Zuid-Afrika Om zware criminaliteit rond Johannesburg en Kaapstad aan te pakken, zet president Cyril Ramaphosa het leger in. De aankondiging volgt op een stroom aan onthullingen over corruptie bij de politie.
De Zuid-Afrikaanse president Cyril Ramaphosa tijdens het uitspreken van de State of the Nation, een jaarlijkse 'troonrede' in het parlement in Kaapstad.
Zuid-Afrika gaat het leger inzetten om zware criminaliteit rond de steden Johannesburg en Kaapstad aan te pakken. Dat heeft president Cyril Ramaphosa donderdagavond aangekondigd in zijn jaarlijkse ‘State of the Nation’-toespraak in het parlement in Kaapstad. „Georganiseerde misdaad”, zei hij, „is op dit moment de meest directe bedreiging voor onze democratie, samenleving en economische ontwikkeling”.
Misdaadcijfers in Zuid-Afrika behoren tot de hoogste in de wereld. Iedere dag worden in het land met 65 miljoen inwoners 63 mensen vermoord, blijkt uit de laatste politiestatistieken. Volgens Ramaphosa zorgt dat er niet alleen voor dat Zuid-Afrikanen permanent in angst leven, maar ook dat bedrijven terughoudend zijn om te investeren in de grootste economie van Afrika.
De Zuid-Afrikaanse economie groeide na jaren van neergang onder Rampahosa’s voorganger Zuma in 2025 met krap een procent. Dat is te weinig om de torenhoge werkloosheidcijfers – bijna 32 procent in het laatste kwartaal – substantieel naar beneden te brengen en de armoede onder grote delen van de bevolking te verminderen. De Wereldbank becijferde in 2023 dat criminaliteit de Zuid-Afrikaanse economie jaarlijks 10 procent van het bbp kost.
Een groot deel van het geweld vindt plaats rond illegale mijnbouw in de provincie Gauteng, rond Johannesburg. Syndicaten staan elkaar daar naar het leven om de macht over door grote bedrijven afgestoten goudmijnen. Met de hoge goudprijs kan daar nog op handmatige wijze veel goud losgetrokken worden. De grote volkswijken rond Kaapstad zijn al decennia in de greep van extreem bendegeweld. Alleen al bij initiatieriten op de Kaapse vlakte vallen vele slachtoffers. Eerder werd daar het leger ingezet, met overigens slechts kortstondig resultaat.
„Kinderen hier in de West-Kaap komen in het kruisvuur van bendeoorlogen terecht”, zei Ramaphosa tijdens zijn toespraak. „Mensen worden door illegale mijnwerkers uit hun huizen verdreven in Kagiso in Gauteng. Vrouwen worden in hun eigen huis vermoord door hun partners. Bouwplaatsen worden stilgelegd door criminelen. Dit moet en zal veranderen.”
Ramaphosa deed zijn uitspraken tegen de achtergrond van een stroom aan onthullingen over corruptie bij de politie en infiltratie van misdaadsyndicaten in overheidsorganen. Een door hem opgezette onderzoekscommissie, voorgezeten door oud-rechter Mbuyiseli Madlanga, houdt sinds afgelopen september publieke hoorzittingen. Een belangrijke getuige, Marius van der Merwe, werd drie weken na zijn verhoor afgelopen najaar vermoord.
Na groot verkiezingsverlies in 2024 werkt Ramaphosa’s partij ANC sinds twee jaar in een coalitieregering samen met de voormalige oppositiepartij Democratische Alliantie en een reeks andere kleinere partijen. Zijn jaarlijkse ’troonrede’ in het parlement was daarmee een balanceer-act. Er was voor ieder wat wils, schrijft internetkrant Daily Maverick. Met de hardere aanpak van criminaliteit, in combinatie met strikter immigratiebeleid en dronecontroles bij de grenzen, probeert hij populistische partijen voor te zijn.
De Zuid-Afrikaanse economie is na de periode van wijdverbreide corrupte en stilstand onder Zuma op de weg terug, zei Ramaphosa. Dat is deels te danken aan maatregelen van de overheid en de private sector om het nationale energiebedrijf Eskom er weer bovenop te helpen. De periode van regelmatige stroomuitval in Zuid-Afrika is voorbij.
Toch ging de meeste aandacht in Ramaphosa’s toespraak nog altijd uit naar publieke dienstverlening. Op veel plekken in Zuid-Afrika, ook in zakenhoofdstad Johannesburg, zijn nu grote problemen met het waternet. Sommige wijken zitten al weken zonder drinkwater. Ramaphosa kondigde ruim 8 miljard euro aan investeringen in de waterinfrastructuur aan. En als gemeenten niet in staat zijn zelf de problemen op te lossen, dan neemt de centrale overheid het bestuur over.
Eind dit jaar en begin volgend jaar zijn er gemeenteraadsverkiezingen in Zuid-Afrika en ook daar staat het ANC er niet goed voor.