Verkiezingen Thailand Na een periode van oorlog en ernstige politieke ongeregeldheden zijn er zondag parlementsverkiezingen in Thailand. Pro-democratische krachten kregen eerder geen kans. Gebeurt dat nu alsnog?
Voormalig premierskandidaat Pita Limjaroenrat poseert met aanhangers van de People Party tijdens een bijeenkomst in Bangkok.
Het was een warm weerzien. De verbannen ex-premierskandidaat en stemmagneet Pita Limjaroenrat keerde begin deze week terug naar de hoofdstad Bangkok en werd door zijn achterban juichend onthaald. In de peilingen staat zijn partij, die voor zijn inmiddels verboden partij Move Forward in de plaats kwam, op winst. Zondag vinden in Thailand parlementsverkiezingen plaats, na een periode vol onrust en oorlog met Cambodja.
Na een onverwachte overwinning bij de vorige verkiezingen in mei 2023, werd Limjaroenrat aangeklaagd vanwege zijn poging om de majesteitsschenniswet af te schaffen – in een land waar de koning de absolute macht heeft. Die wet wordt door de koningsgezinde elite vaak misbruikt om critici de mond te snoeren. Mensen die zich uitspreken voor een democratischer stelsel worden gezien als anti-monarchistisch en kunnen worden veroordeeld voor drie tot vijftien jaar celstraf.
In 2024 oordeelden rechters dat Limjaroenrats politieke streven ‘onpatriottisch’ was. Hij mag tien jaar geen politiek bedrijven, zijn partij werd verboden en aanhangers die openlijk actie voerden voor democratisering, kwamen in de gevangenis terecht. Zullen in het land met het grootste parlementsgebouw ter wereld opnieuw pro-democratische krachten worden uitgeschakeld? Vier vragen over de parlementsverkiezingen.
Na een eerdere kabinetsval vormde de koningsgezinde Anutin Charnvirakul in september 2025 met zijn partij Bhumjaithai een coalitie met de People’s Party (PP). De People’s Party werd in 2024 gevormd door de parlementsleden van Move Forward, de verboden partij van Limjaroenrat. De PP stelde nieuwe verkiezingen en democratisering als voorwaarde voor hun steun aan het kabinet. Toen Anutin (in Thailand is het gangbaar om mensen met hun eerste naam aan te duiden) die beloftes in december niet leek te willen inlossen, trok de PP haar gedoogsteun in en viel ook dit kabinet.
Te midden van een golf van nationalisme, die teweeg werd gebracht door het grensconflict met Cambodja, schreef Anutin verkiezingen uit, in de hoop electoraal munt te slaan uit dit klimaat.
Volgens de peilingen gaat de verkiezingsstrijd zondag tussen drie partijen, die ieder ongeveer een derde van de stemmen kunnen binnenhalen.
Bhumjaithai (letterlijk ‘Trots op Thailand’). Partijleider Anutin heeft nauwe banden met de conservatieve elite van Thailand en is een vriend van de Thaise koning. Anutin trok in 2022 internationaal de aandacht omdat hij als minister van Gezondheid medicinaal gebruik van marihuana legaliseerde. Daarmee won hij stemmen onder telers en verwerkers van de softdrug in de noordoostelijke provincie Buriram.
Pheu Thai (letterlijk ‘Voor de Thai’). De populistische partij werd in 2007 opgericht door zakenman Thaksin Shinawatra. Pheu Thai is vooral populair bij boeren in het noorden van Thailand. De belangrijkste beloftes zijn schuldenverlichting en toeslagen voor iedereen onder de armoedegrens. Rondom zakenman Thaksin bestaat veel controverse. Hij verliet Thailand jaren geleden om – volgens hem politiek gemotiveerde – rechtszaken te ontlopen. Nadat zijn partij in 2023 weer in de regering kwam, besloot hij zijn zelfgekozen ballingschap op te heffen, na onderhandelingen met de heersende conservatieve elite. Hij incasseerde een jaar celstraf wegens fraude, een jaar later werd zijn dochter Paetongtarn premier. Maar inmiddels is zijn dochter afgezet vanwege een gelekt telefoongesprek met de Cambodjaanse premier en werd Thaksin vorig jaar opnieuw opgepakt, omdat hij tijdens zijn rechtszaak gezondheidsproblemen zou hebben geveinsd.
People’s Party. De partij is een voortzetting van de Move Forward partij. De beweging streeft naar democratische hervormingen, bijvoorbeeld van de senaat, waar senatoren nu door het leger worden aangesteld. Die senatoren saboteren progressieve veranderingen en blokkeerden in 2023 het premierschap van Pita Limjaroenrat. PP’s voorganger Move Forward won bij de vorige verkiezingen 151 van de 500 zetels, alle zetels in de metropool Bangkok. Op het platteland trok de partij veel minder stemmen.
In 2023 bracht een roep om democratische hervormingen burgers naar de stembus, analisten verwachten dat dit keer zorgen over de verslechterende economie de partijkeuze zullen bepalen.
Die teleurstellende economische omstandigheden worden de partij van Anutin maar beperkt aangerekend. Hij heeft de conservatieve elite, het leger en de koning achter zich. Ook heeft hij als premier tijdens de Thais-Cambodjaanse grensoorlog zijn reputatie als betrouwbare patriot verstevigd.
Analisten achten de kans klein dat er nu wel ruimte komt voor democratische krachten. De People’s Party is de enige partij die zich daar volledig voor inzet. Toen de PP Anutin in december gedoogsteun gaf, eisten haar leiders ook een referendum voor aanpassingen van de grondwet, met het doel de daarin vastgelegde macht van koning en leger te beperken. Dit referendum staat zondag ook op het stembiljet. Maar de macht van de koning en het leger wordt niet zomaar ingeperkt, ook na een referendum kan de senaat het bijvoorbeeld nog blokkeren.
In de nasleep van de pro-democratische protesten in 2020 zijn meerdere personen die inmiddels lid zijn van de People’s Party verwikkeld geraakt in rechtszaken. Veel van deze zaken lopen nog, waaronder de zaak tegen de huidige PP-partijleider en premierskandidaat Natthapong Ruengpanyawut. Het is niet ondenkbaar dat hij net als Limjaroenrat in het zicht van het premierschap gearresteerd wordt. Zijn partij is voorbereid op dit scenario en heeft twee andere potentiële premierskandidaten achter de hand.
Limjaroenrat probeert zijn voormalige partijgenoten vanaf de zijlijn te steunen. „We moeten deze keer minstens 60 procent van de stemmen binnenhalen”, vertelde hij in oktober in Jakarta aan NRC. „Dan kan niemand om ons heen.”
Source: NRC