De bouw van windparken op de Noordzee heeft flinke vertraging opgelopen door hoge kosten en trage verduurzaming van de industrie. De nieuwe coalitie heeft grote plannen voor windenergie op zee en trekt de portemonnee. Is dat genoeg om de sector nieuw leven in te blazen?
Jarenlang leken de ambities voor de Nederlandse Noordzee de pan uit te rijzen. Sinds 2018 werden nieuwe windparken voor de kust zonder subsidie gebouwd en voerde Den Haag het bouwtempo op. Om de ambitieuze klimaatdoelen te halen, zouden er rond 2030 genoeg windparken staan voor 21 gigawatt. Als het waait, is dat genoeg om heel Nederland van stroom te voorzien.
Achter die papieren ambities ging een weerbarstige realiteit schuil. De afgelopen jaren stegen de kosten voor windparkbouwers, terwijl de vraag naar groene stroom niet snel genoeg meegroeide. De industrie in Nederland schakelt namelijk langzaam over op elektriciteit, waardoor er weinig contracten worden gesloten om Noordzeestroom af te nemen.
Het resultaat: ontwikkelaars wilden geen windparken meer bouwen zonder subsidie en een aanbesteding eindigde met nul inschrijvingen. Het demissionaire kabinet-Schoof geeft daarom binnenkort weer miljardensubsidies uit voor de bouw van het volgende windpark. Demissionair minister Sophie Hermans (Klimaat) schroefde de ambities voor de langere termijn terug.
De nieuwe coalitie van D66, CDA en VVD zet juist in op een heropleving van windenergie. In het coalitieakkoord mikken de partijen op 40 gigawatt windenergie in 2040. Om de bouw van windparken weer op gang te brengen, wil de coalitie een nieuw soort overheidssteun opzetten: contracts for difference. Dat systeem wordt in verschillende andere Europese landen al gebruikt.
Experts zijn positief over het systeem. "Dit is een positieve stap vooruit", zegt Iratxe Gonzalez Aparicio van TNO. "In het Verenigd Koninkrijk bestaat dit systeem al lang en daar werkt het goed." Zo leverde een Britse veiling in januari nog een recordhoeveelheid nieuwe windprojecten op. Het VK is na China wereldwijd koploper op het gebied van windenergie.
Het is wel belangrijk dat het kabinet de details goed uitwerkt, denkt Gonzalez Aparicio: "Je kan hiermee de markt verstoren." Het nieuwe systeem zorgt voor stabielere prijzen. Maar batterijparken profiteren juist van prijsschommelingen doordat ze zonne- en windstroom op goedkope momenten opslaan en op duurdere momenten weer verkopen.
Het kabinet zal dus moeten voorkomen dat energieopslag wordt benadeeld, want Nederland heeft grootschalige opslag van stroom hard nodig. We zitten steeds vaker met overschotten van wind- en (vooral) zonne-energie, wat er nu toe leidt dat wind- en zonneparken worden uitgezet.
Verder blijft het belangrijk dat grote bedrijven en de zware industrie sneller overgaan van fossiele brandstoffen naar elektriciteit, zeggen experts. "Dat is de beste manier om de energievraag te verduurzamen", zegt sectoreconoom Gerben Hieminga van ING. "Maar die omschakeling gaat traag, vooral in de industrie, terwijl dat juist een belangrijke afnemer is voor stroom uit nieuwe windparken."
Hermans presenteerde afgelopen week maatregelen om de wachtlijsten voor een aansluiting op het stroomnet te verkorten. De nieuwe coalitie wil de stroomprijzen van de zware industrie verlagen. Tot 2035 wordt daar jaarlijks 1 miljard euro aan subsidies voor uitgetrokken.
Alles bij elkaar moet dat ook de bouw van windparken op de Noordzee weer wind in de zeilen geven. "Het is nog steeds dé energiebron van de toekomst voor Nederland", zegt Hieminga. Nederland heeft een relatief groot stuk Noordzee en daarmee een voordeel ten opzichte van andere landen.
Ook omringende landen zien de Noordzee als een enorme energiecentrale. Vorige week besloten meerdere Europese landen, waaronder Nederland, Duitsland en Noorwegen, om samen windparken te gaan bouwen in de Noordzee. Het besef lijkt ingedaald dat een eigen energievoorziening noodzakelijk is om minder afhankelijk te zijn van de grillen van landen als Rusland en de Verenigde Staten.
Daarom besloten Noordzeelanden de ambities gezamenlijk te verhogen naar 300 gigawatt in 2050. De komende jaren moet blijken of die indrukwekkende cijfers ook echt de sprong van papier naar de praktijk zullen maken.
De windsector is in ieder geval te spreken over de plannen. "We zijn blij dat het nieuwe kabinet het strategisch belang van windenergie in het energiesysteem erkent", zegt Jan Vos, voorzitter van brancheorganisatie NedZero. Hij hoopt wel dat het kabinet snel met een duidelijk stappenplan komt, omdat de sector dringend zekerheid nodig heeft. "De uitwerking is nu cruciaal."
Source: Nu.nl economisch