is cultuurhistoricus, Europa-expert en co-auteur van de Atlas van Afgehaakt Nederland.
De samenleving bij elkaar houden in tijden van geopolitieke en maatschappelijke onzekerheid: dat is de kernopgave van hedendaagse politiek. Het in de steigers staande minderheidskabinet-Jetten komt de positieve vibe toe dat het doorbraken wil forceren na langdurige stilstand en vijandige polarisatie in politiek Den Haag.
Het typeert zichzelf als een ambitieus ‘samenwerkingskabinet’ dat samen met oppositiepartijen, medeoverheden en maatschappelijke organisaties wil komen tot stabiel en probleemoplossend regeringsbeleid.
Er worden wel enorme risico’s genomen. Een minderheidskabinet op zichzelf is al een groot risico, maar dat geldt helemaal voor een minderheidskabinet dat doorbraken wil forceren binnen een heel strak financieel korset. Zo is de begrotingsdiscipline orthodox-boekhoudkundig aangescherpt, geheel volgens het advies van de (ambtelijke) Studiegroep Begrotingsruimte. De cruciale vraag is: waarom was er geen Studiegroep Maatschappelijke Verzoening of Studiegroep Democratische Stabiliteit?
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Hardvochtig bezuinigen op de verzorgingsstaat (WW, zorg, AOW) in een samenleving die gespleten wordt door nieuwe breuklijnen, is spelen met vuur. Tegenover elkaar staan bestuurlijk establishment en afgehaakt populistisch wantrouwen; stad en regio; migratiebezorgdheid versus klimaatbezorgdheid; kansrijk tegenover kansarm. Te vrezen valt voor een nieuwe omgekeerde vlaggenopstand op het platteland. Dat was niet nodig geweest.
De heropbouw van een concurrerend en (militair) weerbaar Europa, de klimaatdoelen, de landbouwtransitie, de populistische migratiecrisis: dat zijn once in a lifetime generationele opgaven. Die vragen, juist in de kwetsbare, gepolariseerde westerse democratieën van deze tijd, niet om ‘prudent’ begrotingsbeleid met forse bezuinigingen die vooral de onderkant van de samenleving raken, maar om meer wijsheid.
Er zijn weinig landen in Europa waar de hogere defensie-uitgaven volgens de nieuwe Navo-norm zo bruut in de staatsboekhouding worden ingeboekt. From welfare state to warfare state, heet in het Engels fraai het (geleidelijk) vervangen van de verzorgingsstaat door een oorlogseconomie. Hoe kun je als minderheidskabinet denken dat je daar ook maar iets van een mandaat voor hebt? Wat een inschattingsfout!
Heel Nederland snakt naar stabiel politiek bestuur na de politieke flop van het kabinet-Schoof. Het aanstaande kabinet-Jetten had op papier een gouden kans om Nederland weer naar elkaar toe te regeren. Om een einde te maken aan politiek vertrouwensverlies en vijandige polarisatie. De gevestigde partijen van Bestuurlijk Nederland kregen na het echec van het vorige kabinet van outsiders (PVV) en nieuwkomers (NSC, BBB) een herkansing.
Die herkansing had met enige bescheidenheid en gematigdheid gepaard moeten gaan. Vanuit het besef dat we in een verdeeld en lichtgeraakt land leven. Vanuit het besef dat het bij de laatste verkiezingen maar een haar had gescheeld of Geert Wilders’ PVV was weer de grootste partij van Nederland geworden. Vanuit het besef dat de keuze voor een minderheidskabinet betekent dat politiek Den Haag de komende jaren verandert in één permanente kabinetsformatie, één groot onderhandelingscircus.
In plaats daarvan leest het coalitieakkoord Aan de slag als een monument van technocratische overmoed. Niet het herstel van politiek vertrouwen, niet de heling van de samenleving lijkt in de Zwaluwenberg op tafel te hebben gelegen, maar de ‘financiële plaat’ van de rekenmeesters. Die dus wel met een maatschappelijke plaat voor hun kop.
Het coalitieakkoord bevat enkele nuttige wenken over beter overheidsbestuur en maatschappelijke samenwerking, maar leest verder weinig visionair en streetwise. Alsof geestelijk leven ontbreekt. Aan de slag bevat honderden bullet points, een diarree van beleidsvoorstellen waar maar geen einde aan komt. Alsof men ChatGPT de prompt heeft gegeven om de verkiezingsprogramma’s van de partijen willekeurig door elkaar heen te klutsen. Niemand gelooft in de uitvoering van al die beleidsintenties.
Waarom is men zich niet blijven concentreren, zoals in de Tussenagenda van D66 en CDA, op vijf kernopgaven (zoals wonen, defensie, migratie, landbouw, economische innovatie)? Met vijf projectministers die de beste Haagse en lokale ambtenaren om zich heen verzamelen, en al prestaties leverend het vertrouwen in de politiek weer herstellen.
De minderheidscoalitie heeft met zijn obsessie voor toekomstbestendige, houdbare overheidsfinanciën een valse start gemaakt. Bij de Olympische Winterspelen mogen de schaatsers altijd nog een keer opnieuw starten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns