Olieblokkade Cuba kampte al langer met chronische brandstoftekorten. Sinds Trumps inval in Venezuela en door Amerikaanse druk op Mexico lijkt ook de laatste druppel olie op te drogen. Doordat het afval niet meer wordt opgehaald, neemt de verspreiding van tropische ziekten op het eiland bovendien toe.
Een man kookt voor zijn gezin, op een houtvuurtje, tijdens een van de vele stroomstoringen in Havana.
In betere tijden liepen dagelijks honderden toeristen door de San José-markt in Havana, op zoek naar souvenirs. Cubaanse sigaren, legerpetjes, rum. Vandaag loopt er een handvol buitenlanders door de hal. De kraampjes openen hun luiken niet eens meer. De grote fabriekshal ligt aan de baai, met uitzicht op de haven van de Cubaanse hoofdstad. Voorheen legden hier olietankers aan uit met name Venezuela en Mexico. Nu is het er stil.
Ooit was Venezuela de belangrijkste leverancier van olie naar het eiland, al was dat de laatste jaren al minder geworden, maar sinds 3 januari hoeft Cuba niets meer te verwachten van wat lang zijn trouwste bondgenoot in de regio was. Op die dag werd de Venezolaanse president Nicolás Maduro ontvoerd tijdens een Amerikaanse bliksemactie en namen de VS de facto de macht over in het land. De olie die Venezuela produceert, gaat naar de VS. En zeker niet naar Cuba, zo benadrukte de Amerikaanse president Donald Trump daags na de aanval.
Juniór Ramires heeft een almendron, een Amerikaanse rode Buick uit de jaren vijftig die hij verhuurt aan toeristen. „Je staat nu al vier uur in de rij om benzine te kopen”, zegt hij. „Die moet je afrekenen met dollars. En vervolgens moet je toeristen vinden die je auto willen huren. Waarom haat Donald Trump ons? Wat heeft hij eraan als wij straks niet meer kunnen eten? Wij Cubanen leven al jaren met weinig. Waarom zou je ons ook dát nog willen afpakken?”
Eind januari riep Trump „de noodtoestand” uit in verband met de „buitengewone dreiging” die het communistische regime in Havana zou vormen. Cuba zou Rusland toestaan de VS vanaf het eiland te bespioneren, en ook terreurorganisaties Hamas en Hezbollah zouden er volgens Trump welkom zijn. Trump dreigde met importheffingen tegen landen die nog olie zouden leveren aan Cuba. Volgens een schatting van dagblad Financial Times had Cuba eind vorige maand nog voor vijftien tot twintig dagen olie op voorraad.
Zelfs vóór de olieblokkade van de VS waren er al grote problemen door de constante brandstoftekorten. Armando Camanate is 72 jaar en heeft een winkeltje in Havana. Hij wijst naar een straathoek, waar zich een enorme berg vuilnis ophoopt, en legt uit. Voor vuilniswagens is geen benzine meer. Vervolgens leggen insecten en muggen hun eitjes tussen het afval en worden mensen ziek. „Voor de zieken zijn geen medicijnen, want de apotheken zijn leeg. Wie écht ziek is, kan niet opgehaald worden door een ambulance. Want ook die hebben geen benzine.”
Zelf kreeg Camanate dengue, een tropische ziekte die al voor tientallen doden op Cuba heeft gezorgd. Hij kon aan medicijnen komen via een familielid die in de VS woont. „Maar als ik was overleden, had de lijkwagen me niet kunnen halen.” Want: geen benzine.
Dagelijks zitten grote delen van Havana urenlang zonder stroom. Buiten de hoofdstad, met name op het platteland, is de situatie nog erger. Tegelijkertijd is de Cubaanse peso de afgelopen weken sterk in waarde gedaald. Boodschappen doen is zo nóg duurder geworden, en de winkelschappen waren al niet erg vol. De afgelopen jaren hebben met name jongeren het eiland massaal verlaten. De overgebleven oudere generaties moeten het doen met staatspensioentjes van omgerekend 7 dollar (6 euro) per maand. Wie geen familie heeft in het buitenland, staat er alleen voor. Tussen veel hopen afval scharrelen broodmagere gepensioneerden naar restjes eten.
Havana wordt geteisterd door opgehoopt afval en stroomuitval.
Een economische crisis is niets nieuws voor Cuba. Los van een korte opleving rond 2015, toen onder de toenmalige Amerikaanse president Barack Obama sancties werden versoepeld, relaties werden genormaliseerd en toerisme een hoge vlucht nam, beleeft het eiland magere jaren. Venezuela sprong in als suikeroom, maar toen dat land zelf implodeerde, droogde de hulp op.
Mexico is het enige land dat in 2026 nog olie leverde aan Cuba, een olietanker met 84.900 vaten die op 9 januari aankwam in de haven van Havana. Het zal voorlopig de laatste geweest zijn. Hoewel de Mexicaanse president Claudia Sheinbaum eerder waarschuwde voor een enorme humanitaire crisis op Cuba en zelfs benadrukte dat geen land zou kunnen beslissen aan wie Mexico olie levert, trok ze die ferme taal onder dreiging van de Amerikaanse heffingen snel in.
In plaats van olie gaat Mexico nu humanitaire hulp leveren. Cuba zal het hard nodig hebben. Ook de VS kondigden deze week aan voedselhulp aan een deel van Cuba te zullen leveren. En onder druk van het olie-embargo, dat de reeds uitgeputte bevolking ongenadig hard zal kunnen treffen, worden volgens Trump inmiddels geheime gesprekken gevoerd met vertegenwoordigers van het Cubaanse regime. Cuba wil dat niet bevestigen, maar zegt wel open te staan voor onderhandelingen.
Lange rijen bij benzinestations in Havana.
Wat het doel van de gesprekken is, is niet duidelijk. Wat de VS zelf beogen met hun druk op Cuba, evenmin. Terwijl Venezuela altijd een politieke oppositie heeft gekend, die bij een eventuele democratische transitie het roer zou kunnen overnemen, is daar in Cuba amper sprake van. De rechtse ballingengemeenschap in Zuid-Florida dan? Die zit daar al ruim een halve eeuw en is meer Amerikaans dan Cubaans. En waar Venezuela enorme mineralen, olie- en gasvoorraden kent, heeft Cuba de VS economisch weinig te bieden.
Júnior Ramires, de taxichauffeur uit Havana, vreest wat de komende weken zullen brengen. „Ik zeg altijd: een Cubaan is niet klein te krijgen. Daarvoor hebben we te veel meegemaakt. Maar zo slecht als het nu gaat, heb ik het eigenlijk nog nooit gezien.”
Volg de laatste politieke ontwikkelingen in de VS op de voet
Source: NRC