Verkiezingen Bangladesh Na de val van dictator Sheikh Hasina hield Bangladesh zijn eerste vrije verkiezingen in zeventien jaar. De Bangladesh Nationalist Party boekte een onverwacht ruime zege.
Aanhangers van de Bangladesh Nationalist Party in de hoofdstad Dhaka vieren de vermoedelijke overwinning van Tariq Rahman in diens stemdistrict. BNP-leider Rahman is nu de beoogde premier na de eerste democratische verkiezingen in zeventien jaar.
„Ga de winst niet vieren op straat, maar bid thuis of in de moskee.” Partijleider Tarique Rahman van de Bangladesh Nationalist Party riep zijn achterban vrijdag op terughoudend te reageren op de overwinning van zijn partij in de eerste vrije verkiezingen sinds de revolutie in 2024. Het laat zien hoe broos de stabiliteit is in Bangladesh, waar in de maanden voorafgaand aan de verkiezingen een studentenleider op straat werd geliquideerd, en verschillende hindoes werden gelyncht.
Vrijdagochtend had een alliantie van de BNP en enkele kleine partijen in de nog voorlopige uitslagen 213 van de 299 parlementszetels gewonnen, een tweederde meerderheid in het parlement. Het tweede blok, geleid door Jamaat-e-Islami, had er 76.
„Het was een ongelooflijk gelukzalig gevoel om je stem uit te brengen”, zegt Nur Hossein via WhatsApp, die als student het zicht in één oog verloor bij de protesten die leidden tot de vlucht van premier Sheikh Hasina. Veertienhonderd mensen, onder wie veel jongeren, kwamen om bij wat later de Moesson-revolutie is gaan heten. „Deze verkiezingen”, schrijft de Bengaalse krant Daily Star, „zijn geboren uit bloed en tranen”.
Vrouwenrechtenactivist Shireen Huq spreekt via een videoverbinding van „een algemeen gevoel van euforie”. De verkiezingen „verliepen zeer goed, ondanks voorspellingen van over de grens over een lage opkomst en geweld”. Zij begrijpt de oproep van Rahman om de overwinning niet uitbundig te vieren. „In het verleden hebben we vaak gezien dat dat uitliep op geweld.”
Daar was bij deze verkiezingen op kleinere schaal wel sprake van. Bij schermutselingen tussen politieke rivalen rond stembureaus zouden volgens The Daily Star ten minste 72 mensen gewond zijn geraakt. In de stad Khulna zou een lokale BNP-leider zijn omgekomen na een ruzie met een aanhanger van Jamaat-e-Islami. In het district Gopalganj raakten drie mensen, onder wie een kind, gewond toen een geïmproviseerd explosief ontplofte.
Politieagenten bewaken het kantoor van de Nationale Kiescommissie in Dhaka. Bij de verkiezingen waren strenge veiligheidsmaatregelen getroffen, maar ze verliepen, op enkele incidenten na, rustig.
De verkiezingen waren uit vrees voor geweld streng beveiligd. Tienduizenden mariniers, agenten en douaniers waren ingezet om de rust te bewaren.
Helemaal vrij waren de verkiezingen evenmin. De partij van de verdreven leider Sheikh Hasina, de Awami League, was uitgesloten van deelname. Zij is bij verstek ter dood veroordeeld vanwege misdaden tegen de menselijkheid en verblijft in het Indiase New Delhi. Na haar vertrek werd duidelijk dat het regime tegenstanders in geheime gevangenissen had laten martelen. De grote vraag was wat haar aanhang zou doen, stemmen of thuisblijven. De opkomst van de verkiezingen was volgens de verkiezingscommissie net geen 60 procent. Bij vorige verkiezingen was die hoger, rond de 80 procent, maar algemeen wordt aangenomen dat die gemanipuleerd waren.
Volgens de peilers zou de islamistische partij Jamaat-e-Islami, het ook goed doen. Jamaat probeerde zich in de aanloop naar de verkiezingen te positioneren als gematigd islamitisch, maar lijkt daar maar ten dele in geslaagd. Op vrijdagochtend had de partij 76 zetels behaald. Vooral de laatste dagen kwamen vrouwen in verzet omdat zij vreesden voor inperking van hun rechten. Negen van de tien Bengalen is moslim, maar een deel van hen heeft argwaan tegen religieus gedreven politiek.
Bengaalse vrouwen staan in de rij om hun stem uit te brengen in een stembureau in Dhaka.
Vrijdag stelde de partij in een verklaring op Facebook dat kandidaten van de alliantie die zij leidt in meerdere gebieden „nipt en op verdachte wijze verloren”. Ook zei de adjunct-secretaris-generaal van de partij, Ahsanul Mahboob Zubair, dat de kiescommissie de bekendmaking van de resultaten in verschillende kiesdistricten had vertraagd en noemde dat „ongebruikelijk”.
De zestigjarige Tarique Rahman is nu de beoogde premier van Bangladesh, het land waar hij na zeventien jaar zelfverkozen ballingschap in Londen op Eerste Kerstdag terugkeerde. Vijf dagen nadat hij arriveerde, overleed zijn moeder Khaleda Zia (80), oud-premier en partijleider van de BNP en grote tegenstrever van Sheikh Hasina. Tegen The Guardian zei Rahman „altijd verbonden te zijn gebleven met Bangladesh”. Eén ervaring uit Londen neemt hij wel mee naar Bangladesh: het voornemen om elke week vuilnis op te laten halen.
Wat wil de BNP, de partij die in het verleden beschadigd raakte door corruptieschandalen, verder voor Bangladesh? De seculiere partij staat voor liberalisering van de economie en steun voor gezinnen in armoede. Het wil „goede relaties onderhouden” met andere landen, volgens het partijprogramma op basis van „gelijkheid, wederzijds respect en nationale belangen”. Dat laatste is een belangrijke boodschap aan India, dat jarenlang via het regime van Sheikh Hasina invloed had in Bangladesh.
De beoogde nieuwe premier Tarique Rahman verlaat zijn woning in Dhaka vrijdag, een dag na de verkiezingen.
De Indiase premier Modi feliciteerde de BNP vrijdag al voordat de uitslag van de verkiezingen officieel was, net als onder meer Pakistan, China en de Verenigde Staten. In een interview met Rahman dat The Guardian op verkiezingsdag publiceerde, beloofde Rahman „zero tolerance” voor de corruptie die er in het verleden, ook tijdens het bewind van zijn moeder, was.
Tegelijk met de parlementsverkiezingen, mochten de Bengalen ook stemmen in een referendum over democratische hervormingen. Er was veel kritiek op de onheldere vraagstelling van dat referendum, die The Daily Star probeerde uit te leggen in een video van maar liefst 24 minuten. Het voorstel versterkt onder meer de positie van de president, die nu nog voornamelijk ceremonieel is, ten koste van de macht van de premier. Een premier mag in totaal niet langer dan tien jaar regeren. Een meerderheid van de Bengalen stemde voor.