Honderdduizenden nieuwbouwwoningen in Flevoland, Gelderland en Utrecht dreigen vanaf komende zomer geen stroomaansluiting te krijgen. In deze provincies is het hoogspanningsnet zo zwaar belast dat er ook voor particulieren geen extra ruimte meer is. ‘Harde maatregelen zijn nodig’, waarschuwt Tennet.
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
De timing van de waarschuwing is opmerkelijk. Vorige week nog kondigden netbeheerders aan dat ze kans zien de komende twee jaar een groot deel van de wachtrij voor bedrijven weg te werken. Maar hoogspanningsbeheerder Tennet ziet het fileprobleem nu de woonwijken inkruipen, met mogelijk zeer grote gevolgen.
De tegenvaller is de uitkomst van een reeks nieuwe analyses door Tennet. Robert Kuik, directeur Netwerkplanning, zegt ‘enorm te balen’. Snel en hard ingrijpen is volgens hem nodig. ‘Dat kleinverbruikers, zoals nieuwbouw, nu wellicht ook op een wachtlijst komen, is een heel zware ingreep die economisch en maatschappelijk een enorme impact kan hebben.’
Volgens Bouwend Nederland gaat het ‘naar grove schatting’ om bijna 240 duizend woningen die tot 2035 gebouwd moeten worden, en die een stroomaansluiting nodig hebben. ‘Alle nodige maatregelen moeten worden getroffen om het risico van een aansluitstop geen realiteit te laten worden’, aldus de organisatie.
Nieuwbouwprojecten die al een elektriciteitscontract hebben afgesloten, kunnen nog wel worden aangesloten, maar voor toekomstige bouwactiviteiten dreigt een jarenlange wachtlijst. Welke projecten in de gevarenzone zitten, kan Kuik niet zeggen.
Niet alleen nieuwbouw wordt getroffen, ook burgers die in deze regio een zwaardere aansluiting willen voor bijvoorbeeld een eigen laadpaal of een warmtepomp, moeten mogelijk tot 2035 wachten. ‘We kondigen nu nog geen aansluitstop af’, benadrukt hij, ‘maar we geven een duidelijke waarschuwing dat het niet de goede kant op gaat.’ Veel tijd voor ingrijpen is er niet: tussen nu en de zomer zijn volgens hem extra maatregelen nodig.
De overbelasting in Flevoland, Gelderland en Utrecht komt volgens operationeel directeur Maarten Abbenhuis van Tennet doordat deze regio relatief weinig zware industrie kent, en juist veel consumenten. De industrie kon de afgelopen maanden een deel van haar elektriciteitsverbruik buiten de stroomspits parkeren. Dit heeft in grote delen van het land de druk enigszins verlaagd.
Particuliere stroomconsumenten kunnen hun verbruik veel minder goed spreiden dan bedrijven. Hun gedrag is hierdoor nauwelijks te sturen, aldus Abbenhuis.
Om de netcapaciteit te vergroten, heeft Tennet een aantal grote transformatorstations gepland, onder meer in Utrecht-Noord en bij Breukelen. Maar de bouw hiervan heeft grote vertraging opgelopen. ‘Dit betekent dat de groeiende stroomvraag, die sowieso komt, binnenkort al tot overbelasting leidt’, zegt Abbenhuis.
Hierdoor groeit de kans op grootschalige stroomstoringen, waarschuwt de Tennet-directeur. ‘Dat willen we ten koste van alles voorkomen. En daarvoor zijn harde maatregelen nodig.’
Er moet volgens de netbeheerder rond het grootste knelpunt Utrecht zo snel mogelijk een locatie worden gekozen voor het nieuwe hoogspanningsstation Utrecht-Noord, inclusief kabelverbindingen. Die keuze liep de afgelopen jaren keer op keer vast op verzet van onder meer omwonenden.
Tennet kampt sowieso met enorme doorlooptijden. ‘We zijn nu gemiddeld tien jaar bezig met een project’, zegt Abbenhuis. ‘Als we de ambities willen halen, moet het sneller. We denken dat het in vijf tot zes jaar kan. Maar daarvoor moeten we allemaal samenwerken.’
Onder meer de verstrekking van vergunningen moet soepeler. Ook de stikstofproblemen moeten dringend worden opgelost, zegt de Tennet-directeur. Verlichting kan komen van de aangekondigde crisiswet, die de vergunningverstrekking voor grote infrastructurele projecten voor de energietransitie moet versnellen.
Daarnaast moet er een maatschappelijke discussie komen over stroomuitval. De kans daarop is nu zeer klein. Er kan misschien wel wat meer risico worden genomen door de netten zwaarder te belasten dan eigenlijk is toegestaan. Maar de storingen die hierdoor mogelijk ontstaan, veroorzaken mogelijk grote financiële schade en maatschappelijke ontwrichting. Tennet zegt niet te kunnen bepalen wat acceptabel is en wil daarom een politiek besluit.
Ten slotte moeten ook huishoudens worden gestimuleerd hun verbruik te verplaatsen naar momenten buiten de piekuren. Dit is lastig, omdat de netbeheerder geen invloed heeft op het gedrag van consumenten. Tegelijk neemt hun stroomvraag toe, bijvoorbeeld doordat gezinnen elektrisch gaan koken of een warmtepomp nemen.
Dit leidt vooral tot hoge belastingen aan het eind van de dag, als iedereen thuiskomt en bijvoorbeeld de e-auto aan de lader hangt. Consumenten moeten daarom worden geholpen met ‘slim laden’.
Ook woningen sneller energiezuiniger maken kan de vraag naar stroom temperen, omdat warmtepompen dan minder hard hoeven te werken. ‘De oplossing zit dus ook deels bij andere partijen’, aldus Kuik. ‘Als we erin slagen huishoudens over te halen de stroompiek te vermijden, is veel mogelijk. Maar dat kun je dus niet afdwingen.’
Als het misgaat, kunnen de gevolgen enorm zijn. Abbenhuis: ‘Als de beveiliging de stroom onderbreekt bij overbelasting, is dat snel op te lossen. Maar als er een transformator in Utrecht kapot gaat, kom je in een heel vervelende situatie.’
De wachttijd voor een nieuwe transformator is 36 maanden en dat betekent dat de regio nog meer onder druk komt te staan. ‘We moeten daarom met bedrijven praten hoe voorbereid zij zijn op onderbrekingen die langer duren dan een paar minuten.’
Stroomuitval bij Tennet treft al snel tienduizenden of honderdduizenden aansluitingen. Hoe groot de schade kan zijn tijdens langdurige uitval, zegt Tennet niet te weten. Maar de druk is hoog, zegt Abbenhuis. ‘We kunnen het ons niet veroorloven om hierover twee jaar met elkaar te spreken. Daarom nu krachtig ingrijpen zodat we een aantal cruciale projecten naar voren kunnen halen, om grote stroomstoringen te voorkomen.’
Demissionair minister Sophie Hermans van Klimaat en Groene Groei liet in de Tweede Kamer weten ‘meer dan ontstemd’ te zijn over de nieuwe boodschap. ‘Een paar maanden geleden leek het nog voorzichtig de goede kant op te gaan.’
Bouwend Nederland zegt dat de sector actief meewerkt aan oplossingen, bijvoorbeeld door woningen te bouwen die helpen de piekbelasting te beperken. ‘Maar dat kan alleen wanneer daar een aansluitingsgarantie tegenover staat.’
Netbeheer Nederland spreekt van ingrijpend nieuws voor iedereen in deze provincies. Directeur communicatie Jinny Moe Soe Let zegt: ‘Tegelijkertijd moeten we deze waarschuwing wel geven, juist om erger te voorkomen.’
Netbeheerders zeggen met man en macht te werken aan het uitbreiden van het elektriciteitsnet. ‘Maar daarmee kunnen we niet het tempo van de groeiende stroomvraag bijhouden’, zegt Moe Soe Let. ‘Helaas zien we ook dat er nog te weinig flexibel gebruik van de stroomnetten wordt gemaakt. We hebben allemaal een rol in het vermijden van de stroompiek.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant