Bij Lelystad komt een datacenter dat meer stroom gaat verbruiken dan de hele stad nu doet. De gemeenteraad werd verkeerd geïnformeerd over het energieverbruik en het project van de Amerikaanse datacentergigant Equinix weet een landelijk vestigingsverbod voor grote datacenters te omzeilen.
Toen de gemeenteraad van Lelystad vijf jaar geleden te horen kreeg dat er een datacenter werd gepland op het bedrijventerrein Flevokust Haven, leverde dat geen al te felle discussie op. Raadsleden vroegen wel hoe dit plan in de haven paste en wat het zou betekenen voor de werkgelegenheid. Ook wilden ze weten of er duurzame energie zou worden gebruikt.
Het bestemmingsplan kwam uiteindelijk met gemak door de gemeenteraad: alleen de SP en twee lokale fracties stemden tegen. Verschillende raadsleden zeggen tegen NU.nl dat ze destijds niet doorhadden dat het zou gaan om een van de energie-intensiefste datacenters van Nederland.
CDA-raadslid Jelle Hijmissen had bijvoorbeeld de indruk dat het ging om "niet zo'n heel grote ontwikkeling", vertelt hij. Dat is begrijpelijk, want ambtenaren schetsten in antwoord op zijn vragen het beeld dat de energievraag beperkt zou zijn.
Het geplande vermogen van 150 megawatt zou "grofweg ingeschat" vergelijkbaar zijn met 3.000 tot 5.000 huishoudens, schreef de gemeente. Maar dat klopt van geen kant, zeggen experts. Het datacentrum gaat naar schatting evenveel stroom gebruiken als 200.000 huishoudens, berekende energiedeskundige Enzo Diependaal op verzoek van NU.nl.
"In dit geval heeft de gemeenteraad de verkeerde antwoorden gekregen", zegt Diependaal. "Het verschil is echt grof, dit datacenter is vergelijkbaar met een middelgrote stad in Nederland. Dan moet iemand toch van zijn stoel vallen?"
Ook Max Schulze van technologiedenktank Leitmotiv zegt dat de impact van het datacenter "duidelijk verkeerd is weergegeven" in de beantwoording van raadsvragen. Op vol vermogen zou het datacenter volgens hem zelfs evenveel stroom gebruiken als een half miljoen huishoudens. "Door de informatie die is verstrekt klinkt het heel klein."
Dat erkent ook toenmalig wethouder Jack Schoone (Leefbaar Lelystad). Hij had zelf in 2021 ook niet door dat het energieverbruik zo groot zou zijn, zegt hij nu. "Daar ben ik heel eerlijk in." Schoone kan niet zeggen waar de onjuiste informatie vandaan kwam, maar denkt dat er in 2021 sowieso nog veel minder bekend was over de impact van datacenters. "De kennis was toen nog niet zo voorradig als nu."
Een woordvoerder van de gemeente Lelystad schrijft in antwoord op vragen van NU.nl dat het bestemmingsplan "voldeed aan de eisen van een goede ruimtelijke ordening, met de kennis en afwegingskaders die in 2021 van toepassing waren".
De woordvoerder gaat niet in op vragen over de informatievoorziening aan de gemeenteraad, maar erkent indirect dat het datacenter veel meer energie gaat verbruiken dan destijds werd berekend. Als het datacenter volledig in gebruik is genomen, bedraagt het gemiddelde stroomverbruik volgens de gemeente naar verwachting 86 megawatt. Over een heel jaar is dat 753 gigawattuur: bijna twee keer zo veel als het huidige stroomverbruik van alle burgers en bedrijven in Lelystad.
"Wij hebben dat niet helemaal scherp gehad", zegt D66-raadslid Sanne de Wilde. GroenLinks-raadslid Judith Boertjens denkt dat de grote energievraag van het datacenter voor de raad niet duidelijk was, omdat het een relatief klein oppervlak in beslag zal nemen.
De beperkte omvang is ook de reden dat het datacenter er überhaupt nog mag komen. Sinds 2022 geldt namelijk een landelijk verbod op de bouw van de allergrootste datacenters buiten de Wieringermeer en de Eemshaven. Daar hebben Google en Microsoft al enorme datahallen, zogeheten hyperscalers.
Toenmalig minister Hugo de Jonge (Ruimtelijke Ordening) besloot in 2022 de komst van hyperscalers naar andere gebieden te verbieden. Hij deed dat na landelijke ophef over het geplande datacenter van Facebook-moederbedrijf Meta bij Zeewolde. Het verbod geldt voor datacenters met een vermogen van minstens 70 megawatt, waar de ontwikkeling in Lelystad dus ruim boven zit.
Maar datacenters moeten óók minstens 10 hectare groot zijn om onder het verbod te vallen. De drie gebouwen van Equinix zullen in Lelystad maximaal 7,5 hectare beslaan, blijkt uit het bestemmingsplan. Daarom mocht de vergunning alsnog worden aangevraagd.
"Hiermee worden de regels duidelijk omzeild", zegt Schulze van Leitmotiv. "De bedoeling van de ruimtelijke strategie is dat grote datacenters alleen nog in bepaalde zones mogen komen, omdat de ruimte en energie in Nederland beperkt zijn. Dit gaat daar duidelijk tegen in."
Voor Equinix is het bedrijventerrein Flevokust Haven de perfecte plek voor een groot datacenter. Volgens directeur Benelux Michiel Eielts is de hyperscalegrens uit het verbod van De Jonge niet relevant meer in een wereld van steeds grotere AI-datacenters. "Wij zouden wel drie, vier keer deze capaciteit kwijt kunnen."
Het datacenter komt recht naast een hoogspanningsstation van TenneT en een grote gascentrale. Daardoor is er altijd voldoende stroom beschikbaar en draagt het datacenter niet bij aan overbelasting van het stroomnet, zegt zowel de gemeente als Equinix.
Maar de bouw van het datacenter zal wel zorgen voor extra vraag naar elektriciteit op basis van gas, zegt Schulze. Dat heeft nadelige gevolgen voor het klimaat. "Datacenters bij gascentrales bouwen is de verkeerde richting. Dit datacenter zal er 15 tot 25 jaar staan. In die periode wordt het nu onmogelijk de gascentrale te sluiten."
Source: Nu.nl economisch