Supermarkten, benzinestations, winkels en horeca in de grensregio’s hebben het zwaar te verduren. Steeds meer ondernemers stoppen of gaan failliet, omdat consumenten naar Duitsland of België gaan voor hun boodschappen of om te tanken.
Ondernemers luiden dan ook de noodklok. Volgens Roel Heerschap, eigenaar van Heerschap Supermarkten, verkeert de sector in zwaar weer. Hij heeft twee Jumbo-winkels in het Limburgse Heel en Maasbracht, op steenworp afstand van België en Duitsland.
"Wij zien dat veel klanten in ons dorp hun boodschappen over de grens doen. Dat geldt ook voor tanken. In België is dat een stuk goedkoper. Dus als er dichtbij een alternatief is, waarom zou je dat dan niet doen?", zegt Heerschap.
Uit cijfers van statistiekbureau CBS blijkt dat het aantal supermarkten in de meeste grensregio's vorig jaar is gekrompen. Volgens branchemanager Theo Urselmann van het Vakcentrum, de branchevereniging voor zelfstandige retailondernemers, lijden kleine en middelgrote supermarkten vooral onder het tabaksverbod.
Sinds 1 juli 2024 is de verkoop van tabak en producten zoals vapes in supermarkten en horecagelegenheden officieel verboden. "Dat scheelt veel omzet. Consumenten die sigaretten bij de supermarkt kochten, namen ook andere boodschappen mee. Dat loop je nu ook mis."
Urselmann benadrukt dat er sprake is van een stapeleffect. "Deze ondernemers hebben ook te maken met inflatie, hogere kosten en inkoopprijzen en strakkere regelgeving. Veel mensen denken dat het geld bij supermarkten tegen de plinten klotst, maar de winstmarges zijn heel dun. En dan wil de nieuwe coalitie ook nog een suikertaks doorvoeren."
Door hogere accijnzen en btw in Nederland en een hogere inflatie dan in Duitsland groeit het prijsverschil met onze buurlanden steeds verder. Die ontwikkeling raakt niet alleen ondernemers, maar beïnvloedt ook de lokale leefbaarheid en het woonklimaat.
"Als de supermarkten verdwijnen uit het dorp, raakt dat andere kleine ondernemers. Zo'n winkel heeft toch aantrekkingskracht, waar ook de lokale bakker, slager en bloemist van profiteren", zegt Heerschap.
De gevolgen van de prijsverschillen met onze buurlanden reiken steeds verder het land in. Inmiddels gaan consumenten uit de provincie Utrecht de grens over om inkopen te doen. Hiermee verschuiven onze grensregio's en worden deze veel groter. Vanuit Utrecht is het in nog geen anderhalf uur rijden mogelijk om Duitse winkels te bereiken.
Verschillende ondernemersorganisaties, waaronder mkb-Nederland, Koninklijke Horeca Nederland (KHN), het Vakcentrum, INretail en het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), roepen de coalitie daarom op een begin te maken met het harmoniseren van accijnzen en btw met die van de landen om ons heen. "Er is geen sprake van een gelijk speelveld als vooral de accijnzen en btw in ons land substantieel hoger zijn dan in België en Duitsland."