Met frisse tegenzin ziet de Tweede Kamer een lang gekoesterde wens in vervulling gaan. In 2028 krijgt Nederland eindelijk waar het parlement al jaren om vraagt: een belasting op het werkelijke vermogensrendement. Toch is niemand daar blij mee.
is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën en landbouw.
Volgende week stemt de Kamer over een wetsvoorstel waar een reeks staatssecretarissen van Financiën bijna tien jaar aan gewerkt heeft. Een ruime meerderheid in zowel Tweede als Eerste Kamer is gegarandeerd, maar die steun is vooral uit nood geboren.
De oude vermogensrendementsheffing (box 3-belasting) staat met dank aan de Hoge Raad namelijk al een tijdje bij het grofvuil, waardoor de staat nu elk jaar 2,4 miljard euro aan belastinginkomsten misloopt. Zo snel mogelijk een juridisch houdbare box 3-belasting invoeren heeft daarom de allerhoogste prioriteit.
D66-Kamerlid Henk-Jan Oosterhuis formuleerde het onlangs zo: ‘Wat na de uitspraken van de Hoge Raad resteert, is een soort fiscaal monster van Frankenstein: juridisch wankel, slecht uitlegbaar en uiterst complex.’
De Hoge Raad stelde de oude vermogensrendementsheffing buiten werking, omdat die gebaseerd was op aannamen die niet langer realistisch waren. De Belastingdienst ging er tot 2022 bijvoorbeeld vanuit dat spaarders gemiddeld 4 procent spaarrente kregen, en hief 30 procent belasting over dat fictieve rendement. Spaarders betaalden dus feitelijk 1,2 procent belasting over hun spaartegoeden, terwijl de gemiddelde spaarrente vanaf 2015 (veel) lager was.
Een belasting van meer dan 100 procent op hun spaarinkomen kwam volgens een groot aantal spaarders neer op onteigening, en dat zou in strijd zijn met het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens. Ze stapten naar de rechter en de Hoge Raad stelde hen in 2019 en 2021 in het gelijk. De rechters vinden dat de overheid vermogen anders, en vooral eerlijker, moet gaan belasten.
De Tweede Kamer besloot van de nood een deugd te maken en voor de eerlijkste vermogenstaks te gaan die denkbaar is: een belasting die alleen het werkelijke rendement op privévermogen belast. Onder vermogensrendement vallen onder andere spaar- en obligatierentes, huurinkomsten uit vastgoed, dividend op aandelen en rente op kapitaalverzekeringen. Maar ook koerswinsten van effecten en cryptovaluta en de waardestijging van vastgoed, goudstaven en kunstvoorwerpen.
Al ruim vóór de Hoge Raad-arresten groeide het politieke draagvlak voor een belasting op het werkelijke vermogensrendement. Voor 2009 ontvingen spaarders op niet vrij opneembare tegoeden meestal een hogere rente dan de 4 procent waar de Belastingdienst mee rekende.
In die tijd kraaide er geen haan naar de fictieve aannames in de vermogensbelasting. Niemand klaagt immers over een te lage belastingaanslag. Pas toen de spaarrente richting nul bewoog, de huizenmarktprijzen inzakten en de aandelenkoersen naar beneden duikelden, kwam het oude box 3-stelsel ter discussie te staan.
Een belasting op werkelijk rendement is een mooi streven, maar erg ingewikkeld om uit te voeren. Vermogende burgers en financiële instellingen moeten veel meer gegevens gaan bijhouden over de waardeontwikkeling van hun bezittingen dan ze nu doen. De belastingaangifte wordt vooral voor mensen met grote effectenportefeuilles en veel vastgoed veel ingewikkelder. Dat is ook de reden dat de nieuwe box 3-belasting pas in 2028 ingaat: de Belastingdienst, maar ook banken en verzekeraars hebben een lange voorbereidingstijd nodig.
Kabinet en parlement beloven geregeld dat ze geen onuitvoerbare wetten meer zullen aannemen. Ze zeggen ook al jaren dat ze het belastingstelsel willen versimpelen, omdat dat na de laatste herziening in 2001 steeds complexer is geworden. Tot nu toe verzuimen ze die belofte na te komen.
Ook het aanstaande kabinet-Jetten schuift de broodnodige hervorming in zijn coalitieakkoord weer op de lange baan. De coalitie belooft nog dit jaar met een ‘hervormingsagenda’ te komen, maar papier is geduldig.
De Wet werkelijk rendement box 3 die beide Kamers vóór 15 maart moeten goedkeuren (anders wordt invoering per 2028 onhaalbaar) maakt het belastingstelsel alleen maar complexer, daar zijn alle politieke partijen het over eens. De Raad van State oordeelde vorig jaar alvast vernietigend over de wet. Die zal volgens het adviesorgaan leiden tot ‘slechtere dienstverlening en onvoldoende toezicht’ door de Belastingdienst en te veel vragen van het ‘doenvermogen’ van belastingplichtigen.
De Belastingdienst maakt dezelfde analyse. De uitvoeringstoets bij de wet bevat vier rode vlaggen (onder andere voor ‘handhaafbaarheid’), één gele en nul groene. ‘De complexiteit zorgt ervoor dat de wet fout- en discussiegevoelig is’, schrijft de dienst, die 877 nieuwe voltijdsmedewerkers denkt nodig te hebben om de extra werklast te kunnen behappen.
De uitvoeringskosten bedragen alleen tot en met 2033 al 664 miljoen euro. Dat bedrag wordt verdisconteerd in de nieuwe box 3-tarieven om te voorkomen dat de overheid verlies lijdt op de stelselwijziging. Die uitvoeringskosten verhaalt het kabinet dus op de 1,4 miljoen Nederlanders die box 3-belasting betalen.
ChristenUnie-Kamerlid Pieter Grinwis wordt hier zo mistroostig van, dat hij zijn collega’s in de Tweede Kamer regelmatig smeekt het hele plan te laten varen en terug te vallen op een eenvoudiger vermogensbelasting. Maar een Kamermeerderheid is gefixeerd geraakt op het ideaal van een werkelijk rendement-belasting, en houdt eraan vast.
Maar Tweede Kamer en kabinet zien het huidige wetsvoorstel tegelijkertijd slechts als een tussenstap, niet als een eindstation. Geen enkele fractie is tevreden met de wet zoals hij er nu ligt. De drie regeringspartijen willen de wet meteen ‘doorontwikkelen’, schrijven ze in hun coalitieakkoord. Het blijft dus nog wel even onrustig in de derde belastingbox.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant