Nog altijd zijn Spanje en Portugal niet af van het aanhoudende noodweer, dat afgelopen weken al zeker acht levens eiste. Ongewoon is de weersituatie niet. Ongekend heftig en langdurig wél.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Zeven stormen in veertig dagen tijd. Het heeft iets bijbels, het noodweer waaronder de inwoners van Spanje en Portugal nu al weken gebukt gaan. Zo’n 4 miljard euro schade is er al, en er is nog meer regen op komst: vooral woensdag en vrijdag zal het opnieuw plaatselijk overvloedig regenen, op de toch al kletsnatte en overstroomde steden en akkers op het Iberisch schiereiland.
Dat is op zich niet zo heel ongewoon, zeggen Portugese klimaatwetenschappers tegen de plaatselijke media. Het gebeurt vaker dat er vanaf de Atlantische Oceaan een ‘depressietrein’ op het gebied afkoerst, in de woorden van stormspecialist Pedro Mator Soares van de Universiteit van Lissabon. Een ‘atmosferische rivier’ van vochtige zeelucht, zeggen anderen. Die lucht stijgt op tegen de bergen van het schiereiland, waarna het uitregent.
Wat vooral opvalt, is de lange duur en de hevigheid waarmee dit gebeurt. Het dorp Grazalema in Andalusië kreeg in een paar weken tijd liefst 2,5 meter hemelwater te verwerken, haast een meter meer dan er normaal in een heel jaar valt. ‘Wat we zien is uitzonderlijk veel neerslag, vooral in Noord-Portugal en in Andalusië’, zegt hydrometeoroloog Jan Verkade van kennisinstituut Deltares, die de cijfers erop nasloeg.
Twitter bericht wordt geladen...
Bij het KNMI ziet stormexpert Hylke de Vries de ongewoonheid der dingen ook, zij het op een iets andere manier. Hij was verbaasd toen hij de drukverdeling in de dampkring beter bekeek. ‘Duidelijk abnormaal’ is het lagedrukgebied dat de regengebieden vanaf de Atlantische Oceaan aandrijft, zegt hij. In een enorm gebied voor de Franse kust, tot voorbij Ierland, wijken de weerpatronen sterk af van wat je in het klimaat van 1991-2020 zou verwachten.
Het is allemaal dik een maand geleden begonnen, vertelt straalstroomexpert Dim Coumou (VU Amsterdam), met een verstoring hoog in de dampkring, van de band winden die rondom de poolcirkel waait en zo de poolkou op afstand houdt. Maar nu is er ineens een verstoring. Misschien omdat er minder zee-ijs op de Noordpool ligt, misschien gewoon door een of ander grillig toeval, vermoedt Coumou.
Het gevolg van die verstoring bepaalt al maanden het nieuws. Eerst de extreme koude in de VS. Daarna: de winterperiode bij ons. En nu dus wat Spanje en Portugal meemaakt: storm en regen, en nog meer storm en regen. ‘Dit hangt allemaal met elkaar samen’, vertelt Coumou. ‘Zo’n verstoring hoog in de stratosfeer trekt langzaam naar beneden.’
In Europa zit de weerkaart nu al weken ‘op slot’, zegt De Vries, met een hogedrukgebied in het noorden waardoor er weinig verandert. Voor de kust van Portugal bevinden zich de straalstroom, die vochtige lucht aanvoert, en een hoge- en een lagedrukgebied. Als twee tandwielen houden die de band vochtige lucht op gang. ‘Ook het winterweer dat wij hebben gehad, hoorde in feite bij deze abnormale situatie’, duidt De Vries. ‘Wij liggen op de grens van de winterkou.’
Hoe groot de invloed van het opwarmende klimaat precies is, dat zijn internationale experts en KNMI-kenners nu druk aan het uitzoeken. Aan de ene kant: de klimaatmodellen voorspellen niet per se meer stormen in Portugal en West-Spanje, stelt Soares. Aan de andere kant: de regenval wordt wel heviger, omdat warmere lucht meer waterdamp kan opnemen. En er is de kwestie van de verstoring van de winden rondom de Noordpool.
‘Dit jaar werd gekenmerkt door extreem weinig zee-ijs in het arctisch gebied’, zegt Coumou. ‘En er is bewijs dat dit in elk geval kan leiden tot dit type verstoringen. Maar dit effect is waarschijnlijk klein.’
Voor Spanje betekent de overvloedige regenval in elk geval dat de stuwmeren, al enkele jaren uitgeput in de zomers, weer tot de nok toe gevuld zijn. Ook weer niet goed, vertelt Bernhard Becker, waterreservoirdeskundige bij Deltares. ‘Wat zorgen baart, is dat er benedenstrooms schade kan ontstaan als de stuwmeren vol zitten en er extra water doorheen gaat.’ Daar zijn bewoners vaak niet meer gewend aan het wassende water van een aanzwellende rivier.
En: de wateroverlast biedt geen garantie dat Spanje de zomer nu wel doorkomt zonder droogteproblemen, waarschuwt Verkade. ‘Je mag hopen dat deze neerslag het grondwaterniveau heeft aangevuld. Maar dat weten we niet zeker. Er is ook veel landbouwgrond die wordt geïrrigeerd vanuit de reservoirs.’
Bij ons blijft het nog een week grijs, miezerig weer, met eind deze maand kans op veel meer regen en wind. In Portugal en Spanje blijft het regenen. ‘Vooral in Noord-Portugal is dit nog niet voorbij’, zegt Verkade.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant