Soms is een musicalfilm beter dan de musical zelf, zegt musicalster Pia Douwes.
Het klinkt misschien gek met een carrière van bijna veertig jaar als musicalactrice, maar Pia Douwes (61) wil het liever niet hebben over hoogtepunten, zegt ze. Ja natuurlijk, er is Elisabeth, haar grote doorbraak in 1992, ze speelde in Chicago op Broadway, won de oeuvreprijs bij de Musical Awards in 2022. Maar daar gaat het haar niet om. Of in ieder geval niet meer.
„Ik kijk op dit moment met meer zelfspot naar mezelf dan vroeger”, zegt ze. „Ik heb de lat altijd hoog gelegd, maar ik weet nu dat perfectionisme ook in de weg kan staan.” Douwes kreeg in 2017 een burn-out. Toen anderhalf jaar later haar vader overleed raakte ze ook nog haar stem kwijt. „Ik ging door een hel, wist niet wat ik met mezelf aan moest. Mijn doel én mijn identiteit waren weg.”
Vroeger kon ze alles, zegt ze. Ze was een van de Nederlandse musicalperformers (aan het woord ‘musicalster’ heeft Douwes een hekel) die goed konden dansen, acteren én zingen. „Dat kom je niet zo vaak tegen.” Behalve dan in musicalfilms, waar ze als kind veel naar keek en waar haar liefde voor musicals begon. „Gene Kelly in Singin‘ in the Rain: hij kon alles. Zo hoort musical eigenlijk te zijn.”
Maar ze weet nu dat ‘alles’ niet altijd meer mogelijk is. Ze moest zich opnieuw uitvinden. „Mijn stem was misschien niet meer wat-ie geweest is. Moest ik er dan maar meteen helemaal mee ophouden?” Nee dus. Ze nam rust, werkte aan haar stem, maar vooral aan haar perfectionisme. In 2022 begon ze weer met zingen en kreeg lovende recensies voor haar optreden in musical The Prom.
Ter inspiratie bekeek ze de filmversie uit 2018. „Daarin is Meryl Streep fantastisch. Haar spel is groots, met veel humor. Van haar leerde ik hoever je kunt gaan in het uitvergroten van emotie.”
Niet alle musicalfilms of -verfilmingen zijn volgens Douwes goed. „Ik kan er niet tegen als een film iets verandert aan het verhaal, de tekst of de muziek, alleen maar om te vernieuwen. Verandering is alleen goed als het iets blootlegt dat er altijd al was.”
Vanaf maart is Douwes te zien in haar nieuwe show PIA – Up Close & Personal. „Dit is dus géén best-of”, zegt Douwes nadrukkelijk. Ze wil niks verklappen, behalve dat ze in ieder geval niet gaat terugblikken. „Wél vooruitkijken.”
Pia Douwes: „Ik twijfelde tussen The Sound of Music en Saturday Night Fever, maar ging toch voor The Sound of Music, omdat ik de film beter vind dan de toneeluitvoering. Het openingsshot, met de mooie Oostenrijkse bergen, het klooster, het huis van kapitein Von Trapp en zijn kinderen: het decor in de film voegt zoveel toe. Ik vind het verhaal ook heel aangrijpend. Een gezin dat de moeder heeft verloren, een vader die langzaam ontdooit, de opkomst van het nazisme. Toch wordt het nooit zwaar of te sentimenteel. De kinderen maken het leuk en speels. En Julie Andrews is perfect als Maria. Haar heldere, warme stem past perfect bij haar rol als lieve en kordate au pair.
„Dat deze film niet hoger op mijn lijst staat, komt doordat het vorm boven inhoud is. Maar de vorm is dan wel weer geweldig. Bij deze verfilming van het leven van de Amerikaanse circusuitbater P.T. Barnum is echt uitgepakt. Een café waarin iedereen losbarst in een choreografie of een circus vol special effects: dit kan alleen maar in film. Je kijkt naar een fantasie waarin je kan verdwijnen. Maar ik mis een beetje de momenten waarop je onder de huid van een personage kruipt. Al die effecten doen wat af aan de emotie.”
„Hoofdrolspeler Gene Kelly ís deze film, die zich afspeelt tijdens de overgang van stomme films naar geluidsfilms in Hollywood. Zingen, dansen, spelen en virtuoos tappen: bij Kelly komt alles samen. Het lijkt zo makkelijk als je naar hem kijkt, maar voor wat hij neerzet is veel beheersing en discipline nodig. Niet iedere musicalperformer van nu heeft dat in zich, meestal blinkt iemand uit in óf acteren óf dansen óf zingen, of twee daarvan. Deze film is voor mij dus niet alleen een klassieker, maar ook een maatstaf voor de musicalfilm. Het acteerspel is natuurlijk wel een beetje ouderwets. Dat zie je bijvoorbeeld in de openingsscène, waarin de hoofdrolspelers op de première van hun nieuwe film met grote gebaren en overdreven mimiek de pers te woord staan. Maar dit hoort natuurlijk ook bij stomme films, waar het verhaal over gaat.”
„Dit is ten eerste gewoon een lekkere film. Met lekker bedoel ik niet ‘licht’ of ‘leeg’. Het is lekker swingend, mét diepgang. Want wat hebben de personages een drive! Het knokken van de zanggroep The Dreamettes om gezien en gewaardeerd te worden herken ik maar al te goed. Daarbij is het zingen en acteren van Jennifer Hudson, Beyoncé en Anika Noni Rose virtuoos, precies zoals het hoort in een musical. Hun strijd is geloofwaardig. In de scène waarin het personage Effie, gespeeld door Jennifer Hudson, uit de groep wordt gezet en het nummer ‘And I Am Telling You I’m Not Going’ zingt, zet ze letterlijk alles in om niet aan de kant geschoven te worden. Ze schreeuwt, smeekt, zingt en breekt bijna in één adem. Ik geloof én voel echt wat ze doormaakt. En dat is wat ik wil als ik naar een musical kijk.”
„Deze film is een en al sfeer. Daarom steekt deze verfilming voor mij met kop en schouders boven de toneelversie uit. Op het podium blijft Hair toch vaak een uitvoering, terwijl de film echt de vibe van de jaren zestig vangt. De Verenigde Staten, de open lucht, de zon, het gras waar iedereen samenkomt: dat gevoel krijg je op toneel niet net zo goed te pakken. Je voelt gewoon de levendige energie van die tijd, maar tegelijkertijd de dreiging van de Vietnamoorlog. Ook de muziek voel ik in mijn hele lichaam, bijvoorbeeld in het slotnummer ‘Let the Sunshine’, waarin wordt gezongen over het verlangen naar een nieuwe, betere wereld.”
„Ik kan hier echt niet kiezen voor maar één versie. De films met Judy Garland, Barbra Streisand en Lady Gaga zijn alle drie goed. De ene versie is wel veel tragischer dan de ander. In de versie uit 1954, maakt Esther Blodgett, gepeeld door Judy Garland, haar eigen succes ondergeschikt aan de ondergang van haar man. Maar de kern is in alle films hetzelfde: de worsteling tussen liefde en carrière. En de vraag of je verder mag en kan leven zonder de ander. Juist omdat dit verhaal zo leunt op het hoofdpersonage, werkt het goed op het witte doek. De camera kan soms ongemakkelijk dichtbij komen, zodat je de dramatiek wordt ingezogen. Lady Gaga deed dat ook heel knap. Zij acteert op de huid, vooral in de badkamer- en keukenscènes waarin ze praat en ruziet met haar tegenspeler Bradley Cooper.”
„Dat Cabaret een van mijn favorieten is, heeft veel met regisseur en choreograaf Bob Fosse te maken. En ook een beetje met mezelf: ik heb erin gespeeld, de hoofdrol, Sally Bowles. De musical is gebaseerd op het boek Goodbye to Berlin van Christopher Isherwood en gaat over de zangeres van de Kit Kat Klub. Eigenlijk vind ik de musicaluitvoering vaak sterker dan de film – het verhaal speelt zich immers af in het theater, dus daar werkt het voor mijn gevoel ook het best. Maar toch kun je niet om de genialiteit van Bob Fosse heen. Die choreografieën! Zoals de strakke, sensuele dans met de stoelen tijdens het nummer ‘Mein Herr’. Dat vergeet je nooit meer. En het verhaal is zo schrijnend. Binnen in het theater wordt gespeeld en gelachen, terwijl buiten de Tweede Wereldoorlog op komst is en de wereld kantelt.”
„Deze musicalverfilming was vernieuwend in zijn tijd. Een klassiek Romeo-en-Julia-verhaal, maar dan veel intenser dan op het toneel. De film trekt me veel meer het liefdesdrama in. De film plaatst je steeds aan de kant van Tony en Maria. Je beleeft hun verhaal, in plaats van dat je het, letterlijk, van een afstand overziet. Heartbreaking. De muziek speelt daarin een enorme rol. De score is rijk en groots. Toch heeft die ook iets moderns, waardoor de muziek ook nu nog interessant is. Natuurlijk kan het acteren nu wat ouderwets overkomen. Het is groot en melodramatisch, en komt soms wat ‘gespeeld’ over, maar dat hoort bij de tijd. Voor mij draagt dat juist bij aan de charme.”
„Deze musical greep me erg aan. Misschien omdat schilderkunst en theater erin samenkomen en ik uit een kunsthandelaarsgezin kom. Het verhaal is geïnspireerd op een schilderij van pointillist Georges Seurat. Een kunstenaar, een fictief personage gebaseerd op Seurat, worstelt met een schilderij dat zijn meesterwerk zal worden. Stephen Sondheim, de schrijver, heeft dat geniaal vertaald: de musical bestaat niet uit grote melodieën of lange dialogen, maar uit korte muzikale en tekstuele fragmenten die zich langzaam tot één geheel voegen – net zoals bij pointillisme losse stippen samen één beeld vormen. Ook voel je de wanhoop van de schilder: al zijn liefde stopt hij in zijn kunst. Als hij en zijn geliefde ‘Move On’ en ‘We Do Not Belong Together’ zingen, moet ik altijd huilen.”
„Deze film is mijn all-time favorite. In zijn tijd was hij ook erg vernieuwend. De gitaren, de rauwe sfeer: deze verfilming liet zien dat musicals ook poppy of zelfs rock kunnen zijn. Ik zag de film voor het eerst toen ik elf was, in de bioscoop, en ik was meteen verkocht. Ik heb hem daarna nog tientallen keren opnieuw gezien. Thuis met mijn vrienden, dan zongen we elk nummer mee. En later toen ik begin twintig was en musical opnieuw ontdekte, maar dan professioneel; ik zat doen op de dansschool en volgde musicalcursussen. Ik kan nog altijd alles meezingen, zelfs de gitaarsolo’s zitten in mijn dna. Zoals die in ‘Heaven on Their Minds’, waarin Judas Jezus waarschuwt voor de gevolgen van zijn populariteit. Ook het acteerwerk is zó goed. Ted Neeley is indrukwekkend als Jezus, vooral zijn stem is waanzinnig. Maar Carl Anderson als Judas maakte op mij misschien nog wel meer indruk. Ik heb vaak een traan gelaten als hij ‘Judas’ Death’ zingt en zelfmoord pleegt. Je gelooft zijn eigen lijdensweg, als verrader en als goede vriend. En dan die mooie lage rockstem. Ik durf wel te zeggen dat met deze film mijn liefde voor musicals is begonnen.”
Source: NRC