In een omvangrijk onderzoek naar misbruik in Jeugddorp de Glind oordelen de auteurs donderdag hard over het gebrek aan openheid van jeugdzorgorganisatie Pluryn. Recent klonk dit verwijt ook al bij andere jeugdzorginstellingen. ‘Het gevoel dat de onderste steen boven is, overheerst nu niet.’
‘Altijd vooraan in de kerk, dat maakt je geloofwaardig’, vertelde een oud-bewoner van De Glind over haar pleegvader aan de onderzoekers die misstanden in dit christelijke jeugddorp optekenden. Om, vervolgt ze, na de kerk je pleegkind seksueel te misbruiken.
‘Want zo cru en grof is het. Onder het mom van: God begrijpt en vergeeft.’
In het Gelderse De Glind, waar al sinds begin vorige eeuw uithuisgeplaatste jongeren worden opgevangen, zijn honderden kinderen misbruikt of mishandeld. Ze werden vaak niet geloofd, verhalen werden stilgehouden of er werd geoordeeld dat de ‘probleemjongeren’ het aan zichzelf te wijten hadden.
Veel misstanden over De Glind kwamen in 2022 naar buiten via Omroep Gelderland. Jeugdzorgorganisatie Pluryn, die er sinds 1994 verantwoordelijk is voor de zorg, gaf daarna opdracht tot onderzoeken die dit pijnlijke dossier moesten afsluiten. Uit de studie naar de ervaringen van de oud-bewoners, de huidige situatie én het falende systeem van de jeugdzorg van destijds, zouden lessen getrokken moeten worden voor de toekomst.
In het lijvige onderzoeksrapport Explosieve Ervaringen, dat donderdag verschijnt, zijn die vaak schokkende ervaringen van veel slachtoffers uit de periode 1953-2022 nu vastgelegd. Toch overheerst de kater bij de onderzoekers en een klankbordgroep van oud-bewoners.
De onderzoekers oordelen ongemeen hard over de in hun ogen weinig transparante opstelling van Pluryn gedurende het onderzoek. Zij hekelen het beroep dat de organisatie herhaaldelijk deed op privacywetgeving. Ook liet Pluryn slechts een deel van het archief onderzoeken. ‘Je kunt pas echt leren van het verleden als de onderste steen boven is’, zegt hoofdonderzoeker Annemiek Harder, hoogleraar orthopedagogiek aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. ‘Dat gevoel overheerst nu niet.’
De kritiek op Pluryn staat niet op zichzelf. Het verwijt van gebrek aan transparantie trof ook de organisaties die betrokken waren bij het ernstig mishandelde Vlaardingse pleegmeisje. En recentelijk liep jeugdzorg-staatssecretaris Judith Tielen tegen een privacymuur toen zij onafhankelijk onderzoek wilde laten uitvoeren naar de fel bekritiseerde Zikos-afdelingen (Zeer Intensieve Kortdurende Observatie en Stabilisatie, red.) van de gesloten jeugdzorg. ‘Helaas is daardoor het onderzoek onmogelijk’, schreef ze aan de Tweede Kamer.
Het roept de vraag op of jeugdzorgorganisaties inderdaad vanwege privacy geen openheid van zaken kunnen geven, doordat de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) extra streng is op het delen van zogenoemde bijzondere gegevens, waaronder die uit de zorg. Of schiet de sector te snel in een kramp bij gevoelige onderwerpen?
De Glind heeft altijd een gesloten cultuur gekend. Het Biblebelt-dorp werd in 1914 gesticht door dominee R.J.W. Rudolph. Met het onderbrengen van uithuisgeplaatste jongeren bij gezinnen is Rudolph de grondlegger van wat we nu kennen als gezinshuizen.
‘Om verandering te kunnen bereiken is het van belang dat jeugdhulporganisaties een lerende, open houding aannemen, maar dit hebben wij gedurende het onderzoek niet ervaren’, schrijven de onderzoekers. Opvallend is dat een tweede rapport waartoe Pluryn opdracht gaf en dat gelijktijdig verschijnt, totaal anders van toon is. Veilig Wonen in De Glind? van het Verwey-Jonker Instituut gaat over de huidige situatie en schetst een relatief rooskleurig beeld van een bloeiende zorggemeenschap waar jongeren het meestal naar hun zin hebben.
Voor het onderzoek naar het verleden vulden 21 oud-bewoners vragenlijsten in, werd gesproken met 11 slachtoffers, 16 omstanders en werden 97 eerdere meldingen van geweld geanalyseerd. Bijna de helft van de oud-bewoners maakte seksueel misbruik mee en bijna 80 procent zegt emotioneel te zijn mishandeld. ‘Er werd vaak gezegd dat je niks zou bereiken en dat je niks was zonder hen’, vertelt iemand.
Verder zegt bijna driekwart fysiek te zijn mishandeld. Ze werden onder meer geslagen ‘met een riem, gefixeerd totdat ze moeite kregen met ademen of dagelijks aan de haren of oren de trap op of af getrokken’. Vrijwel alle slachtoffers ervaren psychische klachten, zoals trauma en angst, zeggen de onderzoekers.
Bestuurder Eddy van Doorn van Pluryn noemt de verhalen ‘hartverscheurend’. Hij erkent dat er is gesteggeld over het delen van informatie. Maar dat zijn organisatie niet open is geweest, is ‘niet zijn beleving’. ‘Wij hebben opdracht gegeven voor deze onderzoeken, juist om recht te doen aan de slachtoffers. Ze hebben hun verhaal kunnen doen en er zijn aanbevelingen, dat is heel waardevol.’
Van Doorn wijt de strubbelingen deels aan ‘een verschil in verwachtingen en het bestaande wantrouwen onder oud-bewoners’. Maar, zegt hij: ‘Wij erkennen dat er misstanden zijn geweest en willen echt leren van het verleden.’ Zo luisteren, zegt hij, zijn hulpverleners nu serieuzer naar kwetsbare kinderen en heeft Pluryn het toezicht op gezinshuisouders verscherpt. Maar Van Doorn zegt ook te begrijpen dat het wrevel oproept als betrokkenen geen toegang krijgen tot informatie.
‘AVG-kramp’ noemen deskundigen het soms onterechte beroep dat jeugdzorgorganisaties doen op privacywetgeving. ‘De wetgeving beperkt het verzamelen en verwerken van gevoelige gegevens, maar biedt tegelijkertijd wel mogelijkheden voor wetenschappelijk onderzoek’, zegt privacyhoogleraar Gerrit-Jan Zwenne (Universiteit Leiden), zelf niet betrokken bij de onderzoeken.
Zijn punt wordt ondersteund door een speciale medisch-ethische commissie die in de zaak van de door de staatssecretaris opgevraagde Zikos-dossiers de privacyregels op dat punt onderzocht. Haar oordeel: de dossiers konden wel degelijk binnen de wet worden overlegd, mits gepseudonimiseerd. Maar volgens de betrokken jeugdzorgorganisaties gaat die commissie voorbij aan het beroepsgeheim dat geldt voor de sector. ‘Openheid mag nooit ten koste gaan van de privacy of veiligheid van jongeren en medewerkers’, zegt een woordvoerder van Pactum, een betrokken jeugdzorgorganisatie.
Ondanks de beperkingen die Pluryn opwierp, blijft bestuurder Van Doorn van mening dat de onderzoeken recht doen aan het leed dat oud-Glindbewoners is aangedaan. Op de vraag of bij die erkenning ook excuses horen, zegt hij na een korte stilte: ‘Ja, excuses horen daar dan straks bij.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant