Jaarlijks beëindigen naar schatting 5.800 mensen in Nederland hun leven door bewust te stoppen met eten en drinken, blijkt uit onderzoek van het Erasmus MC. Dat is 3,5 procent van alle sterfgevallen. Bij de meesten werd een eerder euthanasieverzoek afgewezen.
Vaak doen mensen dit thuis, maar het gebeurt ook in hospices en verpleeghuizen. Uit het onderzoek blijkt dat veel van hen aanvankelijk liever euthanasie wilden: twee derde deed eerder een euthanasieverzoek, dat werd afgewezen door de arts. Een derde noemt deze afwijzing expliciet als reden voor het stoppen met eten en drinken.
De onderzoekers keken naar de twee bekendste methoden om het leven in eigen regie te beëindigen, zonder directe hulp van een arts. De tweede methode, het innemen van een dodelijke combinatie van (slaap)middelen, wordt naar schatting jaarlijks door tweeduizend mensen toegepast: 1,2 procent van de overlijdens. Een kwart van hen kiest hierbij voor Middel X.
Ter vergelijking: elk jaar krijgen bijna tienduizend mensen euthanasie via een arts: 5,8 procent van alle overlijdens.
Het onderzoek, gericht op de periode 2019-2023, is een herhaling van het onderzoek over 1999-2003 door de roemruchte psychiater Boudewijn Chabot. De gegevens in beide onderzoeken werden verkregen via naasten die goed op de hoogte waren van de levensbeëindiging en daar ook met de overledene over hadden gesproken. Chabots onderzoek bood destijds voor het eerst meer zicht op sterven in eigen regie.
Uit de recente cijfers blijkt dat het aandeel mensen dat bewust stopt met eten en drinken in twintig jaar tijd is toegenomen: van 2,1 naar 3,5 procent van alle sterfgevallen. Het aandeel mensen dat dodelijke middelen innam, bleef ongeveer gelijk.
Artsen en familieleden mogen begeleiding geven aan patiënten die willen stoppen met eten en drinken. Dit is niet strafbaar. Deze methode wordt juridisch niet aangemerkt als zelfdoding, en na afloop geregistreerd als een ‘natuurlijke dood’.
‘Wij horen van mensen dat artsen hier soms bewust op aansturen’, zegt bestuurder Fransien van ter Beek van de Nederlandse Vereniging voor een Vrijwillig Levenseinde (NVVE), een van de drie opdrachtgevers van het onderzoek. ‘Zeker als het om complexe casuïstiek gaat. Dan willen sommige artsen hun handen niet branden aan euthanasie.’
Mensen die ervoor kiezen om te stoppen met eten en drinken, sterven uiteindelijk door vochtgebrek. In de helft van de gevallen overleden ze binnen tien dagen. Soms gaat dit gepaard met ‘dorst, een droge mond, obstipatie, onrust of verwardheid’.
Een arts kan pijnstilling geven en familieleden kunnen de mond verzorgen, om het draaglijker te maken. Veel patiënten worden in de loop van het proces in slaap gebracht via palliatieve sedatie.
Twee derde van de mensen die stopten met eten en drinken was 80-plusser, zo blijkt uit het onderzoek, maar er zaten ook jongere mensen bij. De mensen die medicatie of Middel X innamen waren veelal tussen de 30 en 70 jaar. Vaak hadden ze psychische problemen en deden ze meerdere suïcidepogingen.
In beide groepen zei meer dan 90 procent tegen hun vertrouwenspersonen dat ze ondraaglijk leden. De meesten zagen geen perspectief op verbetering.
De belangrijkste redenen voor mensen om voor overlijden in eigen regie te kiezen, waren het gevoel ‘klaar’ te zijn met leven, verlies van waardigheid of een gevoel van zinloosheid, pijn en afhankelijkheid. Bij een deel ging het vooral om het behouden van eigen regie.
‘Ik denk dat bewust stoppen met eten en drinken een waardig overlijden kan zijn’, concludeert onderzoeker Fenne Bosma van het Erasmus MC. ‘Mits je het goed voorbereidt en goede begeleiding krijgt van naasten en een arts. Ik zou zeggen: begin hier niet op eigen houtje aan, begin er niet aan als je er niet met je familie over hebt gesproken.’
Critici, onder wie toenmalig directeur Petra de Jong van de NVVE, bestempelden stoppen met eten en drinken in 2015 als ‘barbaars’ en ‘middeleeuws’ voor gezonde mensen en zei dat mensen soms ‘gilden’ om water. Zij stelde dat dit alleen mogelijk was als mensen heel oud en verzwakt waren.
Desondanks raakte de methode meer in zwang. Zo omarmde artsenorganisatie KNMG de methode door in 2014 een ‘handreiking’ voor artsen uit te brengen om mensen boven de 60 hierin te begeleiden. Later werd deze leeftijdsgrens zelfs losgelaten.
Ook de NVVE stelde haar oordeel bij. ‘Inmiddels weten we dat het een waardige dood kán zijn, maar alleen met goede zorg inderdaad’, zegt bestuurder Van ter Beek. ‘Wij verstrekken feitelijke informatie erover, het is uiteindelijk aan mensen zelf. Sommigen zeggen: ik wil die aftakeling van mijn lichaam niet meemaken. Er zijn ook mensen, al is die groep aanzienlijk kleiner, die zeggen: ik vind het wel een interessant proces, ik wil dat meemaken.’
Maar zonder goede begeleiding kan het ‘gruwelijk’ zijn, stelt ze.
De onderzoekers deden ook tientallen diepte-interviews met vertrouwenspersonen. Hun oordeel over stoppen met eten en drinken bleek zeer wisselend: sommigen noemden het rustig, waardig en ‘een zachte dood’. Een van hen vertelt dat de overledene er ‘relatief gezien enorm weinig last van had’.
Anderen vonden het heftig om hun geliefde ‘vel over been’ te zien liggen, noemden het ‘inhumaan’ en een ‘lijdensweg’, en vroegen zich af waarom iemand hier ‘zo moeilijk’ zou moeten sterven.
Dat sommige mensen stoppen met eten en drinken omdat hun euthanasiewens werd geweigerd, noemt Van ter Beek ‘ontzettend verdrietig’. ‘Dat zou niet nodig moeten zijn. Mensen die er goed over nagedacht hebben en willen sterven, zouden hulp moeten kunnen krijgen van een arts of van een stervensbegeleider.’
Denk je aan zelfdoding? Praat erover, bijvoorbeeld op 113.nl.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant