Op de valreep lijken de VS en Rusland alsnog hun wapenbeheersingsverdrag te willen verlengen. Dat laat onverlet dat deze tijd vraagt om een nieuwe aanpak.
Niet geheel onverwacht kwam donderdag het nieuws dat het aflopende New Start-verdrag tussen de VS en Rusland wellicht alsnog verlengd wordt voor een korte periode. Het New Start-verdrag is het laatste strategische wapenbeheersingsakkoord tussen de VS en Rusland.
En daarmee het laatste overblijfsel uit een periode van meer dan een halve eeuw waarin de twee nucleaire supermachten van de wereld besloten – door wederzijdse afbouw van arsenalen, notificaties en regelmatige inspecties op elkaars grondgebied – het nucleaire tijdperk ‘stabieler’ te maken.
Aan het einde van de Koude Oorlog beleefde het tijdperk van de nucleaire wapenbeheersing zijn laatste opleving, onder andere door het tussen Ronald Reagan en Mikhail Gorbatsjov gesloten INF-verdrag, waarin een verbod werd ingevoerd op kernwapens – kernkoppen en overbrengingsmiddelen – voor de middellange afstand, van 500 tot 5.500 kilometer.
Aan de categorie ‘tactische’ kernwapens voor nog kortere afstanden – waarvan Rusland er naar schatting tussen de duizend en tweeduizend heeft, veel meer dan het relatief kleine aantal Amerikaanse kernkoppen dat via de Navo in een aantal Europese landen ligt opgeslagen – is men nooit toegekomen.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Na de Koude Oorlog ontstond een nieuwe strategische realiteit in Europa en de wereld. Veranderde machtsverhoudingen en militaire ontwikkelingen (bijvoorbeeld inzake rakettechnologie) luidden het verval in van het oude stelsel. Zo stapten de VS in 2002 uit het ABM-verdrag (1972), dat substantiële verdediging tegen ballistische raketten verbood.
In 2007 schortte Rusland samenwerking onder het Conventionele wapensverdrag op en zeven jaar later werd onder president Barack Obama ontdekt dat Rusland het INF-verdrag schond.
Cruciale onderdelen van het New Start-verdrag, namelijk de wederzijdse verificatie- en inspectieafspraken, werden door Poetin al opgeschort in 2023. De VS aarzelden tot het laatste moment over verlenging van het verdrag, zoals aangeboden door Poetin, omdat ze nieuwe afspraken willen maken waarbij ditmaal ook China betrokken moet worden.
Dat land betracht geen enkele transparantie over zijn kleinere, maar snelgroeiende strategische kernwapenarsenaal. Toch is het nuttig als de VS en Rusland het eens worden over een verlenging van New Start.
Het laat onverlet dat er – nog afgezien van de ambitieuze Chinese conventionele en nucleaire wapenprogramma’s – grotere bedreigingen zijn van het oude ‘nucleaire evenwicht’ dan het loslaten van de limieten die zijn afgesproken onder New Start.
Zo heeft Rusland de afgelopen jaren – en met succes – openlijk gedreigd met de inzet van zijn ‘kleine’ kernwapens om zijn zin te krijgen in Oekraïne. Daarnaast dreigt in een wereld met minder handhaving van regels verdere proliferatie van kernwapens.
Tegen de achtergrond van Ruslands grote oorlog tegen Oekraïne is verlenging van New Start eigenlijk ‘laaghangend fruit’ in de Amerikaanse pogingen de relatie met Rusland te ‘stabiliseren’. Geen revolutionaire stap, maar wel goed nieuws.
Minstens zo belangrijk op dit moment is het donderdag aangekondigde besluit om het directe militaire contact te herstellen tussen Amerika’s hoogste militaire commandant in Europa (tevens de hoogste Navo-commandant hier) en zijn Russische counterpart.
Dit directe contact, dat in 2021 werd opgeschort, kan cruciaal zijn om in crisistijd misverstanden met mogelijk fatale gevolgen tussen de beide partijen snel te ontzenuwen. En daar is iedereen bij gebaat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant