Wuthering Heights Het is op voorhand al een van de meest controversiële films van het jaar: Emerald Fennells versie van ‘Wuthering Heights’ met Margot Robbie en Jacob Elordi. In de handen van Fennell wordt het een 19de-eeuwse variant op ‘Fifty Shades of Grey’.
Cathy en Heathcliff (Margot Robbie en Jacob Elordi) in Emerald Fennells versie van ‘Wuthering Heights’.
Wuthering Heights. Regie: Emerald Fennell. Met: Margot Robbie, Jacob Elordi, Shazad Latif. Lengte: 131 minuten.
De film is nog niet begonnen, of regisseur Emerald Fennell (1985) maakt met één beeld duidelijk dat haar Wuthering Heights-verfilming een heel andere insteek heeft dan het in 1847 gepubliceerde boek. Plaats van handeling is de markt in Liverpool, waar op dat moment onder grote consternatie een man wordt opgehangen met een duidelijk zichtbare erectie.
Of eigenlijk begint het al tijdens de credits, als alleen nog maar zijn zuchten en kreunen hoorbaar zijn – inderdaad alsof hij klaarkomt. Gegniffel in de zaal. De regisseur van de post-#MeToo-wraaksatire Promising Young Woman (2020) en de zwarte komedie Saltburn (2023), die de seksuele uitspattingen van de Britse aristocratie op de hak nam, had al in talloze interviews aangekondigd dat de grote Valentijnspremière van 2026 geen respectvolle boekverfilming zou worden. Ze beloofde een film over „het gevoel dat ze had toen ze het boek las”. Dat moet opwindend zijn geweest. Want zodra de aan de galg spartelende man zichtbaar wordt, ejaculeert hij. Kleine dood wordt grote dood. De camera zoomt nog even in op de vochtige plek in zijn broek, alsof het een oog is dat de toeschouwer aanstaart.
Het blijkt de wellustige opmaat voor het eigenlijke verhaal. De aan lager wal geraakte landheer Earnshaw neemt uit de stad de jonge knecht Heathcliff mee naar zijn woonstee Wuthering Heights, een onherbergzaam mistig en altijd regenachtig stukje land in de Yorkshire Moors. Zijn dochter Cathy is blij met dit nieuwe speelkameraadje en tussen de twee kinderen ontspint zich een spel van aantrekken en afstoten (en later aftrekken en aanstoten). Plagerijtjes, wreedheden en het diep gewortelde fatalistische gevoel aan elkaar overgeleverd te zijn: ziedaar de grondslag voor een tragische liefdesgeschiedenis. Of, in de ogen van Fennell, voor een 19de-eeuwse variant op bdsm-serie Fifty Shades of Grey. Zij heeft tussen de regels door gelezen, en de onderdrukte seksualiteit bevrijd uit haar korset.
Ophef snelde deze nieuwe versie van Wuthering Heights al sinds de eerste testscreenings vooruit – The Guardian tekende uit de monden van de geschokte toeschouwers „klinische masturbatie en een bondage-ontmoeting met paardenteugels” op. Ook het boek was bij z’n verschijnen in 1847 controversieel. Het werd gepubliceerd onder het mannelijke pseudoniem Ellis Bell, maar geschreven door de middelste van de schrijvende gezusters Charlotte, Emily en Anne Brontë. Vrouwelijke auteurs werden in het preutse Victoriaanse tijdperk niet serieus genomen, en het drietal wilde niet op voorhand op hun gender worden afgerekend.
Anders dan Fennells film nu doet vermoeden, was het echter niet de seksuele inhoud waarop het boek werd beoordeeld. Middelbare scholieren die het op hun leeslijst zetten maar liever de film willen zien, doen er goed aan bij een van de eerdere verfilmingen te rade te gaan. Al geeft eigenlijk geen enkele filmbewerking een goede indruk van het boek. Dat komt in eerst instantie door de literair geweldige, maar lastig te verfilmen structuur met meerdere onbetrouwbare vertellers. De meeste films beperken zich daarom tot de liefdesgeschiedenis, en negeren het verhaal over de twee huizen die tot in de derde generatie verdoemd blijken.
Ongebruikelijk waren vooral de reflecties op racisme, klassenvooroordelen, wraak en wreedheid. Brontë ontrafelde fijntjes de hypocrisie van de toentertijd opkomende middenklasse. Heathcliff wordt in het boek beschreven als een „donkere jongen”, wat leidde tot speculatie over zijn Romani of Lascar (Zuidoost-Aziatische) achtergrond. Het zijn ook de thema’s die de op Oxford als actrice ontdekte Fennell al drie films uitbaat. Als dochter van een celebrity juwelier die opgroeide in de schaduw van de Britse aristocratie, twijfelen haar films altijd tussen klassenstrijd en afgunst.
De hoofdrollen voor Margot – Barbie – Robbie, die ook de film produceerde, en Jacob – Elvis – Elordi zijn een sterk staaltje stuntcasting. Er was wat gemopper over hun leeftijd, maar eerdere acteurskoppels – Merle Oberon en Laurence Olivier in 1939, Juliette Binoche en Ralph Fiennes in 1992, Tom Hardy en Charlotte Riley in 2009 – waren ook niet piepjong. Het enige waar je wel vraagtekens bij moet zetten is de keuze om de etniciteit van Heathcliff en Edgar om te draaien. Shazad Latif die Edgar speelt heeft een Engelse, Schotse en Pakistaanse achtergrond. De Schotse regisseur Andrea Arnold was in 2011 de eerste die Heathcliff liet spelen door een acteur van kleur (James Howson).
Wuthering Heights was een schoolvoorbeeld van wat in de 19de eeuw gothic fiction heette, een genre vol duistere romantiek, horror en mysterie. Dat is nu op BookTok weer succesvol en het ligt voor de hand Fennells Wuthering Heights ook in het verlengde van die nieuwe trend te zien.
Met de melodramatische hyperpop-soundtrack van Charli XCX maakt de film ook korte metten met de etherische hitsong van Kate Bush uit 1978. Bush zong vanuit het perspectief van de overleden Cathy, die door de koude moerassen spookt, haar tekst vat de motieven droevig samen: woede-uitbarstingen, jaloezie, het verlangen de ander te bezitten die escaleert tot bezetenheid (de dubbele betekenis van ‘possessed’). We zouden het vandaag de dag een ’toxische relatie’ noemen.
De spook-Cathy is uit Fennells film verdwenen. Haar film is aards. Alles is vochtig van lichaamsvloeistoffen en klamme kou. Er is helemaal niemand aardig. Mr. Earnshaw is een dronken, gokverslaafde dégénéré. Cathy een huilebalk en dwingeland. Haar gezelschapsdame Nelly een ontevreden intrigante. Heathcliff een wrokkige driftkikker. Allemaal karaktereigenschappen die niet van pas komen als de plot losbarst op het moment dat Cathy zich realiseert dat ze nooit met Heathcliff zal kunnen trouwen.
Maar gelukkig is daar de knappe buurman Edgar Linton, die heel wat beter in de slappe was zit. Ze biecht aan Nelly op dat een huwelijk met Heathcliff sociale degradatie betekent en dat ze dat niet aankan, ook al houdt ze van hem. Dat laatste hoort Heatchcliff dan weer niet als hij halverwege het afgeluisterde gesprek trots op zijn paard stapt en naar de horizon galoppeert.
Geheel in het verlengde van anachronistische kostuumdrama’s als tv-serie Bridgerton wordt in Wuthering Heights geen gelegenheid onbenut gelaten om production design in te zetten. De Heights zijn een geblakerd slachthuis, opgetrokken uit grote zwarte blokken, waar in de wit betegelde poort elk geslacht varken voor een morbide bloedbad zorgt. Als Cathy bij Edgar en zijn protegee Isabelle op Thrushcross Grange is ingetrokken, zijn de muren van haar slaapkamer bekleed met sponzig behang in de kleur van haar huid en rijken er handen uit de haard naar de hemel alsof haar geen weelde, maar een danteske hellevaart wacht. En dat is natuurlijk ook zo.
Trekt de mist op, dan zijn de zonsondergangen paars en roze, één op één gekopieerd uit Gone with the Wind (1939). Of Fennell daarmee wil zeggen dat Cathy, net als Scarlett O’Hara, zichzelf als tragische heldin ziet terwijl ze eigenlijk een egocentrische vrouw is op zoek naar geld en status, is de vraag. Subtiliteit is in deze film overgeleverd aan weer en wind.
Source: NRC