Klimaatbeleid VS De zogeheten ‘endangerment finding’, de erkenning door het Amerikaanse milieu-agentschap EPA dat uitstoot van broeikasgassen schadelijk is voor de volksgezondheid, was in de VS jarenlang de juridische basis voor klimaatmaatregelen. President Trump zet nu een streep door die cruciale richtlijn.
Een brandweerman kijkt naar een blushelikopter die is ingezet bij de bestrijding van de Palisades-brand, op 11 januari 2025 in de wijk Brentwood in Los Angeles, Californië.
Deze donderdag wordt het fundament onder het Amerikaanse klimaatbeleid weggeslagen. President Donald Trump gaat de zogeheten endangerment finding intrekken, de conclusie uit 2009 van het Amerikaanse milieuagentschap EPA dat broeikasgassen, en de opwarming van de aarde die daarvan het gevolg is, een gevaar vormen voor de volksgezondheid en het welzijn van Amerikanen.
Op basis van de bevinding van het EPA vielen broeikasgassen vanaf 2009 onder de strenge Amerikaanse Clean Air Act (1970), de wet op de schone lucht. Het EPA was daardoor verplicht om er iets tegen te doen. De uitstoot van kolencentrales, industrie en auto’s kon op basis van deze bevinding aan banden worden gelegd.
Volgens Lee Zeldin, hoofd van het EPA, gaat het om „de meest vergaande dereguleringsmaatregel in de Amerikaanse geschiedenis”. Een woordvoerder van het agentschap noemde de endangerment finding afgelopen dinsdag in The New York Times „een van de schadelijkste besluiten uit de moderne geschiedenis […] waarvoor hardwerkende gezinnen en kleine bedrijven de prijs hebben betaald”. En die prijs was hoog, aldus de woordvoerder. De oud-presidenten Barack Obama en Joe Biden gebruikten de bevinding „als rechtvaardiging voor duizenden miljarden dollars aan maatregelen om broeikasgassen te reguleren”.
De endangerment finding vloeide in feite voort uit een uitspraak van het Amerikaanse Hooggerechtshof van twee jaar eerder, in een zaak die was aangespannen door de staat Massachusetts. Het hoogste Amerikaanse rechtscollege oordeelde in 2007 dat het EPA het recht had om kooldioxide, methaan en andere broeikasgassen te reguleren op basis van de Clean Air Act, mits kon worden aangetoond dat die gassen schadelijk waren voor de volksgezondheid.
Lee Zeldin, hoofd van het Amerikaanse Environmental Protection Agency (EPA), in februari 2025.
Toenmalig president George W. Bush deed niets met deze uitspraak. Maar Obama vroeg meteen na zijn aantreden in 2009 het EPA om een uitwerking van wat het Hof had bepaald. Obama wilde van de VS een betrouwbare partner maken in de mondiale klimaatonderhandelingen en moest kunnen laten zien dat de VS serieuze maatregelen namen om de uitstoot van broeikasgassen te reduceren. Voor eigen klimaatwetgeving bestond geen meerderheid in het Congres, dus gebruikte Obama de conclusies van het EPA als basis voor zijn beleid.
Het EPA heeft zijn endangerment finding heel zorgvuldig opgebouwd in een zeer grondig en goed gedocumenteerd wetenschappelijk rapport. De redenering was simpel: toenemende concentraties van broeikasgassen in de atmosfeer leiden onder meer tot zware stormen, overstromingen, hittegolven, bosbranden. Die zijn schadelijk voor de gezondheid en het welzijn van de Amerikaanse bevolking.
Deze zomer probeerde de regering-Trump deze redenering van het EPA al onderuit te halen met een tegenrapport. Minister van Energie Chris Wright stelde een ‘commissie’ samen van vijf door hemzelf aangewezen ‘wetenschappers’, niet toevallig allemaal uit sceptische hoek, die hun perspectief op het onderwerp gaven. In dit rapport werd gesteld dat het wel meevalt met de gevolgen van klimaatverandering. Van kooldioxide gaan planten juist groeien, was bijvoorbeeld een belangrijke conclusie. Bestaande klimaatmodellen gaven volgens de commissie een overdreven beeld van de opwarming en uit data zou geen toename blijken van extreem weer.
Reguliere klimaatwetenschappers reageerden furieus. De Amerikaanse Academie van Wetenschappen kwam dit najaar met een officiële reactie waarin de belangrijkste conclusies van de commissie onderuit werden gehaald. Inmiddels heeft Wright de commissie ontbonden en het rapport opgeborgen in een diepe la.
In dezelfde periode verwijderde het EPA betrouwbare informatie over klimaatverandering van de eigen websites. Het feit dat de mens het huidige broeikaseffect heeft veroorzaakt was daar bijvoorbeeld niet meer terug te lezen. Ook verdwenen grafieken die de toenemende weersextremen onomstotelijk lieten zien.
Eind vorig jaar kwam de zuiveringsoperatie in een stroomversnelling, nadat EPA het voornemen had aangekondigd om de endangerment finding in te trekken.
Het lijkt een heilloze onderneming, gezien het omvangrijke wetenschappelijk bewijs dat de bevinding onderschrijft. „De schadelijke gevolgen van klimaatverandering – zoals voedselonzekerheid, massale migratie en gezondheidsproblemen – zijn alleen maar toegenomen sinds deze bevinding werd vastgesteld”, concludeerde de Stanford Universiteit vorig jaar na een inventarisatie.
Daarmee lijkt de ‘wetenschappelijke’ route om de endangerment finding onderuit te halen onbegaanbaar geworden. De kans is groot dat de regering het nu over een formele boeg wil gooien. Is het terecht dat broeikasgassen onder de Clean Air Act vallen? Kun je kooldioxide eigenlijk wel vervuiling noemen, zoals roet of fijnstof vervuiling zijn? Met andere woorden: klopt het oordeel van het Hooggerechtshof uit 2007 eigenlijk wel? Is het reguleren van kooldioxide en andere broeikasgassen niet een zaak voor eigen wetgeving in het Congres?
Hoe dan ook zullen milieuorganisaties het intrekken van de endangerment finding aan de rechter voorleggen. Daarmee is het vrijwel zeker dat het Hooggerechtshof zich uiteindelijk nogmaals zal buigen over zijn eigen besluit uit 2007. Net als eerder met het recht op abortus wordt de kans groot geacht dat het huidige, in meerderheid conservatieve hof, zijn eerdere uitspraak zal herzien.
Experts vrezen dat dit grote en langdurige schade voor het Amerikaanse klimaatbeleid betekent. Bovendien wordt het voor toekomstige regeringen waarschijnlijk een stuk moeilijker om broeikasgassen te reguleren. „Deze maatregel zal alleen maar leiden tot meer van deze vervuiling”, aldus Fred Krupp, directeur van milieuorganisatie EDF. „Het zal hogere kosten en daadwerkelijke schade voor Amerikaanse gezinnen met zich meebrengen. De bewijzen – en de ervaringen van heel veel Amerikanen – tonen aan dat onze gezondheid eronder zal lijden.”
De Calumet Montana-raffinaderij in Great Falls, in de Amerikaanse staat Montana, september 2025.
De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid
Source: NRC