Privacy De gemeenten lieten een bureau onderzoek doen naar contacten en netwerken van islamitische inwoners. De onderzoekers deden zich voor als reguliere bezoekers, volgden mensen en deden navraag. „De privacy van de getroffen mensen is ernstig geschonden”, vindt de Autoriteit Persoonsgegevens.
Korans in de gebedsruimte van de Taubah moskee in Veenendaal.
Tien Nederlandse gemeente krijgen een boete van de Autoriteit Persoonsgegevens (AP) omdat ze in het geheim hun islamitische gemeenschap lieten onderzoeken. Onder meer Veenendaal, Delft, Ede en Eindhoven lieten een particulier onderzoeksbureau gevoelige informatie, zoals religie en familieverbanden, over hun inwoners verzamelen. De gemeenten erkennen volgens de toezichthouder „dat zij de wet hebben overtreden”.
Het draait om een overtreding van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG) en het levert de gemeenten elk een boete op van 25.000 euro – bij elkaar 250.000 euro. Sommige gemeenten hebben de verzamelde gevoelige informatie vervolgens ook gedeeld met de politie, de terrorismecoördinator NCTV en het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. „De privacy van de getroffen mensen is ernstig geschonden”, zegt AP-voorzitter Aleid Wolfsen. „Dat heeft het vertrouwen in veel gemeenten geschaad”.
In oktober 2021 onthulde NRC het bestaan van de jarenlange onderzoeken van gemeenten in en naar moskeeën. De onderzoeken vonden plaats tussen 2017 en 2021, in een periode nadat Nederlandse jongeren naar Syrië vertrokken om daar te vechten en Europa werd getroffen door terroristische aanslagen. Wolfsen noemt het „invoelbaar” dat gemeenten destijds „in kaart wilden brengen hoe de islamitische structuur in die gemeente eruitziet”. Waar het mis ging, zegt hij, „is dat hier een bureau voor werd ingehuurd dat als een private politie op onderzoek uitging, en gedetailleerde rapportages opstelde over mensen. Als je dat gaat doen, is er sprake van een ernstige schending van hun privéleven.”
In de moskee-rapportages die de AP heeft ingezien, is „allerlei persoonlijke informatie” opgenomen over moslims die actief zijn in gemeenten, zegt Wolfsen. „Hun contacten, netwerken, en een waardering van hun geloofsopvattingen – hoe radicaal die worden ingeschat. Soms met foto’s erbij.”
De particuliere onderzoekers deden zich tijdens de onderzoeken bij islamitische instellingen voor als bezoeker, zo onthulde NRC eerder. De AP heeft niet kunnen vaststellen dat er sprake was van „infiltratie”, zegt Wolfsen. „Infiltreren betekent dat je echt een andere identiteit aanneemt, een cover. Dat zijn we niet tegengekomen. Wat we zien, is dat mensen werden gevolgd, dat er navraag over hen werd gedaan, zonder dat zij dat wisten. De onderzoekers waren heimelijk aan het kijken, ze maakten zich niet bekend.”
Voor de AP was dat voldoende om conclusies te trekken. „We zouden nog veel meer onderzoek kunnen doen, maar omdat alle gemeenten zelf al toegaven dat deze onderzoeken onrechtmatig zijn geweest, vonden we het beter om samen tot een schikking te komen en het zo af te wikkelen.”
Direct na de publicatie in NRC ontkenden de meeste gemeenten nog het bestaan of de omvang en methoden van de onderzoeken. Enkele burgemeesters boden later alsnog excuses aan aan de inwoners. Maar de gemeente Veenendaal, bijvoorbeeld, oordeelde in 2022 nog dat ze niets fout had gedaan. In juli 2025 oordeelde de rechtbank Midden-Nederland dat Veenendaal wel degelijk onrechtmatig had gehandeld. Ook de Delftse burgemeester Marja van Bijsterveldt hield jaren vol dat zij zich aan de regels had gehouden en weigerde excuses aan te bieden. Haar opvolger, Alexander Pechtold, erkent nu dat het onderzoek „achteraf bezien onrechtmatig was”, en biedt de moskee een schadevergoeding aan.
De tien beboete gemeenten zijn Veenendaal, Delft, Ede, Tilburg, Huizen, Zoetermeer, Eindhoven, Haarlemmermeer, Gooise Meren en Hilversum. De rapporten mogen volgens de AP alleen nog worden gebruikt voor rechtszaken, bijvoorbeeld door getroffenen van de onderzoeken.
Of er nog sancties volgen tegen het bureau dat de onderzoeken uitvoerde, NTA, en nog altijd door het OM en de rechtspraak wordt ingezet om terrorismeverdachten te duiden, kan Wolfsen niet zeggen. „Over al dan niet lopende onderzoeken doen wij nooit mededelingen.”
Source: NRC