André Hazes heeft zich maandag laten opereren om van zijn neussprayverslaving af te komen. De zanger is zeker niet de enige in Nederland die hiermee worstelt. Kno-artsen schatten dat tienduizenden mensen verslaafd zijn aan neusspray. "Mensen realiseren zich niet hoe heftig de verslaving is."
Volgens kno-artsen zijn er mogelijk zelfs tienduizenden tot honderdduizenden mensen in Nederland verslaafd aan neusspray. Ter vergelijking: in Nederland zijn ongeveer 70.000 mensen verslaafd aan cannabis, blijkt uit cijfers van verslavingsinstituut Jellinek. Kno-artsen Anne Marijn Kreeft en Lisa van der Putten kunnen zich vinden in die cijfers en zien in hun spreekuren regelmatig mensen die last hebben van een verslaving.
Van der Putten spreekt dagelijks neussprayverslaafden en noemt de verslaving "een groot probleem". "Veel mensen hebben niet door hoe heftig het verslavende effect is", zegt ze. En dat terwijl een verslaving aan de spray snel is opgebouwd. Dat komt door de manier waarop het middel werkt.
Bij een verkoudheid of luchtwegallergie zwelt het neusslijmvlies op, waardoor een verstopt gevoel ontstaat. In veel sprays zit de stof xylometazoline, die ervoor zorgt dat de zwelling van het neusslijmvlies afneemt. Als je de spray langdurig gebruikt, gaat het slijmvlies steeds makkelijker zwellen. Door de neus ademhalen wordt daardoor heel lastig zonder het middel.
Dat maakt een verslaving vaak hardnekkig. "Het slijmvlies gaat op den duur steeds meer en heftiger zwellen", legt Van der Putten uit. "Daardoor heb je ook steeds meer van het middel nodig. Het is een vicieuze cirkel." Doordat de neusspray vrijwel direct verlichting geeft, blijven mensen er te lang mee doorgaan, vult Kreeft aan.
Het middel is daarnaast ook erg makkelijk te verkrijgen. Er is geen doktersrecept voor nodig en het ligt in de schappen van de apotheek of drogisterij. Na paracetamol is neusspray het meestverkochte middel dat je zonder doktersrecept kan kopen. "Dat suggereert dat het onschuldig is. Wat het in principe ook is, mits je het kort gebruikt", zegt Van der Putten.
Niet alle neussprays zijn schadelijk. Zo is een zoutoplossing of neusspray die wordt voorgeschreven door een kno- of huisarts niet verslavend. Die middelen bevatten ontstekingsremmers in plaats van xylometazoline.
Ondanks dat op het flesje van neusspray met xylometazoline een duidelijke waarschuwing staat en medewerkers in de apotheek of drogisterij voorlichting geven, onderschatten mensen de gevolgen van langdurig gebruik, zegt Van der Putten. "Ze denken bijvoorbeeld dat het niet schadelijk is, omdat ze het alleen in de nacht gebruiken of een lagere dosering hebben, maar het probleem blijft. Het slijmvlies zal op den duur toch gaan opzwellen."
"Daardoor worden mensen afhankelijk en kunnen ze niet meer normaal sporten of slapen zonder het middel", vult kno-arts Monique de Jong aan. "Hoewel de neusspray niet direct gezondheidsrisico's met zich meebrengt, is het wel erg ongemakkelijk om altijd spray bij je te moeten hebben."
Om van die afhankelijkheid af te komen, zijn er meerdere manieren. De kno-artsen adviseren mensen vaak eerst om zelf te stoppen. Maar dat is moeilijk, omdat het neusslijmvlies flink opzwelt na het stoppen met het gebruik van de spray.
"Vooral tijdens het slapen kan dat erg vervelend zijn", zegt Kreeft, die werkzaam is in het Amstelland ziekenhuis. Een andere mogelijkheid is om eerst bij het ene neusgat en daarna het andere te stoppen met het gebruik ervan. In sommige gevallen kunnen kno-artsen ook een neusspray zonder xylometazoline voorschrijven.
Als dat allemaal niet lukt, kunnen mensen overgaan op een behandeling zoals die van André Hazes. Dan wordt een stukje van het slijmvlies verhit. Dat geeft verlittekening en zorgt ervoor dat het slijmvlies daar niet of minder kan opzwellen en de neus niet zo verstopt aanvoelt.
Toch is het woord 'verslaving' volgens neuropsycholoog Kenan de Leeuw van verslavingsinstelling Jellinek een brug te ver. Bij een verslaving draait het niet alleen om hoe vaak een middel wordt gebruikt, maar ook om de gevolgen op iemands functioneren in het dagelijks leven. "Ik zou het eerder omschrijven als foutief medicatiegebruik", zegt hij tegen NU.nl.
Tegelijkertijd wil hij er niet aan voorbijgaan dat overmatig gebruik van het middel grote effecten kan hebben. "Maar ik ken niemand die naar de huisarts gaat omdat die vanwege het gebruik van neusspray geen sociaal leven meer heeft, niet meer kan functioneren op werk of echt nergens anders meer aan kan denken. Het heeft niet dezelfde ontwrichtende gevolgen die we wel terugzien in de verslavingszorg."
Daarnaast werkt een verslaving ook op je hersenen, legt De Leeuw uit. Zo wordt het beloningssysteem geactiveerd bij middelengebruik, wat een diepe behoefte creëert naar het betreffende middel. Dat lijkt hem bij neusspray niet zozeer het geval. "Het is misschien ook een taalkundig iets. We kennen geen ander goed woord voor het overmatig gebruiken van iets waar we liever mee willen stoppen."
Source: Nu.nl algemeen