Amerikaanse politiek Met verkiezingen op komst zijn kwetsbare en vertrekkende Republikeinen minder geneigd hun president blind te volgen. Ook kiezers roeren zich. Trumps kleine nederlagen stapelen zich op.
Donald Trump ondertekent in de Oval Office een wetsvoorstel om een gedeeltelijke shutdown te beëindigen, begin februari.
Van flinke muiterij is nog geen sprake. Laat staan een revolte. Maar hier en daar tarten Republikeinen president Donald Trump door zichtbaar afstand te nemen van zijn beleid en zijn gedrag. Voor sommige partijgenoten weegt de angst dat zij bij komende verkiezingen worden afgestraft zwaarder dan loyaliteit. Anderen voelen zich bevrijd nu hun politieke carrière voorbij lijkt.
„Elke Republikein, in het Huis van Afgevaardigden of de Senaat, die tegen invoertarieven stemt, zal daar ernstige gevolgen van ondervinden tijdens de verkiezingen, en dat geldt ook voor de voorverkiezingen!” Met dat dreigement, op zijn Truth Social, kon Donald Trump woensdag niet voorkomen dat het Huis zijn importheffingen op Canadese producten afkeurde. Zes Republikeinen stemden, met de Democraten, voor het afschaffen ervan.
De heffingen zijn daarmee niet van de baan. De Senaat zou zich ook moeten uitspreken en dan nog heeft Trump vetorecht. Maar Trumps toenemende impopulariteit, zowel vanwege zijn economische beleid als de excessen in zijn migratiebeleid, maakt dat kwetsbare partijgenoten vrezen voor hun baan. De Republikeinen dreigen bij de midtermverkiezingen in november hun uiterst smalle meerderheid in het Huis en misschien ook die in de Senaat kwijt te raken. Een recordaantal zittende Congresleden heeft al aangekondigd te vertrekken omdat ze het niet meer zien zitten in Washington.
Zowel de kandidaten die in competitieve districten herkozen willen worden, als de tientallen die – al dan niet door Trump gedwongen – met vervroegd pensioen gaan, vormen een risico voor de president. Hij en Huisvoorzitter Mike Johnson slagen er niet meer in voldoende kikkers in de kruiwagen te houden. Daarin faalden zij al toen het Congres vorig jaar het vrijgeven van het Epstein-dossier afdwong en deze week bij de heffingenstemming opnieuw. Van de zes tegenstemmers gaan er twee sowieso al weg, de andere vier dreigen hun herverkiezing of voorverkiezing te verliezen.
Zo brokkelt de almacht die Trump in zijn eerste jaar uitstraalde geleidelijk af. Achter die façade gluurt een Republikeinse Partij die moet kiezen of Trump heer en meester blijft, of dat vooral moet worden gewerkt aan een toekomst zonder hem. In Washington wordt voorzichtig gesproken van een vibe shift, nadat de Democraten in november en daarna belangrijke verkiezingen op lager niveau wonnen.
Een opmerking van Trump, begin deze week bij Fox News, dat hij geen grote wetgeving meer voorziet tijdens zijn regeertermijn, viel slecht in zijn partij. „We hebben alles wat we voor vier jaar nodig hebben al aangenomen”, zei Trump. Alsof de Congresleden er de komende drie jaar voor spek en bonen zitten. En dus net zo goed niet verkozen kunnen worden.
Trump vecht meer kleine conflicten uit binnen zijn eigen partij. Vorige week plaatste hij, in een van zijn nachtelijke online tirades, een filmpje van een complottheorie over de verkiezingen van 2020 op zijn sociale medium, met daarin een paar seconden een AI-beeld van Barack en Michelle Obama als apen. „Ik bid dat het nep is, want het is het meest racistische dat ik van dit Witte Huis heb gezien”, reageerde senator Tim Scott (South Carolina), die zich meestal in alle mogelijke bochten wringt om Trump te verdedigen. Het Witte Huis gaf aanvankelijk haar vaste reactie („nepverontwaardiging”), maar na meer kritiek voor en achter de schermen schoof de president de schuld af op een medewerker en liet hij het filmpje verwijderen.
Maandag schrapte gouverneur Kevin Stitt (Oklahoma) namens de National Governors Association de jaarlijkse gouverneursbijeenkomst in het Witte Huis, omdat Trump alleen Republikeinse gouverneurs wilde ontvangen. Trump schold Stitt vervolgens online uit voor RINO (Republican In Name Only), maar maakte ook een knieval door alsnog alle gouverneurs uit te nodigen voor een ontbijt. Na Indiana, waar lokale politici recent Trumps druk weerstonden om hun kiesdistricten in Republikeins voordeel te hertekenen, bood zo ook het oerconservatieve Oklahoma succesvol weerstand.
De Republikeinse senatoren Tim Scott (South Carolina) en Thom Tillis (North Carolina).
Ook zijn gemorrel aan de onafhankelijkheid van de centrale bank en zijn buitenlandbeleid – de inval in Venezuela en de dreigementen tegen Groenland – kregen Republikeins weerwoord. Met name van senator Thom Tillis, die vertrekt uit Washington nadat hij Trumps steun verloor.
De president ondergaat meer openbare vernederingen. Zijn grote vergeldingscampagne tegen politieke tegenstanders neemt gênante vormen aan. Eerder liep de vervolging van James Comey (ex-FBI) en Letitia James (aanklager in New York) al spaak. Deze week besloot een grand jury – een gremium dat vrijwel altijd vervolging aanmoedigt – dat er onvoldoende reden was om zes Democratische volksvertegenwoordigers aan te klagen die militairen hadden opgeroepen niet te gehoorzamen als ze van deze regering ongrondwettelijke opdrachten krijgen.
Donderdag maakte de regering-Trump een grote terugtrekkende beweging in haar agressieve deportatiebeleid. ‘Grenstsaar’ Tom Homan kondigde aan dat de gewelddadige operatie van vreemdelingenpolitie ICE in Minnesota wordt gestaakt. Een dag eerder was uitgelekt dat in januari in alle stilte de Nationale Garde was teruggetrokken uit andere Democratisch bestuurde steden. Een dreigende shutdown van het ministerie van Binnenlandse Veiligheid betekent dat de vreemdelingen- en grenspolitie vanaf zaterdag mogelijk niet meer betaald worden.
Trump buigt niet alleen voor rechters, die zijn decreten al sinds zijn aantreden blokkeren, en kritische partijgenoten, maar ook voor kiezers die aangeven dat hij te ver gaat. Uit peilingen blijkt dat Amerikanen steunen dat de grens vrijwel potdicht zit, maar het jagen op immigranten en doodschieten van demonstranten verafschuwen. Trump pocht met records op de beurs, maar gewone Amerikanen voelen vooral hoe prijzen blijven stijgen – mede door Trumps importheffingen.
Ook tussentijdse verkiezingen gaan verloren. In november verloren de Republikeinen het gouverneurschap van Virginia en belangrijke zetels in Iowa, Mississippi en New Jersey. Bij een lokale verkiezing in Texas boekte een Democraat vorige maand ruime winst in een dieprood district. Een week geleden behielden de Democraten in Louisiana met groot gemak een zetel op een plek die Trump in 2024 met een marge van 13 procentpunt had gewonnen.
Over ruim drie weken vinden de eerste voorverkiezingen plaats voor Huis- en Senaatszetels. De verwachting is dat Republikeinse kiezers daarin toch vooral zullen stemmen op kandidaten die radicaal loyaal zijn aan Trump en door hem worden voorgedragen. Senator Tillis trok zich al terug voor herverkiezing in North Carolina, nadat Trump beloofde een interne tegenstander te steunen. Afgevaardigde Thomas Massie, een drijvende kracht achter openbaarmaking van de Epstein-documenten, zal zijn voorverkiezing in Kentucky waarschijnlijk ook verliezen omdat Trump een tegenstander steunt in woord en geld.
De Republikeinse afgevaardigde Thomas Massie.
In electoraal spannende swing-districten en -staten krijgen de meest populistische kandidaten het in november tegen Democraten waarschijnlijk juist moeilijker. Al hebben de Republikeinen op dit moment een beter gevulde campagnekas.
Een mogelijk nog relevantere vraag is hoe Republikeinen op elk niveau omgaan met Trumps recente dreigement om de verkiezingen te „nationaliseren”. Sinds zijn verlies van Joe Biden in 2020 bazuint hij rond dat met die en andere verkiezingen gefraudeerd wordt. Destijds ratificeerden de lokale Republikeinse autoriteiten en het landelijke Congres de uitslag toch – ondanks druk en geweld. Hoe zij in 2026 met mogelijk verlies omgaan, is een nieuwe test voor de democratische weerbaarheid van Trumps partijgenoten.
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet