Pianorecital Meesterpianist András Schiff wachtte tot zijn zeventigste om zijn lezing van Bachs meesterwerk Die Kunst der Fuge voor publiek uit te voeren. Zijn recital in het Concertgebouw zondagavond was van grote muzikale scherpte.
Meesterpianist András Schiff.
Die Kunst der Fuge van J.S. Bach door András Schiff. Gehoord: 8/2 Concertgebouw Amsterdam.
De zenuwbanen van András Schiff zijn geplaveid met de noten van Bach. Voor de meesterpianist is de dag beginnen met Bach spelen even vanzelfsprekend als tandenpoetsen. Alle solostukken had hij intussen wel voor publiek uitgevoerd. Behalve eentje: Die Kunst der Fuge, Bachs polyfone praalproject uit de laatste jaren van zijn leven. Pas op zijn zeventigste achtte Schiff de tijd rijp, vertelde hij een jaar geleden aan deze krant: „Nu heb ik eigenlijk alles wel gedaan wat ik wilde doen, en kan ik díé muziek verder gaan uitdiepen die het meest voor me betekent.” Inmiddels de 72 aangetikt, kwam hij de achttiendelige cyclus van fuga’s en canons zondagavond presenteren in de Grote Zaal van het Concertgebouw. Van een eindresultaat van zijn verdieping was geen sprake, want Schiff verwacht zich tot zijn laatste adem met het duizelingwekkende lijnenspel van Die Kunst der Fuge bezig te houden. Wat hij liet horen, was dus meer een „work in progress”, zoals hij zelf zei in zijn openingswoordje. Maar dan wel een van grote muzikale scherpte.
Schiff heeft met zijn Bach-interpretaties zo zijn fans en opponenten. Te sober, te afstandelijk, te doordacht, is vaak gehoorde kritiek. Uitvoeringen die klinken alsof hij met fluwelen handschoenen een museumstuk beroert. Ik zou zijn benadering liever no-nonsense willen noemen. In Amsterdam wees hij met trefzekere hand de weg langs Bachs meerstemmige paden door hier en daar het licht aan te knippen. Niet met een felle zaklamp, maar met lantaarnschijnsel: kijk, let eens op deze samenklank. Hoor je hoe deze twee lijnen elkaar plots overlappen? En luister, hoe spannend maakt Bach het hier wel niet? Met zachte hand dwingt Schiff je tot luisteren naar Bachs wonder.
De vele musicologische vragen rond Die Kunst der Fuge en de wiskundige fundamenten onder dit bouwwerk van stemmen en tegenstemmen, geven het werk een intellectueel aura dat in de uitvoeringstraditie vaak de overhand krijgt. Lang werd aangenomen dat deze muziek überhaupt niet was bedoeld om uit te voeren, maar alleen als theoretische demonstratie. Het ís ook reuze-interessant om je te verliezen in het ontleden van die vernuftige verweving van muzikale lijnen. Maar wat te denken van de hoorbare effecten van die compositietechnieken? In hoeverre laat deze architectonische muziek, met zijn omkeringen en spiegelingen, ruimte voor een emotionele laag?
Schiffs spel nodigde uit tot reflectie op die vraag, doordat hij telkens subtiel het karakter van het zich steeds transformerende basismateriaal uittekende, waarmee hij het expressieve profiel van Bachs fugatechnieken fascinerend hoorbaar maakte. Een noot die eerst omhoog reikte, duikt in zijn omkering nu de diepte in. Een subtiele verschuiving van accenten doet sereen veranderen in weifelend. Met gebalanceerde toon, vol van rust en gespeend van overromantisering, zorgde Schiff voor een glashelder display van die verschillende karakters. Die Kunst der Fuge mag dan intellectuele muziek heten, het kan wel degelijk ontroeren.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC