Feest De stadsprins van Venlo is en blijft altijd een man, vindt Jocus uit Venlo, de oudste carnavalsvereniging van Nederland. „Sommige rollen, zoals de hoofdrol van de prins, liggen vast. En die prins ís een man.” Een feministisch collectief begint nu een actie om dat te veranderen.
Sollicitatiegesprek in Venlo voor prinses carnaval. Nanet Hazenbosch (links) interviewt kandidaat Marloes IJpelaar.
Prins Mark ‘regeert’ deze carnaval als stadsprins over Venlo. Een man, zoals altijd de afgelopen eeuwen. Al voor de drie dwaze feestdagen van het volksfeest, schiet het Intersectioneel Feministisch Platform Aangenaam daarom in een versierde ruimte filmpjes van quasi-serieuze sollicitatiegesprekken met kandidaat-prinsessen. Vanaf deze dinsdag komen die online. Ze moeten vrouwen bewegen ook hun vinger op te steken voor de prominentste rol tijdens de Venlose vastelaovend.
Een sollicitant op de filmpjes wordt gevraagd of ze bier drinkt. Sjanneke Hendrix, in het dagelijks leven festivalprogrammeur, heeft haar antwoord klaar: „Ik drink het niet, maar ik lust het wel.” Ze noemt ook haar gevoel voor „de joeks” (lol) een aanbeveling en stelt dat ze de drukte van het ambt aankan: „Ik ga héél goed op stress.” Een andere sollicitant, theatermaaker Marloes IJpelaar, wil „als jonge, frisse meid” meteen prinses van heel Limburg worden.
Feestgangers prijzen carnaval graag aan als evenement waarbij alledaagse verschillen wegvallen. Toch wil het Venloosch Vastelaoves Gezelschap Jocus, de oudste carnavalsvereniging van Nederland (anno 1842) en verantwoordelijk voor de verkiezing van de stadsprins, niets weten van verandering. „De vasteloavend is in wezen één groot theaterstuk en sommige rollen, zoals de hoofdrol van de prins, liggen vast”, zegt Jocus-vorst (voorzitter) Roel Versleijen. „En die prins ís een man. Ik geloof erg in diversiteit en veelkleurigheid, maar in sprookjes moet Sneeuwwitje ook niet opeens een jongetje worden en Kleinduimpje geen meisje.”
Bij een deel van de Limburgse carnavalsverenigingen, waaronder die in sommige Venlose wijken, mogen vrouwen wel op alle fronten meedoen. Maar ook elders in Venlo signaleert Crissy Fila van Aangenaam weerstand: „Zelfs de regionale omroep wilde geen debat over vrouwen als prins uitzenden.” Volgens Nanet Hazenbosch, van hetzelfde collectief, kan het te maken hebben met de geldschieters van die zendgemachtigden. „Dat zijn vaak ook mensen die iets hoogs zijn of zijn geweest in het plaatselijke vastelaovend. Mannen, om precies te zijn. Dat maakt duidelijk dat onze actie om meer draait dan carnaval. Het gaat over een veel breder opererend ons-kent-ons-wereldje dat hele groepen uitsluit.”
Sjanneke Hendrix (links) vermoedt dat ze de rol van prinses carnaval wel aankan: „Ik ga héél goed op stress.”
Ciel Bertrams is ook naar de opnamen voor de filmpjes gekomen om haar kennis en kunde in te zetten. Ze woont en werkt in Amsterdam. Daar is meer werk in haar vak, de film. „En ik was het benepene en het PVV-klimaat ook een beetje zat.” Tegelijkertijd blijft haar geboortegrond trekken: „Het voelt toch een beetje alsof ik mijn identiteit in de steek laat. Eigenlijk ben ik in Venlo en omgeving veel meer nodig dan in Amsterdam. Hier zijn nog zaken te bevechten, die daar vaak al zijn geregeld.”
Bertrams weet wat een prinses carnaval kan losmaken. „Ik ging als kind graag verkleed als prins carnaval. Dan kreeg je voortdurend te horen: een meisje als prins, dat kan niet. Later werd ik jeugdprinses bij een kleine vereniging. Maar er was ook een jeugdprins: die droeg het pak en de steek met de veren. Ik een jurk en een diadeempje. En hij mocht de toespraken houden.”
Bertrams ziet rondom het carnavalsfeest meer verholen en onverholen seksisme. „Mannen die de rest van het jaar in normale termen over hun partner praten, hebben het tijdens vastelaovend in het plaatselijke dialect plotseling over ‘mien wiefke‘ (mijn wijfje) en ‘mien vruike‘ (mijn vrouwtje). Mannen van middelbare leeftijd laten zich tijdens publieke optredens vergezellen door dansmariekes [majorettes] in de puberleeftijd met zo kort mogelijke rokjes.”
Hazenbosch en Fila formuleren voorzichtiger. Hun collectief heet niet voor niets Aangenaam. „Dat staat voor een andere manier van actievoeren. Niet keihard tegen zaken aan schoppen, maar ze op de agenda krijgen, in gesprek raken. De Limburgse manier. Onze actie is ook niet bedoeld als aanval, maar als oprechte vraag: mogen wij meedoen?” Hazenbosch zegt dat Aangenaam ook niet te boek wil komen te staan als verstoorder van het feest. „Voor je het weet volgen dan allerlei bedreigingen of erger. Kijk naar wat Kick Out Zwarte Piet aanvankelijk opriep.”
Kandidaten voor prinses carnaval Marloes IJpelaar (links) en Sjanneke Hendrix.
Versleijen, van Jocus, lijkt bij voorbaat onvermurwbaar. „We hebben het hier over een breedgedragen volksfeest. Dat al heel lang bestaat. Onderdeel van het grote succes is dat je enigszins meebeweegt op de golven van het moment, maar tegelijkertijd koers houdt. Jocus heeft een aantal jaar geleden bovendien marktonderzoek laten doen onder Venlonaren en andere Noord-Limburgers. Daaruit bleek dat met name jonge mensen heel erg hechten aan traditie en nauwelijks enthousiast waren voor het voordragen van een prinses.”
Volgens Versleijen lijkt ook Aangenaam aan traditie te hechten. „Want ze beginnen elk jaar opnieuw op een behoorlijk activistische manier over een vrouw als prins. Wat bij mij een beetje schuurt, is de manier waarop ze hun opvattingen opdringen aan andere verenigingen.”
Niet elke carnavalsvereniging in het zuiden houdt vast aan oude automatismen.
Tijdens de Boerebroélof in de Noord-Limburgse Peeldorpen Kronenberg en Evertsoord worden dit jaar voor het eerst twee mannen, Sem van den Eijnden en Joost Louwers, ‘in de onecht met elkaar verbonden’ (een humoristisch nephuwelijk). Tot nu toe was bij deze carnavalsfestiviteit altijd sprake van een hetero-boerebroédspaar.
Bij de twee carnavalsverenigingen van het Zuid-Limburgse Margraten – CV De Rieste en CV De Nachdravers – zwaaien dit feestseizoen zowel bij de volwassenen als de jeugd enkel vrouwen en meisjes de scepter. Zeven in totaal.
Source: NRC