Opera De Nationale Opera herneemt Wagners ‘Tristan und Isolde’ in de regie van Pierre Audi. Na de onverwachte dood van Audi in mei vorig jaar is de opera ook een eerbetoon aan hem geworden. In de nieuwe cast maakt sopraan Malin Byström een ijzersterk roldebuut als Isolde.
De Nationale Opera: 'Tristan & Isolde'.
Tristan und Isolde van Wagner door DNO & Rotterdams Philharmonisch Orkest. Muzikale leiding: Tarmo Peltokoski. Regie: Pierre Audi. Hernemingsregie: Lisenka Heijboer Castañón, m.m.v. Frans Willem de Haas. Gezien: 8/2 Nat. Opera & Ballet, Amsterdam; herhaling t/m 23/2. Info: operaballet.nl
Het grote zwarte vierkant dat zo prominent aanwezig is in deze Tristan und Isolde kwam bij het slotapplaus nog één keer naar beneden. Er werd een foto van Pierre Audi op geprojecteerd, en de woorden ‘Thank you’. Een mooi eerbetoon aan de vorig jaar plotseling overleden regisseur en oud-DNO-directeur. Audi maakte deze productie in 2016 in Parijs, twee jaar later was ze in Amsterdam te zien: „prachtig en beklemmend” vond NRC. De voorstelling draagt zo duidelijk zijn handtekening dat het bevreemdend is om er in zijn afwezigheid naar te kijken. Maar ook geruststellend: dit is voortleven.
De herneming wordt geregisseerd door Lisenka Heijboer Castañón, bijgestaan door Frans Willem de Haas, die beiden nauw samenwerkten met Audi. Veel bleef hetzelfde, zoals de beeldschone vormgeving. Wagners liefdesopera kent amper handeling en voltrekt zich als de innerlijke reis van het geplaagde liefdespaar. Audi deed geen moeite om het statische karakter te verbloemen, maar maakte er juist een kracht van, door nadrukkelijk denkende en smachtende karakters op het podium te tonen, in een sombere, massieve wereld.
Decorontwerper Christof Hetzer creëerde grote egale vlakken en monumentale objecten die de nietigheid van de mensen benadrukken. Zoals telkens weer dat zwarte vierkant, een knipoog naar Malevitsj met een vleugje van de monoliet uit 2001: A Space Odyssey, dat elk verlangen en streven opslokt: er is geen ontsnappen aan. Lichttovenaar Jean Kalman plaatst alles in een veranderlijk en ongelooflijk rijkgeschakeerd palet van grijstinten. In de laatste scène, als Isolde haar beroemde slotmonoloog zingt, culmineert het in het extreme contrast van haar roerloze silhouet tegen helwit achterlicht – na vijf uur in de schemering ben je alleszins bereid je door deze omgekeerde engel te laten vervoeren. Dit is een verhaal van muziek én licht.
De grote verandering ten opzichte van 2018 betreft de uitvoerders: ander orkest, andere solisten. Wat Isolde betreft leidde dat tot een voltreffer. Sopraan Malin Byström is sinds haar sensationele Amsterdamse debuut in 2017 als Salome een publiekslieveling, waarna ze terugkeerde als Tosca en als Elsa in Lohengrin. Met haar slanke verschijning, stralend-grote stemgeluid en expressieve veelzijdigheid maakt Byström een verbluffend sterk roldebuut.
Haar Isolde is een powerhouse, maar vooral diep menselijk. Vanwege de schematische interacties van het liefdespaar in Audi’s concept is er beperkt ruimte voor haar geweldige acteertalent. Toch leef je op wanneer Byström verschijnt. Schijnbaar moeiteloos torent ze uit boven het kolkende orkest, telkens vindt ze ook luwtes om verrassend zacht te zingen en haar emoties intiem en vertrouwelijk te maken. Het samenspel met de uitstekende Irene Roberts als haar bediende Brangäne is heerlijk. Dat de twee haast identiek gekleed zijn wekt de indruk dat Isolde eigenlijk voortdurend met zichzelf in discussie is.
In Byströms schaduw is Michael Weinius als Tristan minder dynamisch, waardoor het paar wat uit het lood staat. Weinius kleurt vooral in de ingetogen passages mooi met zijn bronzen, tikje nasale tenor, maar op volle sterkte gaat hij soms kopje-onder in het orkest. Jordan Shanahan is sterk als Tristans vriend Kurwenal. Zeer imposant, vocaal en qua verschijning, is de ervaren bas Liang Li als koning Marke: hem gelóóf je.
Dirigent Tarmo Peltokoski was nog minderjarig toen ex-DNO-chef Marc Albrecht acht jaar geleden het Nederlands Philharmonisch leidde. Nu zat het Rotterdams Philharmonisch in de bak, waarvan Peltokoski sinds 2022 vaste gastdirigent is en waarmee hij de tweede akte al eens concertant uitvoerde. Peltokoski is bezeten van Tristan, die hij „het allermooiste kunstwerk ter wereld” en „de sterkste drug op aarde” noemt. Die ronkende oneliners maakte hij misschien niet volledig waar, maar het Rotterdamse orkest speelde wel steengoed.
De zinnelijke gevoelswoelingen kregen meeslepend gestalte. Maar de echte muzikale hoogtepunten waren vaak verstild. Zoals in de derde akte, waar Ron Tijhuis de roep van een herdersfluit verbeeldde met een prachtig ontspannen gefraseerde althobosolo – een hoogtepunt op zich. Maar dan het antwoord van het orkest: fijnzinnig, spatgelijk, zoemend van verlangen. Na drie uur woeden en kolken grijpt zo’n lucide echo je ineens bij de keel.
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC