In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan elke zondag over wat hem opvalt. Deze week: vervuilende bedrijven willen morrelen aan de wereldwijde CO2-boekhouding. Oppassen geblazen dus.
Een paar jaar geleden leek het me een leuk idee om mijn eigen CO2-voetafdruk eens bij te houden. Ik wilde het hele jaar opschrijven wat ik aan producten kocht en aan energie verbruikte, en zou dan aan het eind van het jaar weten wat het meest klimaat(on)vriendelijke deel van mijn leven is. Hopelijk zouden er ook nog een paar leuke artikelen uit rollen.
Leuk bedacht, maar dit experiment liep al snel op de klippen. Het was nog vrij simpel om uit te rekenen hoeveel CO2-uitstoot er komt kijken bij mijn gasverbruik in huis of bij een ritje met de auto. Maar al snel kwam ik erachter dat het vrijwel onmogelijk is om nauwkeurig te bepalen wat de klimaatimpact is van producten die je koopt.
Hoeveel CO2 is er uitgestoten bij de productie van een trui, een smartphone of een broodje kaas? Vaak zijn daar nauwelijks (openbare) gegevens over. Van veel producten kun je de CO2-voetafdruk wel ruwweg inschatten, maar je weet eigenlijk nooit of het product van merk A klimaatvriendelijker is dan dat van merk B.
Er bestaat een gat in de markt om producten wel van zo'n 'klimaatlabel' te voorzien. Onder druk van steeds strengere regels houden veel bedrijven al een eigen CO2-boekhouding bij. Waarom wordt die informatie niet verzameld om consumenten inzicht te geven in de klimaatimpact van hun aankopen?
Dat is ook de insteek van het initiatief Carbon Measures, dat de CO2-uitstoot van bedrijven op een andere manier wil vastleggen. In een gelikt filmpje wordt het eindresultaat vergeleken met de labels op voedselverpakkingen. Daarop kun je makkelijk zien welk product meer calorieën of suiker bevat. Een ontwikkeling die inderdaad zorgt voor gezondheidswinst.
Klinkt sympathiek dus, maar met Carbon Measures is iets vreemds aan de hand. Het is opgericht door een groep van (vooral) grote uitstoters, waaronder ExxonMobil, Tata Steel, TotalEnergies en de haven van Rotterdam. Vooral de rol van oliegigant ExxonMobil krijgt veel aandacht. Het bedrijf voert al langer een strijd tegen de belangrijkste standaard om de CO2-uitstoot van bedrijven bij te houden: het zogeheten Greenhouse Gas Protocol.
Daarmee worden bedrijven verplicht om niet alleen te kijken naar de eigen uitstoot, maar ook naar de rest van de keten. Een staalbedrijf moet rapporteren hoeveel uitstoot er uit de hoogovens komt, maar ook hoeveel CO2 er vrijkomt bij de winning van de benodigde ijzererts en steenkool. En oliebedrijven moeten vermelden hoeveel CO2 er in de lucht komt als consumenten hun fossiele brandstoffen uiteindelijk in de fik steken.
Carbon Measures is er vooral op gericht om dat te veranderen, vrezen critici. Bij de huidige methode is CO2-uitstoot een gedeelde verantwoordelijkheid. De uitstoot van een vliegreis is natuurlijk toe te wijzen aan de vakantieganger, maar verschijnt óók in de boeken van de vliegmaatschappij en de kerosineproducent. Zo worden ze allemaal gemotiveerd om een steentje bij te dragen aan de verduurzaming.
Het voorgestelde systeem van Carbon Measures zou die verantwoordelijkheid opknippen. Waarbij - je raadt het al - ExxonMobil ineens niets meer te maken heeft met die vliegreis. Alleen de uitstoot bij de winning van fossiele brandstoffen zou nog toe te schrijven zijn aan het bedrijf, de rest wordt doorgeschoven naar de afnemers.
Carbon Measures zelf claimt dat het de bestaande CO2-boekhouding niet wil vervangen, maar alleen aanvullen. Het is de vraag hoe geloofwaardig dat is, aangezien het initiatief voortkomt uit een artikel waarin expliciet een alternatief voor het Greenhouse Gas Protocol werd voorgesteld.
Experts maken zich daarom zorgen. Een groep economen en bedrijven riep vorige maand op om vooral bestaande standaarden te blijven verbeteren. Versplintering "riskeert een vertraging van de transitie naar nettonuluitstoot", denken zij. Dat is nou precies de bedoeling van de grote uitstoters achter Carbon Measures, zeggen andere critici.
Het gekke is: ook met bestaande standaarden kun je producten al best van een klimaatlabel voorzien. Sterker nog: dat gaat ook gebeuren. Sommige supermarkten hebben al CO2-labels geïntroduceerd en de EU gaat vanaf 2027 voor steeds meer producten een 'digitaal productpaspoort' verplichten. Aan de exacte uitwerking wordt nog gewerkt, maar waarschijnlijk komt er uiteindelijk ook informatie over de CO2-voetafdruk in te staan.
Er gloort dus hoop: wellicht lukt het over een paar jaar wel om mijn eigen klimaatimpact vast te leggen, ook zonder de 'hulp' van ExxonMobil.
De kunst van het Zweedse duo Bigert & Bergström draait volledig om klimaatverandering. In hun korte documentaire The Climate Experiment (2018) zie je hoe ze inspiratie zoeken bij klimaatwetenschappers en die kennis uiteindelijk inzetten om kunst te maken.
Dat gaat van groots (een bergtop bedekt met een gouden doek) tot vreemd (een opgezette ijsbeer die onder een set zomerbanden ligt) tot grappig (een zelfvernietigend weerstation). Hun kunst zet in ieder geval aan tot denken. Het is te zien op DAFilms.com.
Ik ontvang graag jullie vragen, feedback en tips! Je kan me bereiken via jeroen@nu.nl.
Source: Nu.nl economisch