Christien Brinkgreve Na herlezing van Woeste hoogten ziet schrijver Christien Brinkgreve (76) nieuwe lagen in de klassieke roman van Emily Brontë.
„Als kind was ik een hongerige lezer, maar ik las vooral boeken voor volwassenen. De wereld van volwassenen vond ik zo intrigerend, maar ook beangstigend. Ik denk dat ik 14 jaar was toen ik Woeste hoogten van Emily Brontë uit de boekenkast van mijn vader trok.
Van die eerste lezing herinner ik me vooral de ongelofelijke passie, woestheid en destructie van de liefde van Catherine en Heathcliff. Met terugwerkende kracht denk ik dat de rauwheid van de emoties me enorm raakte omdat ik juist ben opgevoed met het tegenovergestelde, met het dempen van gevoelens. Mijn moeder had geregeld last van depressies. Als kinderen moesten we rustig zijn om haar niet te ontstemmen. Dit boek was misschien om die reden overweldigend: een blik op een wereld die ik helemaal niet kende.
Op een dag komt de vader van Catherine laat thuis met een vondeling onder zijn jas. Een heel woest kind. Heathcliff wordt vervolgens door iedereen gekleineerd, behalve door Catherine. Ze worden speelkameraden. Zij is de vrouw die hem beschermt, zijn redder. Maar uiteindelijk trouwt ze met iemand uit haar eigen klasse. En dat is voor Heathcliff het ultieme verraad en het begin van een radeloze woede.
Daarna verdwijnt Heathcliff een aantal jaren. Hij gaat zwerven. Als hij terugkomt, is hij geen verwaarloosde jongen meer, maar een heer die zijn plek komt opeisen. Hij háát iedereen en wil alles hebben: al het bezit, alle rijkdom. Heel listig en sluw neemt hij de een na de ander te grazen, die hem in het verleden heeft vernederd of in de weg stond van zijn liefde voor Catherine.
Bij Heathcliff zag ik nu bij herlezing voortdurend JD Vance voor me. In zijn memoir Hillbilly Elegy lees je ook hoe vernedering hem wraakzuchtig heeft gemaakt. Beiden worden voortgedreven door het verlangen anderen aan te doen wat henzelf is aangedaan.
Door Woeste hoogten te herlezen besef ik nu dat het boek veel rijker is aan thema’s dan ik me herinnerde. Naast de onstuimige liefde gaat het ook over sociale klassen, over hoe vernedering leidt tot woede en destructiedrang. De cyclus van verwoesting wordt in het boek niet doorbroken. Als Heathcliff wraak heeft genomen, dooft er iets in hem. Aan het einde komt hij niet tot inkeer; hij is simpelweg uitgewoed. In zijn ongeremde destructie huist iets obsessiefs, een soort waanzin die mij fascineert.
Bij mijn moeder herkende ik ook zo’n radeloosheid. Haar talenten en emoties konden geen uitweg vinden in haar leven met vier kinderen, zonder geld, in een bovenhuis. Als kind vroeg ik me dan af: waarom heeft haar verstand geen vat meer op haar? Van die fascinatie heb ik later als hoogleraar sociologie mijn werk gemaakt. Mijn onderzoek ging altijd over de verbinding tussen relaties en emoties.
De natuur is net zo goed een hoofdpersonage in dit boek. Zowel de schoonheid als de hardheid van de natuur, met de wind, de stormen en het moerasgebied. Dat resoneert ook met het contrast van die wilde Heathcliff tegenover het beschaafde, voorspelbare, gladgestreken leven van Catherine met haar man bij het haardvuur.
Ik ben bang dat in de nieuwe verfilming van Woeste hoogten de diepte van het verhaal ontbreekt en dat ze er iets zoetsappigs en oppervlakkigs van maken. Daarom ga ik nog even niet naar de bioscoop. Liever houd ik nog even vast aan de ervaring van het boek.”
In de rubriek ‘Teruglezen’ vertellen boekenliefhebbers over een werk dat in het verleden veel indruk op hen heeft gemaakt.
Het laatste boekennieuws met onze recensies, de interessantste artikelen en interviews