is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Staan we aan de vooravond van een nieuw tijdperk van ongeremde nucleaire proliferatie? Geraken we in een tijd van AI-oorlogvoering waarin cruciale menselijke besluiten inzake de lancering van kernwapens, deels omwille van de tijd, steeds meer in de knel komen? En werkt nucleaire afschrikking nog wel? Of neemt de kans op de inzet van ‘tactische’ kernwapens snel toe?
De opties zijn apart al onheilspellend genoeg. Maar wat als deze drie ontwikkelingen dit jaar tegelijk zullen optreden? Dan leven we in een tijd waarin niet één doos van Pandora wordt geopend, maar een hele trits tegelijk. Welke gevolgen zal dit hebben voor het stikstofdebat en het AOW-debat, vraag ik er als Nederlander direct achteraan. En wat doet het met box 3?
Hoe sneller we ons richting armageddon bewegen, hoe meer we vermoed ik zullen vluchten in tabellen en oude zekerheden – zoals de boodschap dat onze inkomensgroep er komend jaar 0,2 procent op vooruit gaat. Je zoekt houvast in een bestaan langs de afgrond. Misschien vloog het debat over het voorstel om de AOW-leeftijd een fractie sneller te verhogen, daarom direct uit de bocht. ‘Wij hadden verdorie een afspraak!’, weerklonk. En: ‘Dit is een handgranaat in de polder!’
Wordt het de klimaatcrisis, of een massavernietigingswapen dat ons de das omdoet? Het kan een spannende race naar het einde worden (maar is uiteindelijk ons hele bestaan niet een race naar het einde?). Het kan ons, burgers van deze prachtige rivierdelta, gewapend met die VOC-mentaliteit die ons nog altijd blind naar het beste koopje leidt, helpen onze nationale besognes een beetje te relativeren. Oppenheimer, gozer, bedankt.
Het mooie aan kernwapens is ondertussen dat je er zo lekker over kunt filosoferen. Er is een heel bouwwerk aan nucleaire theorieën, elk met hun eigen interne (onbewezen) logica en eigen jargon (flexibel antwoord, verlengde afschrikking, wederzijds verzekerde vernietiging) die het tot een vurrukkulluk studieobject maken.
In Nederland is die expertise helaas nooit tot wasdom gekomen. Wij hebben kernwapens, als goede calvinisten, altijd louter als morele, zelfs religieuze kwestie behandeld in plaats van als veiligheidsdilemma. Terwijl de kerken in de jaren tachtig leegstroomden, stroomden de pleinen vol tegen ‘de bom’. En nog steeds zijn er clubs waarin chique heren samen een cognacje drinken om kernwapens de wereld uit te krijgen. Dan nog een opinieartikel in de krant, en opa heeft niet voor niets geleefd.
Het is dus met spijt in het hart, dat we ervan kond moeten doen dat deze veilige wereld onder de Amerikaanse atoomparaplu – waarin generaties Nederlanders opgroeiden in de veilige wetenschap dat ze van de wieg tot het graf konden volharden in hun morele gelijk – niet meer bestaat. De ratio van kernwapens wordt dagelijks bewezen in Oekraïne, dat zijn kernwapens vrijwillig opgaf en nu aan gort wordt gebombardeerd. De beste kans tegen verdere proliferatie van kernwapens hebben Amerika en Europa laten schieten door Rusland niet tegen te houden en de internationale rechtsorde te herstellen. De rekening volgt nog.
Terwijl Rusland zijn nieuwe hypersonische raketten uitprobeert op Oekraïne, Amerika opnieuw inzet op een sluitende verdediging tegen inkomende raketten (die een paar honderd miljard verder niet zal blijken te bestaan) bouwt China in het geniep lekker door aan zijn silo’s en zijn kernkoppen, en is Noord-Korea door Russische steun helemaal ‘off the hook’ met zijn kernwapenprogramma. En vanwege de steeds hechtere Chinees-Russische strategische band maken de Amerikanen zich zorgen over een oorlog met zowel China als Rusland. ‘Potentiële tegenstanders zouden kunnen samenwerken, gecoördineerd of uit opportunisme, in verschillende regio’s’, stelt hun veiligheidsstrategie.
Klem tussen Poetin en Trump kantelt het denken nu ook snel in Amerika’s bondgenoten. Van de Noordse landen tot Japan, van Berlijn tot Seoul is denken over de noodzaak van kernwapens niet langer taboe. Ook ons nieuwe kabinet wil meedenken, blijkens het coalitieakkoord.
Een historische noviteit, maar een van de weinige Nederlandse experts, Elmar Hellendoorn, vraagt zich af of Den Haag wel ‘voldoende inhoudelijke en intellectuele vuurkracht in huis heeft om adequaat aan deze fundamentele Europese discussie deel te nemen’. Het gaat wel, zegt Hellendoorn, ‘over mogelijk de grootste herinrichting van de Europese veiligheidsarrangementen sinds de NAVO werd opgezet’. En wij mogen het meemaken.
Over onze columns
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns