De Europese regeringsleiders willen op afzienbare termijn een aantal grote obstakels voor economische groei te slechten. Ze beloven maatregelen tegen de versnippering op de kapitaalmarkt, de complexe regelgeving en de hoge energieprijzen. ‘Dit is een echt kantelpunt.’
De bedoeling is dat deze problemen binnen uiterlijk anderhalf jaar zijn opgelost. De leiders praten er al jaren over, zonder veel voortgang, maar een informeel overleg bracht hen donderdag in beweging. De tanende concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven en de oplopende geopolitieke spanningen maken dat ze nu wel bereidheid toonden om de noodzakelijke besluiten te nemen.
‘Dit is een echt kantelpunt’, zei EU-president António Costa na afloop van de bijeenkomst in het Belgische kasteeltje Alden Biesen. Hij sprak van ‘nieuwe energie en een gedeeld gevoel van urgentie’ onder de leiders. ‘En dat verzet bergen’, voegde voorzitter Ursula von der Leyen van de Europese Commissie eraan toe.
Binnen een maand presenteert Von der Leyen het actieplan Eén Europa, één markt, waarin harde deadlines voor het oplossen van de aanslepende problemen worden vastgelegd. Costa verwees naar de doorbraak in 1992. Toen kwam de interne markt tot stand, een vrijhandelszone tussen de EU-landen waar nog steeds veel barrières bestaan. ‘Nu gaan we van de interne markt naar één markt’, aldus Costa.
Een belangrijk onderdeel is de harmonisering van de nu gefragmenteerde, nationale kapitaalmarkten in de EU. Lidstaten hielden tot nog toe vast aan hun eigen beurzen, handelshuizen, banken, pensioenfondsen en toezichthouders, waardoor kapitaal niet vrij door de EU stroomt.
Dat maakt lenen moeilijker en duurder voor Europese bedrijven dan voor hun Amerikaanse concurrenten, die profiteren van één markt in de VS. Europese start-ups wijken daarom uit naar de VS, net als grote Europese investeerders. IMF-baas Kristalina Georgieva noemde deze situatie onlangs ‘belachelijk’.
In juni moeten de eerste stappen gezet zijn om tot één Europese kapitaalmarkt te komen. Lukt dat niet omdat sommige EU-landen dwars blijven liggen, dan willen Costa en Von der Leyen dat lidstaten die wel bereid zijn als kopgroep verdergaan. ‘We kunnen ons niet langer de snelheid van een slak veroorloven’, zei Von der Leyen.
Verder komt de Commissie nog deze maand met een voorstel waarmee bedrijven die dat willen met één set Europese regels overal in de EU aan de slag kunnen. Zo’n EU-NV moet binnen 48 uur online opgericht kunnen worden.
De weerstand tegen een voorloper ervan was tot nog toe groot. Lidstaten vrezen voor hun nationale ontslag- en faillissementswetgeving. De leiders willen nu toch deze stap maken.
Ook kondigden Von der Leyen en Costa maatregelen aan om de energieprijzen te verlagen. Dat kan door meer te investeren in relatief goedkope duurzame energie en lagere energiebelastingen. Ook komt de Commissie met voorstellen om het prijsmechanisme voor elektra te veranderen.
Verschillende leiders drongen aan op het afschaffen of afzwakken van het emissiehandelssysteem (ETS), waarmee bedrijven moeten betalen voor hun CO2-uitstoot. Von der Leyen hield dit evenwel af. Zij wees op de grote voordelen van dit marktmechanisme: minder uitstoot, meer innovatie.
De leiders bepleiten verder de mogelijkheid om bedrijven te laten fuseren tot ‘Europese kampioenen’, vooral in de telecomsector. De EU-staatssteunregels worden aangepast om dit mogelijk te maken.
In sommige sectoren, zoals defensie, AI, cleantech en betalingssystemen, zouden de EU-landen via openbare aanbestedingen Europese bedrijven mogen voortrekken. Dat kan echter pas na een grondige analyse of deze aanpak economisch effectief is. Frankrijk had verder willen gaan met deze ‘Koop Europees’-aanpak, maar de meeste lidstaten voelden daar niets voor.
‘Een beetje melancholisch’. Zo voelde demissionair premier Dick Schoof zich toen hij donderdagavond het helblauw verlichte kasteel Alden Biesen verliet in Belgisch Limburg. Hij woonde donderdag zijn laatste Europese top bij.
Toch benadrukte hij dat hij ‘volop aanwezig’ was geweest in het ‘informele’ gesprek dat de Europese leiders voerden over het versterken van de economie. Naar eigen zeggen hield Schoof een pleidooi voor deregulering en het versterken van de interne markt. Dat is een onderwerp dat de EU al lange tijd bezighoudt, maar zoals Schoof zei: ‘Als de leiders nu niet in actie komen, kan ons dat later echt worden verweten.’
Schoof sprak onder meer over de ‘terrible ten’, tien obstakels die de interne markt in de weg staan. ‘Nu gelden er voor een potje pindakaas of chocopasta verschillende regels in ieder land, met ook verschillen in de prijs als gevolg’, gaf hij meerdere malen als voorbeeld. Dit moet volgens hem anders.
Heel wat regeringsleiders betraden de buitenplaats in Alden Biesen met de boodschap dat de energieprijzen omlaag moesten. Ze bepleitten onder meer een versoepeling van het emissiehandelssysteem (ETS), dat bedrijven verplicht – steeds meer – te betalen voor de uitstoot van broeikasgassen.
Schoof koos in die discussie een andere positie: de Nederlandse regering wil dat ETS in stand blijft. ‘Bij de Nederlandse hoogovens is er een voorkeur voor marktcontinuïteit.’ Hij gaf aan dat met name de Tsjechische premier Andrej Babis fulmineerde tegen de emissiehandel.
Bij de volgende Europese top, in maart, zal D66-leider Rob Jetten aanschuiven. ‘Ik maakte een grapje bij mijn afscheid’, zei Schoof, ‘door te zeggen dat de oudste premier van Nederland zal plaatsmaken voor de jongste premier van Nederland – maar dat er in Nederland toch altijd sprake is van continuïteit.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant