Spanning, seks en een steekpartij: het zijn beelden uit een vergeten West-Duitse speelfilm uit de jaren zeventig. We reizen de legendarische luxetrein Rheingold achterna door het Rijndal. Dit moet wel de mooiste treinreis van Duitsland zijn.
is reisjournalist voor de Volkskrant en auteur van het boek 'Tussen de rails' over de 35 mooiste treinreizen van Europa.
De opkomende zomerzon gaat schuil achter dikke ochtendmist en ook de havenkranen aan de overkant van de Nieuwe Waterweg zijn nauwelijks zichtbaar. Naast een zojuist uit Engeland aangekomen veerboot staat een trein gereed met louter eersteklasrijtuigen. De conducteur bevestigt een bord aan wagon 35 dat de route vermeldt: Hoek van Holland – Schiedam-Rotterdam West – Utrecht – Duisburg – Düsseldorf – Köln – Bonn – Mannheim – Basel – Bern – Lausanne – Genève.
Stipt om 7.17 uur begint de rood-beige exprestrein TEE Rheingold aan een twaalf uur durende reis vol koffie, koekjes en kletspraat, maar ook spanning, seks en een steekpartij.
De West-Duitse speelfilm waarvan zojuist de openingsscène werd geschetst, volgt de strapatsen van een verveelde diplomatenvrouw met de treinkelner van dienst in de Trans Europ Express naar Genève. Na de première in 1978 werd de film subiet vergeten, net als de Zwitsers-Duitse regisseur en zijn oncharismatische hoofdrolspelers. Toch is Rheingold in retrospect memorabel, en wel vanwege de filmlocatie: de gelijknamige luxetrein die toentertijd vijftig jaar bestond. Terwijl het Hitchcockiaans bedoelde melodrama uitmondt in een crime passionel, raast de Rheingold in sneltreinvaart over de linkeroever van de Rijn langs rivierstrandjes, rotswanden, vakwerkstadjes, wijngaarden en kastelen. Dit is de mooiste treinreis van Duitsland.
Bijna een halve eeuw na de opnames van de obscure film sta ik voor dag en dauw in de haven van Hoek van Holland. De veerboot uit Engeland is net aangemeerd, net als in de film. Pal naast de veerterminal ligt treinstation Hoek van Holland Haven, destijds de ‘Poort van Europa’. Allerlei Europese bestemmingen prijkten toen op de vertrekstaten: de Colonia Express naar Keulen, de Rhein Express naar München en Innsbruck, de Britannia Express naar Bolzano en Merano, en de Scandinavië Express naar Kopenhagen. En dus de Rheingold, rechtstreeks van Hoek van Holland door het Rijndal naar Bazel en Genève.
De Rheingold rijdt niet meer. Mijn reis maak ik daarom met hedendaagse treinen. In Hoek van Holland Haven neem ik lijn B van de RET naar Rotterdam Alexander, per sneltrein van de Nederlandse Spoorwegen reis ik naar Utrecht en dan met nog zo’n zelfde gele trein naar Arnhem. Daar vertrekt een stoptreintje van VIAS Rail naar Düsseldorf, waar ik overstap op de Rhein-Ruhr-Express naar Keulen. In de Rheingold had ik kunnen blijven zitten, nu reis ik met vijf treinen en ben ik geen drieënhalf maar zes uur onderweg. In het grand hôtel naast het Hauptbahnhof kijkt mijn kamer uit op de Keulse Dom – net als in de film.
’s Anderendaags flitsen taferelen voorbij die ik herken uit de film: de Keulse Dom, het station van Bonn, de burchten Katz en Maus, de Lorelei en eilandkasteel Pfalzgrafenstein. De stoptrein van Deutsche Bahn volgt het deel van de vallei dat de ‘Romantische Rijn’ wordt genoemd; het oogstrelende landschap van hoge bergen, glooiende wijngaarden, rustieke dorpjes, grillige rotsen, middeleeuwse burchten en sprookjeskastelen inspireerde romantische schrijvers en dichters als Lord Byron, Victor Hugo, Clemens Brentano en Heinrich Heine. De Rheingold werd vernoemd naar de goudschat uit de oud-Duits sage die Richard Wagner inspireerde tot zijn beroemdste meesterwerk, Der Ring des Nibelungen.
Anders dan de exprestrein, die zelden stopte, kan ik met dit boemeltreintje uitstappen waar ik maar wil. Om op een heuvel boven Rüdesheim een muntje in een verrekijker te stoppen bij het Niederwalddenkmal, bijvoorbeeld. Het monument, met een 10 meter hoog standbeeld van Vrouwe Germania, memoreert de stichting van het Duitse Rijk in 1871. In de film kijken ook Elisabeth en Wolfgang hier uit over de Rijnvallei, misschien wel met dezelfde verrekijker. Een tripje per tandradtrein naar de top van de Drachenfels wordt bekroond met nog een weergaloos uitzicht. En ik stap uit bij de Nibelungenhalle, een jugendstilkoepel gebouwd ter ere van Richard Wagner.
Op de Berlinale van 1978 werd Rheingold ontvangen met boegeroep. Filmrecensent Peter van Bueren schreef destijds in de Volkskrant: ‘Een echt goede film is Rheingold niet geworden, omdat Schilling niet het juiste evenwicht heeft gevonden tussen een melodrama, een droom van treinfetisjisten en een parodie op het reisje langs de Rijn, wat het af en toe ook is. De grootste zwakte is hoofdrolspeelster Elke Haltaufderheide, die natuurlijk wel haar naam mee heeft, maar ook de film produceerde en bovendien de vrouw van Niklaus Schilling is. Zij is slecht geregisseerd en kan gewoon niet spelen – en dat is wel vervelend als alles toch een beetje om haar draait.’
De film is geen klassieker, het reisje langs de Rijn is dat wél. Het 65 kilometer lange deel van de vallei tussen Koblenz en Bingen staat vanwege de landschappelijke schoonheid met wijngaardterrassen, historische dorpjes en ontelbare burchten en kastelen op de Werelderfgoedlijst. In de trein, die vaak vlak langs de rivier rijdt, zit ik eersterangs. In Mainz stap ik over op de Eurocity naar Bazel en dan op de sneltrein naar Genève – geen uitzicht op de Rijn meer, maar wel een restauratierijtuig. Bij het uitzicht op het meer van Genève spoel ik mijn late lunch van Hack mit Hörnli weg met een Eidgenoss-bier. ‘Zum wohl!’ zegt de treinkelner van dienst.
De voor dit artikel gemaakte reis is deels betaald door het Duits Verkeersbureau en Opreis.nl. Deze organisaties hadden geen invloed op de inhoud – de redactie bepaalt de bestemming, de invalshoek en het reisprogramma. Lees hier meer over onze journalistiek.
Treinreis
Vanuit Keulen lopen twee spoorlijnen zuidwaarts: de hogesnelheidslijn richting Frankfurt en de klassieke spoorlijn langs de Rijn – die laatste reis duurt dubbel zo lang en is tien keer zo mooi. Boek je ticket voor deze panoramische route door op bahn.de/nl als tussenhalte Koblenz in te vullen. Ideaal voor een reisje langs de Rijn in etappes is het Deutschland-Ticket: voor € 63 een maand lang onbeperkt reizen met al het regionale vervoer in Duitsland.
Film
De film Rheingold uit 1978 is niet legaal te koop of te streamen, maar staat wel integraal op YouTube.
Georganiseerde reis
Het vliegvrije reisbureau Opreis.nl biedt een volledig verzorgde 7-daagse treinreis langs de Moezel en Rijn aan, vanaf € 760 per persoon op basis van twee samenreizende personen, inclusief heen- en terugreis en overnachtingen; opreis.nl/rijnvallei
Meer informatie
Duits Verkeersbureau, Amsterdam, tel. 020 311 3927, germany.travel
Dit is een artikel uit Volkskrant Magazine. Wilt u alle verhalen, columns en rubrieken uit het nieuwste nummer lezen? Dat kan hier.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant