Winterspelen Russische atleten die onder neutrale vlag deelnemen aan de Spelen lijken de oorlog in Oekraïne te steunen of hebben banden met het leger. Ondertussen pleiten machtige sportbestuurders voor een einde aan de boycot.
De Russische langlaufer Saveli Korostelev kwam uit voor de aan het leger verbonden sportclub CSKA
Licht lachend onder een stralende Italiaanse zon staat de Russische langlaufer Saveli Korostelev bij het parcours van de Olympische Winterspelen in Milaan. „Getest”, schrijft hij bij de selfie op zijn Telegramaccount vorig weekend. Hij heeft er in zijn bericht de vijf olympische ringen aan toegevoegd.
Dat Korostelev daar staat, is niet vanzelfsprekend. Sinds de grootschalige Russische invasie van Oekraïne in februari 2022 kunnen Russische en Belarussische atleten niet meer voor hun land uitkomen op de Olympische Spelen. Samen met twaalf andere Russische atleten heeft de 22-jarige Korostelev toestemming gekregen om in Milaan, waar vanaf vrijdag de Winterspelen beginnen, wel te mogen verschijnen. Ze worden beschouwd als neutrale sporters. Maar hoe neutraal is met name Korostelev?
Terwijl Oekraïne zich verdedigde, zocht de olympische wereld naar een oplossing voor de landenboycot. Het idee was dat sporters niet de dupe mochten zijn van beslissingen door hun regering. Met de Olympische Zomerspelen op komst in Parijs in 2024 kwam het IOC met voorwaarden voor deelname van individuele neutrale atleten. Ze worden ook toegepast voor de Winterspelen in Milaan.
Rode draad is dat geen spoor van het eigen land zichtbaar mag zijn. De atleten kunnen alleen deelnemen met neutrale kleding en zonder het nationale volkslied en de nationale vlag. Ze mogen niet deelnemen aan de openingsceremonie. De gewonnen medailles worden niet opgenomen in het medailleklassement. Alsof Rusland en Wit-Rusland niet bestaan.
De sporters zelf moeten ‘neutraal’ zijn om aan de Spelen mee te kunnen doen. Daarvoor hanteert het IOC toelatingscriteria. Een Russische of Wit-Russische atleet mag niet actief de oorlog in Oekraïne steunen en staat niet onder contract van de Russische of Wit-Russische krijgsmacht of de Russische of Wit-Russische veiligheidsdiensten. De voorwaarden gelden voor individuele sporters en hun begeleiders, zoals coaches.
In Milaan gaan de atleten door het leven als AIN-sporter. Het IOC heeft voor hen de landcode AIN bedacht, van het Franse athlètes individuels neutres.
Teamsporten zijn uitgesloten van deelname aan de Spelen. „Het is om te voorkomen dat je een hele grote neutrale ploeg krijgt”, zegt sportrechtadvocaat Michiel van Dijk. „Dan wordt dat toch verkocht als Rusland.”
In eerste instantie leek langlaufer Korostelev de Spelen in Milaan te kunnen vergeten. De Internationale Skifederatie liet hem niet toe tot kwalificatiewedstrijden. Het IOC stelt de criteria op, de sportbonden controleren de sporters hierop en bepalen daarmee of ze kunnen meedoen aan de kwalificaties voor de Spelen. „Per internationale federatie, zoals ISU bij het schaatsen en FIS bij het skiën, wordt beoordeeld wie mag deelnemen en wie niet”, legt Van Dijk uit. „De feitelijke organisatie ligt in handen van deze internationale sportbonden.”
Korostelev vocht dit besluit begin december met succes aan bij het CAS, het hoogste sporttribunaal. De skifederatie kon niet om de uitspraak heen. „Het CAS heeft internationaal heel veel respect en is gezaghebbend”, zegt Van Dijk die zelf meerdere zaken heeft lopen bij het CAS.
Korostelev wist zich te kwalificeren voor Milaan. Maar hoe neutraal is hij? Drie jaar voor de CAS-uitspraak, de oorlog in Oekraïne is dan bijna een jaar aan de gang, wint Korostelev goud op een langlaufdiscipline. „Saveli Korostelev, een soldaat van de sportvereniging CSKA won goud in de vrije slag tijdrit”, schrijft de club in januari 2023 op de eigen website.
Afgaande op het artikel is Korostelev op dat moment verbonden aan CSKA. Dit is de sportvereniging van het leger, ook tijdens de Sovjet-Unie. Binnen de sportvereniging zitten naast langlaufen ook andere sporttakken, zoals judo, atletiek en zwemmen. CSKA heeft sportscholen door heel Rusland en ook in de bezette gebieden in Oekraïne. Tal van atleten zijn hier opgeleid en wonnen medailles tijdens de Olympische Spelen.
De banden tussen de vereniging en het leger zijn nog altijd nauw. Het bestuur is in handen van Russen die verbonden zijn aan het ministerie van Defensie. De raad van toezicht is gevuld met mensen uit het leger of het defensieministerie. Een van de doelstellingen van CSKA is „het populariseren van de militaire dienstplicht”, staat in het handvest.
In het bewuste artikel wordt Korostelev soldaat genoemd. Artem Choedoljejev twijfelt er niet aan dat de langlaufer ook echt soldaat is. De Oekraïense journalist doet voor de nieuwssite Glavkom onderzoek naar Russische sporters en hun standpunt ten opzichte van de oorlog.
Hij vermoedt dat Korostelev nog altijd onder contract staat van de krijgsmacht. „Hij heeft een militaire rang binnen het Russische leger. Het is meer een formaliteit dan de realiteit. Maar het is nog altijd een schending van de IOC-aanbevelingen.” Na de invasie van 2022 heeft Rusland de beëindiging van militaire contracten verboden, voegt hij eraan toe, zich baserend op een bericht van het Russische persbureau Interfaks. Choedoljejev heeft nergens gelezen dat Korostelev uit de Russische krijgsmacht is gestapt.
Er is meer aan de hand met Korostelev. Choedoljejev wijst op een post die Korostelev heeft geliked op Instagram bij een bericht over een bijeenkomst van de Russische educatieve propagandaorganisatie Znanië (Kennis), die volgens Oekraïne betrokken is bij de ontvoering van Oekraïense kinderen. Met zijn like geeft Korostelev, volgens Choedoljejev, blijk van het steunen van de oorlog in Oekraïne. Ook bezocht hij de Krim in 2022 om te trainen, zei de atleet tegenover een Russische skiwebsite. Rusland annexeerde de Krim in 2014. Bezoeken aan het Oekraïense schiereiland worden internationaal als illegaal beschouwd.
„ALLE Russische mannelijke atleten zijn op een gegeven moment verbonden aan het Russische leger, omdat we dienstplicht hebben. Daarom worden ze soldaten of ze willen of niet”, antwoordt Robert Oestjan, oprichter van een CSKA-fanclub, op de vraag of Korostelev op dit moment een soldaat is. Dat is hij niet, schrijft Oestjan via Facebook Messenger. „Hij heeft letterlijk geen band met het leger of CSKA momenteel.”
De uitsluiting van Russische atleten zit hem dwars. Vooropgesteld, Oestjan is tegen iedere verbanning van Russische sporters, tenzij ze publiekelijk de oorlog en het het doden van mensen steunen. Maar hij hekelt de „jacht” op Russische sporters die „ook slachtoffers zijn van deze afschuwelijke oorlog in Oekraïne”. Hij stuurt een nieuwsitem over Israëlische atleten die openlijk de Israëlische krijgsmacht steunen. Zij konden wél voor hun land uitkomen op de Olympische Spelen in 2024 in Parijs. Oestjans boodschap is: waarom Rusland wel uitsluiten en Israël niet?
Van de overige Russische olympische deelnemers springen de kunstschaatsers Adelia Petrosjan en Pjotr Goemennik eruit. De eerste deed vorig jaar mee aan een festival in Moskou, waar ze een masterclass gaf. Op het festival werd ook opgeroepen tot het steunen van de zogenoemde Speciale Militaire Operatie in Oekraïne. Goemennik schaatste in 2024 in Sint Petersburg tijdens een ijsshow, begeleid door een Sovjet-oorlogslied, in een soldatenuniform van het Rode Leger, wat als oorlogspropaganda kan worden gezien. En dan is er nog langlaufer Darja Neprjajeva. Zij trainde in 2022, na de invasie, op de Krim, meldde Choedoljejev vorige maand. Deze week berichtte de BBC dat langebaanschaatsster Ksenia Kortstsjova pro-militaire berichten op Instagram likete van een Russische turner.
Aan Russische kant is het stil over de olympische deelname. Korostelev reageert niet op vragen per mail over zijn relatie met CSKA en de Russische krijgsmacht. Ook het Russische ministerie van Sport en Defensie, het Russische Olympische Comité en sportvereniging CSKA gaan niet in op vragen van NRC.
Op vragen over Korostelev en de andere Russische deelnemers reageert een woordvoerder van het IOC dat ze voldoen aan de criteria. De woordvoerder gaat niet in op individuele gevallen. Het CAS antwoordt in een e-mail over het beroep van Korostelev en elf andere Russen: „Het panel heeft […] verklaard dat de twaalf atleten mogen deelnemen aan alle FIS-evenementen, mits zij voldoen aan de voorwaarden voor de status van individuele neutrale atleet (AIN).”
Wat betreft Korostelev doet de skifederatie vanwege juridische en vertrouwelijkheidsredenen geen uitspraak over individuele gevallen, schrijft woordvoerder Bruno Sassi in een e-mail aan NRC. Hij meldt dat er een grondig beoordelingssysteem is opgezet dat de toelatingscriteria toetst. „Alle goedgekeurde AIN’s hebben deze controle ondergaan.”
Olympische deelname van Russische atleten staat inmiddels niet meer op zichzelf, ziet sportrechtadvocaat Van Dijk. Hij merkt een verschuiving in de behandeling van Russische atleten. Zo liet het IOC in december weten er voorstander van te zijn dat Russische sporters wel namens hun land mee kunnen doen aan de Jeugd Olympische Spelen. Het Internationaal Paralympisch Comité besloot vorig jaar dat Russen en Wit-Russen voor hun land kunnen uitkomen bij de Paralympische Spelen, volgende maand in Milaan. Deze week zeiden IOC-voorzitter Kirsty Coventry en FIFA-baas Gianni Infantino, tevens lid van het IOC, genoeg te hebben van de uitsluiting van Russische sporters.
Zulke ontwikkelingen betekenen goed nieuws voor het Kremlin. Moskou ziet sport als een ideaal instrument ter promotie van Rusland in binnen- en buitenland.
De komst van een vernieuwd IOC-bestuur lijkt de Russen meer ruimte te geven, merkt Van Dijk. De Zimbabwaanse Coventry trad in 2025 aan en staat er anders in dan haar Duitse voorganger Thomas Bach, legt hij uit. „Ik merk om me heen dat over onderwerpen als het afschaffen van de landenboycot wordt gesproken. Dat was drie tot vier jaar geleden onmogelijk.”
Source: NRC