Gevangenispriester John Wotherspoon ziet in Hongkong hoe drugssmokkel levens verwoest. Daarom bezoekt hij luchthavens als Schiphol, waar koeriers met soms grote hoeveelheden drugs kunnen passeren. ‘Zodra de beveiliging wordt versterkt, zal het aantal drugskoeriers in Hongkong dalen. Want zo gaat het steeds.’
is politie- en justitieverslaggever van de Volkskrant.
‘Ik hoor verschrikkelijke verhalen. Jonge, zwangere vrouwen zijn geliefd als drugskoeriers, omdat ze bij douanecontroles niet door de röntgenapparatuur hoeven. Zulke jonge meiden slikken condooms vol cocaïne. Als ze onderweg naar de wc moeten, komt die lading eruit. Ze wassen het schoon en slikken het weer door. Zwánger hè, lévensgevaarlijk! En dan worden ze in Hongkong aangehouden en opgesloten, vaak jarenlang. Wasted lives, het breekt mijn hart.’
De Australische gevangenispriester John Wotherspoon, ‘Father John’, is in Nederland met een missie: waarschuwen voor een lek in de beveiliging op Schiphol.
De 79-jarige kapelaan woont en werkt al 41 jaar in China, waar hij zijn leven wijdt aan het steunen van daklozen en gedetineerden. In 1985, na het seminarie in de Australische stad Melbourne, verhuisde hij naar Hongkong. Hij leerde Kantonees en Mandarijn en woont ‘in een klein kamertje van precies één bed lang’ in de rosse buurt van de toeristische Temple Street, tussen daklozen en drugsverslaafden. In zijn parochie verzorgt hij ’s zondags de mis in het Kantonees, in een van de kerken organiseert hij regelmatig bijeenkomsten waar daklozen pizza kunnen komen eten en vier dagen per week bezoekt hij gedetineerden.
De meeste gevangenen zijn drugskoeriers. Hij ziet ze sinds 2013 in golfbewegingen komen: een stroom uit Afrikaanse landen, de jaren daarna uit Latijns-Amerika en vanaf 2018 vooral uit Zuidoost-Azië. Maar sinds eind 2024 komen ze ineens uit Europa, zegt hij. Het gaat voornamelijk om ‘heel jonge’ Britten, die op de luchthaven in Hongkong met drugs worden opgepakt nadat ze vertrokken vanaf Frankfurt, Brussel en bovenal: Schiphol.
De kapelaan reist door Europa om de betrokken autoriteiten voor het beveiligingslek te waarschuwen. Meteen na zijn aankomst op Schiphol, op 7 januari, zag hij een bureau van de marechaussee. ‘Ik stapte naar binnen, liet mijn gevangenispriester-pas zien en vertelde waarom ik hier ben, dat we in Hongkong ineens een reeks drugskoeriers vanaf Schiphol zien binnenkomen.’
Wat was hun reactie?
‘Zij waren heel geïnteresseerd, maakten notities en namen me na een goed gesprek mee naar een kantoor van de douane. Daar werd gezegd dat de focus bij controles ligt op passagiers die het land binnenkomen, en niet op reizigers die het land uitgaan. Dat komt door de grote aantallen reizigers op Schiphol en het gebrek aan capaciteit bij de beveiliging. Diezelfde argumenten kreeg ik ook te horen op de luchthaven van Frankfurt.’
Dus vertrekkende passagiers worden minder goed gecontroleerd?
‘Ja, het is zelfs zo dat sinds kort ook inwoners van Hongkong zelf naar Amsterdam worden gestuurd om daar drugs te gaan ophalen. Ik begrijp best dat er op de luchthaven minder focus is op mensen die het land verlaten. Maar het is tegelijk ook een groot probleem, want ik heb gedetineerden bezocht die 20, 30, soms zelfs wel 40 kilo cocaïne of ketamine bij zich hadden. Dat brengt enorme schade toe aan Hongkong. Het verwoest levens en families, en bezorgt onze luchthaven een slechte reputatie. 20 kilo is al veel, hè? Vergelijk het met een grote zak rijst van 8 kilo, dat is zwaar. Hoe kan iemand met 40 kilo ongezien in een vliegtuig stappen? Dus ik zeg steeds op luchthavens: versterk niet alleen je beveiliging, maar controleer ook je personeel.’
U vermoedt dat beveiligers soms een oogje dichtknijpen?
‘Nou, dat weet ik wel zeker. Als koeriers met 20 kilo in hun bagage in Hongkong worden aangehouden – dat zijn bijna drie balen rijst – dan móét je dat met je röntgenapparatuur op Schiphol hebben kunnen zien. Alleen al het afgelopen jaar zijn verschillende Schipholmedewerkers aangehouden voor corruptie, blijkt uit openbare berichten. Een bekende tactiek van drugskartels is het omkopen van luchthavenpersoneel. Drugskoeriers kunnen alleen zulke enorme hoeveelheden drugs meenemen als een beveiliger die laat passeren.’
Een woordvoerder van de douane bevestigt tegenover de Volkskrant dat het douanepersoneel uitsluitend inkomende goederen controleert, en hooguit wordt ingeroepen bij vertrekkende passagiers als beveiligers van de afdeling Security op Schiphol verdachte goederen waarnemen. De woordvoerder van Schiphol zegt ‘nooit’ cijfers of andere informatie over deze beveiliging te verstrekken.
Die gebrekkige controle op vertrekkende passagiers, zegt father John, is precies de reden waarom Britse drugsbendes jonge koeriers naar Hongkong sturen via Schiphol en Frankfurt, en niet via Londen. ‘Bendeleiders veranderen voortdurend van strategie. Als het drugstransport op een bepaalde plek niet lukt, gaan ze naar een andere. Daarom kom ik hier praten. Zodra de beveiliging wordt versterkt, zal het aantal drugskoeriers in Hongkong dalen. Want zo gaat het steeds.’
Father John begon met het persoonlijk waarschuwen van luchthavenbeveiligers in 2013, toen de gevangenissen van Hongkong ineens volstroomden met mannen en vrouwen uit Tanzania. Zij vertelden allemaal dat ze waren opgepakt met drugs die ze in Dar es Salaam hadden gekregen. ‘Ik zei tegen een van hen: schrijf een brief in het Swahili die ik op mijn blog kan zetten, om toekomstige drugskoeriers te weerhouden hetzelfde te doen.
‘Dat deed hij, en daarin noemde hij de namen van acht drugsbaronnen, inclusief een politicus. Die brief stuurde ik naar de Tanzaniaanse media. Zij pikten het op, en vervolgens reisde ik naar Tanzania waar ik gedurende drie weken journalisten, douanebeambten, politie, betrokken overheidsambtenaren en familieleden van gedetineerden opzocht. Daarna werd de beveiliging op de luchthavens in Dar es Salaam en bij de Kilimanjaro geïntensiveerd. Waar we in 2013 zo’n zeventig Tanzaniaanse drugskoeriers in Hongkong zagen komen, waren dat er in de acht maanden daarna nog maar twee. Dus die aanpak werkte.’
Het jaar erop reisde de kapelaan naar Oeganda en Kenia – ‘zelfde verhaal’. En in 2015 ging hij waarschuwen in Zuid-Afrika, Zimbabwe en Lesotho. ‘Daarna verhuisde het drugstransport naar Latijns-Amerika, ook daar ben ik een paar keer naartoe gereisd. In 2018 kwamen ineens 24 drugskoeriers uit Maleisië. Na mijn reis, in 2019, waren dat er nog maar drie. Nu is Europa blijkbaar aan de beurt.’
Waarom komen volgens u vooral Britten vanuit Europa naar Hongkong?
‘Ik ben net zes dagen in Londen geweest, waar ik families van gedetineerden bezocht en met de autoriteiten sprak. Zij geven meerdere redenen: Europeanen zijn bij controles minder verdacht dan Afrikanen en Latino’s. En van de Europeanen zijn Britse passagiers het minst verdacht, vanwege hun Britse paspoort en de gedeelde geschiedenis van Groot-Brittannië en Hongkong.
‘En ze vertelden over een hele cultuur in Groot-Brittannië van drugsbendes. In Londen bijvoorbeeld heeft elk gebiedsdeel een eigen criminele groep, dat noemen ze postcode gangs. Een ongeschreven regel is dat ze niet in andermans gebied opereren. Jongeren wordt een gratis reisje aangeboden: ‘Ga zonder bagage en breng iets voor ons terug. Zo help jij ons de belasting te omzeilen’, wordt er bijvoorbeeld gezegd. Ik hoor van autoriteiten dat het in Groot-Brittannië veel meer voorkomt dan elders in Europa.
‘Maar je zult zien dat we in Hongkong ook andere Europeanen gaan krijgen, ketamine wordt in toenemende mate hier in Europa geproduceerd. De hele drugshandel stijgt explosief.
‘Een van de gedetineerden vertelde me dat er een specifieke drugsbende actief is in Liverpool, die banden heeft met Russische, Italiaanse en Latijns-Amerikaanse kartels. Twee andere gedetineerde drugskoeriers kregen hier, in dit hotel in Hoofddorp, vlak bij Schiphol, de drugs van hun recruiter. Daarom logeer ik hier: ik waarschuw ook het hotelpersoneel.’
En waarom is Hongkong een gewilde afzetmarkt?
‘Omdat de drugsprijs daar erg hoog is, dus dat is heel lucratief. Bovendien wordt Hongkong gebruikt als doorvoerhaven voor Australië en Nieuw-Zeeland, waar de prijzen nog hoger zijn.’
Steeds laat de priester gedetineerden waarschuwingsbrieven schrijven naar het thuisland, die hij vervolgens publiceert. Zo kwam hij erachter dat die brieven in het strafproces vaak leiden tot strafvermindering, ‘soms enkele maanden, een jaar of zelfs langer’, omdat de gedetineerden meewerken aan zijn drugspreventiecampagne.
Father Johns aanpak leidde tot een hechte samenwerking met twee strafrechtadvocaten in Hongkong, met wie hij de hulporganisatie Voice For Prisoners (VFP) heeft opgericht. Die steunt gedetineerden onder meer juridisch, met studies en bij het familiecontact. Ook geeft de organisatie informatie van gedetineerden over opdrachtgevers door aan de ambassades van het land van herkomst. ‘Maar ons hoofddoel is en blijft: het stoppen van de toestroom aan drugskoeriers. Want de controles in Hongkong zijn streng en de straffen hoog.’
Die gerekruteerde koeriers zijn meestal jonge mensen, net afgestudeerd en wanhopig op zoek naar werk, vertelt de kapelaan. ‘Het gaat vaak om kwetsbare, eenzame jongeren uit eenoudergezinnen waar armoede heerst, en die in korte tijd snel veel geld denken te kunnen verdienen. In Groot-Brittannië noemen de autoriteiten drugs al een epidemie. Ik hoorde afgelopen week van een priester over een jong voetbalelftal, waarbij meerdere spelers van nog geen 14 jaar positief waren getest op cocaïne.
‘Drugsbazen ronselen steeds jongere kinderen. Ze maken contact via muziek en sociale media, ontfermen zich over hen en isoleren hen, door ze op te zetten tegen hun ouders. Eerst geven ze gratis drugs en zodra iemand verslaafd is, gaat die akkoord met het transporteren van drugs en het ronselen van vrienden. Zo werkt het.
‘Zulke bendes zoeken vervolgens luchthavens uit waar de kans om te worden gepakt het kleinst is. En soms offeren ze iemand op om een ander door de controle te krijgen. Dan sturen ze iemand vooruit met 2 kilo en alarmeren ze anoniem de beveiliging. Die focust vervolgens op die ene, waardoor enkele anderen er met veel meer drugs doorheen glippen.
‘Ik was twee dagen geleden in een kerk in Londen. Op het toilet hing een waarschuwingsbordje: Gangs operating in this area are trying to recruit children for drug trafficking. Het is triest. Heel, heel triest.’
U wordt emotioneel.
‘Het is afschuwelijk om zulke jonge mensen in de gevangenis te zien. Straffen in Hongkong zijn veel hoger dan hier, ze vergooien hun jeugd, het maakt levens kapot, ook van hun families. Afgelopen week bezocht ik een alleenstaande vader in het Britse Bedford. Zijn vrouw stierf toen zijn zoon 5 jaar was, hij heeft het kind helemaal alleen opgevoed. Die jongen, nu 20 jaar, is in Hongkong opgepakt met 18 kilo drugs. Zijn vader heeft geen geld om hem te bezoeken. Die man is er helemaal kapot van.
‘Ik zie de drugskoeriers binnenkomen in de gevangenis, ontmoet hun verdrietige families, zie de verslaafden in de straten en verzorg de begrafenissen van mensen die sterven aan een overdosis – vrijwel elke maand één, alleen al binnen mijn parochie. Dit is een wereldwijd probleem, maar autoriteiten richten zich vooral op hun eigen land. Kijk maar naar de focus van controles op Schiphol. Maar we moeten allemaal samenwerken om dit tegen te gaan. We mogen dit niet tolereren.’
U bent 79 jaar. Hoe lang houdt u deze strijd nog vol?
‘Zolang onze goede God het me gunt, ga ik door.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant