Google en Meta moeten zich in de rechtbank verdedigen tegen de beschuldiging dat ze hun apps zo hebben ontworpen dat kinderen er verslaafd aan raken. Experts denken dat de uitkomst van dit proces een blauwdruk zal vormen voor soortgelijke zaken in de toekomst.
is techredacteur van de Volkskrant, gespecialiseerd in de impact van kunstmatige intelligentie op de maatschappij.
‘Deze bedrijven bouwden machines die zijn ontworpen om de hersenen van kinderen verslaafd te maken, en ze deden dat met opzet.’ Met deze woorden, maandag in de rechtbank in Los Angeles uitgesproken, laat advocaat Mark Lanier gelijk zijn inzet zien: Google en Meta maakten met hun apps moedwillig verslavingsmachines. Met rampzalige gevolgen.
Lanier vertegenwoordigt een 20-jarige vrouw uit Californië die naar eigen zeggen tijdens haar basisschooltijd verslaafd raakte aan sociale media. Deze ‘KGM’ (Kaley G.M.) bracht jarenlang een groot deel van haar tijd op sociale media door. Op één bepaalde dag zelfs meer dan zestien uur, op Instagram.
Ze begon YouTube op 6-jarige leeftijd te gebruiken, Instagram drie jaar later. Als tiener kreeg ze te maken met een groot aantal mentale problemen, waaronder angststoornissen, een verstoord lichaamsbeeld en zelfs zelfmoordgedachten.
Er staat veel op het spel in deze zaak, voor de techbedrijven: die moeten zich verdedigen tegen de bewering dat hun platforms daadwerkelijk leiden tot mentale problemen. De uitkomst van dit proces zal een blauwdruk vormen voor veel meer soortgelijke zaken, verwachten kenners.
Volgens CNN lopen er in de VS momenteel zo’n 1.500 zaken tegen socialemediabedrijven. Mochten Google en Meta daadwerkelijk schuldig worden bevonden, dan zal dat resulteren in een groot aantal claims, die mogelijk tot in de miljarden dollars aan schadevergoedingen kunnen oplopen.
Ouders en voorstanders van online veiligheid pleiten al jaren voor meer bescherming tegen de verslavende elementen van apps als YouTube, Instagram, TikTok en Snapchat. Deze twee laatste troffen vorige maand al een schikking met KGM. Vorige week bepaalde de Europese Commissie nog wel dat TikToks ‘verslavende ontwerp’ – waaronder de ‘eindeloze scroll’ – leidt tot dwangmatig gedrag.
‘Deze zaak draait om twee van de rijkste bedrijven die verslaving in de hersenen van kinderen hebben gecreëerd’, aldus advocaat Lanier in zijn openingsverklaring. ‘Voor een kind als Kaley is de swipe net zoiets als de hendel van een gokautomaat.’ Niet voor geld, maar voor mentale stimulatie.
Die vergelijking met een gokautomaat is niet nieuw. Een oud-werknemer van Google, Tristan Harris, maakte hem tien jaar geleden in zijn essay ‘Smartphone Addiction: The Slot Machine in Your Pocket’ al populair. In dit essay beschreef Harris smartphones als persoonlijke gokautomaten die gebruikmaken van wisselende beloningen om dwangmatig gebruik aan te moedigen.
‘Er werkt een heel leger aan ingenieurs bij al deze bedrijven om ervoor te zorgen dat je meer tijd en geld online besteedt. Hun doelen zijn niet jouw doelen’, aldus Harris in het boek Don’t be Evil van journalist Rana Foroohar.
In dit boek haalt Foroohar ook de woorden van Sean Parker, medeoprichter van Facebook, aan waarin hij expliciet aangeeft wat het doel van Facebook was: ‘Hoe consumeren we zoveel mogelijk van je tijd en bewuste aandacht?’ Parker stelde ook dat de architecten van Facebook een ‘kwetsbaarheid in de menselijke psychologie’ exploiteerden om gebruikers bij elke like of reactie een ‘kleine dopaminekick’ te geven.
Lanier beschuldigde YouTube onder meer van het profiteren van drukke ouders die op zoek waren naar een ‘digitale oppasservice’. Hij haalde verder een intern document van Meta (toen nog Facebook) aan. Het bedrijf schrijft hierin dat als het succes wilde boeken bij tieners, ze hen op nog jongere leeftijd moest zien te werven.
Uit dezelfde periode, rond 2015, komt een e-mail van Mark Zuckerberg waarin hij eist dat zijn gebruikers 12 procent meer tijd gaan doorbrengen op zijn platformen, waaronder Instagram. Meer tijd betekent immers meer advertentie-inkomsten.
De grote vraag in het proces is of alle pogingen van de techbedrijven om gebruikers er zoveel mogelijk tijd te laten doorbrengen daadwerkelijk leidt tot verslavende apps en uiteindelijk tot mentale problemen. Dat is zonneklaar, betoogde Lanier. De advocaat noemde een studie van Meta waaruit naar voren komt dat kinderen die negatieve gebeurtenissen zoals trauma en stress hebben meegemaakt, extra kwetsbaar zijn voor verslaving aan apps.
Overigens gaat het hier volgens experts nadrukkelijk niet om een verslaving zoals bij bijvoorbeeld alcohol of drugs. Bij dwangmatig en schadelijk smartphonegebruik wordt de afhankelijkheid niet veroorzaakt door een stof, maar door een gedragspatroon. Volgens cijfers van het Trimbos Instituut rapporteerde een kleine 5 procent van de jongeren tussen 12 en 16 jaar in 2023 een ‘problematisch gebruik’ van sociale media, met meer meisjes dan jongens.
De advocaten van Google en Meta zullen alles uit de kast moeten trekken om de jury te overtuigen van de goede bedoelingen van de techbedrijven. De advocaat van Meta benadrukte in zijn openingsverklaring alvast Kaleys problematische jeugd. De gezinssituatie van het meisje zou de oorzaak zijn van haar psychische problemen, terwijl sociale media juist een gezonde uitlaatklep zouden zijn geweest toen ze met moeilijkheden te kampen had.
In de komende weken zullen Zuckerberg, Instagram-baas Adam Mosseri en Neal Mohan (CEO van YouTube) hun getuigenissen afleggen, naast die van deskundigen, Meta-klokkenluiders en familieleden van overleden kinderen.
Alles over tech vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant