Roodharigen zijn met hun uitzonderlijke haarkleur van oudsher makkelijke slachtoffers van vooroordelen en pesterijen. Rosie Coetsier probeert daar met haar boek en podcast verandering in te brengen.
is nieuwsverslaggever van de Volkskrant.
Het was een avondje stappen in Gent dat de doorslag gaf voor de Belgische Rosie Coetsier (26). Onderweg naar huis wordt ze nagefloten door een dronken man. ‘Hé, rooie’, klinkt het met een dik Gents accent. Een typisch gevalletje catcalling, en door de referentie aan haar rode haar een extra gevoelige opmerking voor Coetsier. Nadat ze hem op zijn plaats heeft gezet en thuis een TikTokvideo over het voorval heeft gemaakt, weet ze het zeker: ze gaat een podcast over roodharigen maken.
Vorige maand verscheen het tweede seizoen van De rossistische podcast, tegelijkertijd met de lancering van haar boek Ros. De waarheid over roodharigen ontkruld. Met beide wil ze vooral een ‘positief verhaal’ creëren rondom roodharigen. Iets wat tot nu toe in haar ogen grotendeels ontbrak.
Maar, zegt Coetsier, ‘het is geen klaagpodcast’. Het gaat over ‘de totale ervaring van rost zijn’, inclusief ‘gezonde dosis zelfrelativering’. Hierbij staat voorop dat roodharigen zelf aan het woord zijn. ‘Het zijn altijd niet-roodharigen die bepaalde karaktereigenschappen en stereotypen aan onze haarkleur toeschrijven. Het is tijd dat mensen met ros haar zelf hun verhaal doen.’
Opvallend is dat die stereotypen anders zijn voor roodharige mannen dan voor roodharige vrouwen. Waar vrouwelijke roodharigen volgens Coetsier vaak extra geseksualiseerd worden door mannen en gezien worden als ‘exotisch, vurig, sexy en aantrekkelijk’, krijgen mannen met ros haar eerder het etiket van ‘ofwel een stoere Viking, ofwel een sullige, onsuccesvolle clown’.
Die mannelijke stereotypen gaan volgens de Engelse schrijver Jacky Colliss Harvey terug tot aan de oudheid. In haar boek Red. A Natural History of the Redhead legt ze uit dat deze waarschijnlijk te herleiden zijn tot de Thraciërs, een roodharig volk dat leefde in de tijd van de oude Grieken en Romeinen. Die beschouwden dit volk als primitief en barbaars en maakten hen daarom tot slaaf.
De associatie van rood haar met onbeschaafdheid werkte door in het Griekse theater, waar ongemanierde en domme personages vaak rood haar hadden. Vandaag de dag is het clown-stereotype nog steeds terug te vinden in populaire cultuur, zoals de Ronald McDonald en Pennywise. Het beeld van een woeste, ongetemde roodharige is terug te zien in een stripfiguur als Obelix.
‘Door toevalligheden in de geschiedenis zijn roodharige mannen vereenzelvigd met het stereotype van barbaarse krijgers, clowns, watjes, verraders of gewelddadige, door God vervloekte bruten. Roodharige vrouwen hebben het van Maria Magdalena gekregen’, schrijft Colliss Harvey in haar boek over het vooroordeel dat roodharige vrouwen buitengewoon sensueel zouden zijn.
Magdalena, in de Bijbel een van de volgelingen van Jezus, is door de tijd heen veelal afgebeeld met rood haar en is (onterecht) bekend komen te staan als een prostituee. Volgens de schrijver een plausibele verklaring voor de link tussen roodharige vrouwen en erotiek. En hoewel Colliss Harvey schrijft dat er geen specifieke historische connectie is tussen rood haar en prostitutie, zouden sekswerkers hun haar vroeger bewust met henna rood hebben geverfd om op te vallen en klanten aan te trekken.
Met bovengenoemde stereotypen krijgt zeker niet elke volwassen roodharige te maken, net als dat slechts een deel van hen als puber werd gepest. Zo zegt filosofisch consulent Wouter van Dun (27) ‘nooit expliciet geleden’ te hebben op de middelbare school vanwege zijn rossige voorkomen, maar dat die periode hem wel ‘onbewust onzeker’ heeft gemaakt.
‘Ik kreeg weleens opmerkingen over mijn haar, waardoor ik het idee had dat mensen het lelijk vonden’, zegt hij. ‘Hierdoor ging ik het zelf ook lelijk vinden.’ Om die reden zag hij altijd op tegen de jaarlijkse schoolfoto. ‘Ik ontweek het echter niet, want daarmee zou ik bevestigen dat mijn haar iets negatiefs was.’
De onzekerheid is jaren later omgeslagen in trots, zegt Van Dun. ‘Ik heb het volledig geaccepteerd en voel geen schaamte meer. Ik ben nu minder angstig in de publieke sfeer en zeg makkelijker wat ik denk en voel.’ Wat hieraan heeft bijgedragen is dat mensen om hem heen zijn haarkleur meer lijken te waarderen. Met name in het zuiden van Europa krijgt hij veel complimenten. ‘Ik kreeg ze vaak als ik bij mijn Italiaanse ex-vriendin op bezoek ging. ‘Che bello!’, hoorde ik dan.’
Het is een ontwikkeling die Coetsier herkent. Terwijl ze als puber worstelde met vervelende vragen over de kleur van haar schaamhaar, vindt ze het nu ‘fantastisch’ om rood haar te hebben. ‘Het is mooi, uniek en onderscheidt me van de rest.’
Dat is niet alleen een voordeel als ze haar vrienden kwijt is op festivals, ook voor haar carrière is het een troef. Zeker in de creatieve industrie kan het een unique sellingpoint zijn. ‘Kijk maar naar Merol, Froukje en Florence and the Machine’, zegt ze. ‘Ik wil alle roodharigen aansporen hun haarkleur te omarmen en uit te spelen.’
Zelf doet de rosse Belgische naast haar podcastactiviteiten modellenwerk voor reclames. Uit onderzoek blijkt dat hier de laatste jaren steeds meer roodharigen in te zien zijn. Zo concludeerde het bedrijf Upstream Analysis na het analyseren van meer dan 1.700 reclames op de Amerikaanse televisie dat in een derde van die advertenties roodharigen voorkwamen. Dit terwijl roodharigen wereldwijd slechts 1 à 2 procent van de bevolking vormen en in de Verenigde Staten goed zijn voor 2 tot 6 procent. Conclusie: red hair sells.
Dit zou erop kunnen duiden dat het stigma rondom roodharigheid in positieve zin is veranderd. Of, zoals Colliss Harvey schrijft: ‘Misschien begint rood haar te staan voor iets nieuws en begeerlijks. Misschien begint het te staan voor individualiteit, voor differentiatie.’ Ze spreekt zelfs over een redhead renaissance en verwijst er hierbij naar dat roodharigen meer en meer samen optrekken, zoals op de jaarlijkse Redhead Days in Tilburg. Volgens de schrijver heerst van nature een gevoel van saamhorigheid, verbondenheid en trots bij dit soort evenementen.
Is het in die context nog wel opportuun om een podcast over ‘rossisme’ te maken? ‘Als ik spreek met jongere generaties heb ik het idee dat het inderdaad beter wordt, dat de kinderen van nu iets verdraagzamer zijn’, zegt Coetsier. ‘Maar dan plots hoor ik weer een dramatisch verhaal over een kind op de basisschool dat er niet wil zijn omdat hij ros is.’ Het geeft volgens haar aan hoe uiterst subjectief de kwestie is.
De terughoudendheid rossisme te adresseren ligt ook deels in de vergelijking met andere vormen van discriminatie. Er heerst angst ruimte in te nemen die andere emancipatiebewegingen zo hard nodig hebben. Hoewel Van Dun dat ongemak begrijpt, denkt hij dat de podcast toch een soort taboe doorbreekt. ‘Ik heb nog nooit met een andere roodharige gepraat over mijn ervaringen’, zegt hij. ‘Dat komt omdat ik nooit de slachtofferrol heb willen innemen, uit angst om als zeurpiet te worden weggezet.’
Precies daarom wil Coetsier het gesprek aanslingeren. ‘We zijn als roodharigen heel voorzichtig met klagen en het benoemen van bepaalde negatieve ervaringen.’ Ze denkt dat dat komt doordat ze als minderheidsgroep nooit serieus zijn genomen door niet-roodharigen, waardoor roodharigen zichzelf ook niet serieus nemen.
Met haar podcast, die in eerste instantie een punt van herkenning moet zijn voor opgroeiende roodharigen, hoopt ze hier op een luchtige manier verandering in te brengen. ‘Het is oké om je ervaringen te delen, dat maakt andere problemen in de wereld niet minder belangrijk.’
De rossistische podcast, twee seizoenen, o.m. te beluisteren op Spotify.
Rosie Coetsier: Ros. De waarheid over roodharigen ontkruld. Pelckmans, 200 pagina’s, € 24,50.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant