De tentoonstelling Maak toont alleen maar werk van amateurs. Alleen noemen ze die in Museum Arnhem geen amateurs. Hoe ze wél worden genoemd? En hoe een selectie werd gemaakt uit de inzendingen van meer dan duizend makers? V ging langs.
Op een grote, vierkante stalen tafel in de studio van Museum Arnhem liggen in december 133 A5-prints met afbeeldingen van kunstwerken uitgestald. Uit de werken stelt deze decemberdag een jury de definitieve selectie samen voor de nieuwe tentoonstelling Maak, met als thema ‘Kom zoals je bent’. Deze zal enkel bestaan uit amateurkunst. Een moeilijke klus die concentratie en discussie vereist: in de tentoonstelling is slechts plek voor vijftig kunstwerken.
In oktober 2025 deed Museum Arnhem een oproep: ‘Hangt jouw kunst binnenkort in het museum? Museum Arnhem zoekt vrijetijdsmakers! Of je nu hout bewerkt, borduurt, zeefdrukt, fotografeert of tekent; alles kan.’
In totaal meldden zich in een maand 997 kunstenaars. Veel meer dan Hanna Piksen, projectleider bij Museum Arnhem, had verwacht. ‘Een collega grapte nog: ‘Wat als we duizend aanmeldingen krijgen?’ Waarop ik zei: ‘Nee joh, natuurlijk niet.’’ Wat haar ook opviel: ‘De inzenders zijn ontzettend divers, qua leeftijden, maar ook qua opleidingsniveau, werkzaamheden en woonplaats.’
Een eerste schifting uit die 997 digitale aanmeldingen is gemaakt door museummedewerkers. Nu is het aan een door het museum samengestelde jury om de 75 werken op de tafel te verschuiven tussen ‘groen’ (in de tentoonstelling), ‘oranje’ (twijfelgeval) en ‘rood’ (niet). Rond de tafel ontstaat direct de discussie waar Piksen op hoopte. ‘Wie heeft hierop gestemd?’, vraagt kunstenaar en sieradenontwerper Ted Noten zich af, nog voordat hij aan tafel plaatsneemt. Bij het volgende werk: ‘Dit vind ik zo sick, zoiets had ik totaal niet verwacht.’
Naast Noten bestaat de jury uit Manon Braat, conservator hedendaagse kunst bij Museum Arnhem, kunstenaar en programmeur Richard Kofi, journalist en programmeur Yuki Kho en kunstenaar Sebastiaan Groot, bekend als winnaar van tv-programma Project Rembrandt.
Normaal gesproken benadert het museum kunstenaars of bruikleengevers; in dit geval kregen kunstenaars zelf de kans het initiatief te nemen. Volgens Piksen bewijst het hoge aantal aanmeldingen hoe groot de behoefte om te exposeren is bij deze groep.
Opvallend: het museum heeft het over ‘vrijetijdskunstenaars’, niet over amateurs. Piksen legt uit: ‘In gesprekken met mensen die zelf kunst maken, merkte ik dat ze het woord ‘amateur’ als kleinerend ervaren; alsof hun werk er minder toe doet.’
Het was aan de makers zelf om het thema van de tentoonstelling ‘Kom zoals je bent’ te interpreteren. De inzendingen komen uit alle delen van het land. Op tafel liggen inzendingen van oude mensen, heel jonge mensen, makers die pas na hun pensioen zijn begonnen, non-binaire kunstenaars die hun lichaam en identiteit onderzoeken en mensen met een visuele beperking: ook een blinde vrijetijdskunstenaar zond werk in. Geen van hen is professioneel opgeleid.
Met 42 procent vormt schilderkunst de grootste categorie van het ingezonden werk, gevolgd door tekeningen, textiel, fotografie en driedimensionaal werk. ‘Schilderen is relatief toegankelijk in huiselijke omstandigheden’, verklaart Piksen.
Vaak lijken kunstenaars inspiratie te hebben gezocht in hun directe omgeving: er zijn veel portretten en zelfportretten ingestuurd. En bijvoorbeeld een schilderij van een vaatwasser, gevuld met schone borden vol gekleurde bloemetjes. ‘Dat zegt vast iets over de identiteit van de maker. Is het een man of een vrouw? Misschien vertelt dit schilderij wel een groter verhaal.’
De tentoonstelling met vrijetijdskunst is onderdeel van het grotere project Maak! van Museum Arnhem. Volgens een meting van het Landelijk Kenniscentrum Cultuureducatie en Amateurkunst (LKCA) uit 2023 zijn er in Nederland naar schatting negen miljoen amateurkunstenaars: mensen die naast hun werk, studie, zorg of pensioen op eigen houtje kunst maken. Daaronder valt niet alleen beeldende kunst, maar allerlei creatieve bezigheden, zoals dans, zang, theater, creatief schrijven en muziek. ‘Maar kunstmakers weten de weg het naar museum vooral als bezoeker te vinden, en niet als kunstenaar’, zegt Piksen.
Een van de opvallendste werken die de jury vandaag bespreekt is een geborduurd gedicht. ‘Dit moet zo langzaam en met zoveel aandacht gemaakt zijn’, zegt Kofi. ‘Bijna meditatief.’ De andere juryleden mompelen instemmend. Daarna roept een digitaal gemaakt werk juist verdeeldheid op. ‘Die is rood’, zegt een van de juryleden resoluut, verwijzend naar het vak waar het werk zou thuishoren. ‘Omdat het op de computer is gemaakt?’, zegt een ander gepikeerd. ‘Dat maakt voor mij niet uit, dit is een van mijn favorieten.’
Over veel werken heerst voor het grootste deel overeenstemming. Maar niet over alle werken is de jury eenstemmig: zodra de selectie de veertig aantikt, worden keuzes steviger verdedigd. ‘Sommige mensen zijn echt ontzettend goed in wat ze doen’, benadrukt Noten met gefronste wenkbrauwen. ‘We moeten ook kijken naar het geheel van de tentoonstelling, naar een variatie aan technieken. Soms is de beste oplossing: de meeste stemmen gelden. Punt.’ Ook een handjeklap – ‘jij mag die bij groen doen, als ik die mag’ – blijkt, naarmate de middag vordert, een nuttige werkwijze.
Aan het einde van de middag liggen er 49 printjes in het groene vak. Met een laatste kop thee in de hand kijken de vijf critici samen met Piksen in stilte naar de geselecteerde werken. Ze zijn zichtbaar onder de indruk. Over elk kunstwerk werd door de juryleden gediscussieerd.
‘Het gevoel dat je iets móét maken – dat hebben vrijetijdskunstenaars net zo als professionele kunstenaars. Des te belangrijker om hun ook een podium te bieden’, sluit Kofi af. Daar is Piksen het mee eens. ‘Ik ben echt verrast over de kwaliteit’, zegt ze. ‘Duizend inzendingen, vaak over intieme onderwerpen. Dat mensen dat durven en willen delen, zegt genoeg.’
Tentoonstelling
Museum Arnhem
7/2 t/m 21/6, Utrechtseweg 87.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant