Saif al-Islam Gaddafi (1972-2026) Saif al-Islam was het lievelingetje van zijn vader, de Libische leider Moammar Gaddafi. Hij was voor westerse mogendheden jarenlang degene in Libië waar ze zaken mee konden doen. Na de opstand van 2011 bleek de ‘hervormer’ minder progressief dan gedacht.
Saif al-Islam na zijn gevangenname in 2011
En toen waren er nog maar drie zonen van Moammar Gaddafi. De Libische leider die tijdens de burgeroorlog in 2011 werd vermoord had acht zonen, maar nadat dinsdag zijn tweede zoon Saif al-Islam werd vermoord leven nu alleen de oudste Mohammed, de derde zoon Saadi en de vijfde zoon Hannibal nog. Vier zonen kwamen net als hun vader om het leven bij de opstand in 2011, en Saif al-Islam werd dinsdag volgens persbureau Reuters geëxecuteerd nadat vier mannen zijn huis in het Libische Zintan waren binnengevallen. Wie hem hebben vermoord is onbekend, maar er zijn meerdere rebellengroepen die hem verantwoordelijk houden voor de vele doden in 2011.
In Zintan, in het noordwesten van Libië, had hij ook vastgezeten nadat hij in 2011 had geprobeerd het land te ontvluchten. Hoewel hij de naam had een hervormer te zijn die voor een democratischer Libië stond, toonde hij zich aan de vooravond van die opstand vooral een verdediger van zijn vader. „Als er een burgeroorlog komt, dan ben ik een Gaddafi. Dan zal ik aan de zijde van mijn familie staan, aan de kant van het regime. En ik zal daar blijven tot de dood”, zei hij in een toespraak daags voor het bloedbad begon. In die toespraak waarschuwde hij voor „rivieren van bloed” en beloofde hij tot „de laatste kogel” en „de laatste man” te zullen vechten.
Hoeveel mensen bij die opstand omkwamen, is niet duidelijk. De VN schatte dat er zo’n vijftienduizend mensen zijn gedood tijdens het conflict, de Nationale Overgangsraad van Libië schatte het aantal op dertigduizend. In ieder geval was van de hervormer Saif weinig over en het Internationaal Strafhof in Den Haag vaardigde dan ook een arrestatiebevel tegen hem uit vanwege misdaden tegen de menselijkheid.
Saif kreeg een proces in eigen land waarbij hij in 2014 ter dood werd veroordeeld. Omdat het land geen nationale eenheid kende, besloten de autoriteiten in Zintan hem niet uit te leveren aan hoofdstad Tripoli. In 2017 kreeg hij amnestie, waarna hij in 2021 opging voor de presidentsverkiezingen. In een interview in The New York Times vertelde hij dat hij tien jaar afgesneden was geweest van de Libische bevolking en nu zijn rentree als president wilde maken. „Je moet langzaam terugkeren, langzaam. Als een striptease act”, legde hij uit. Dat mislukte omdat de presidentsverkiezingen dat jaar werden afgelast. Daarna trok hij zich weer terug in het bergachtige Zintan, tot zijn woning werd bestormd.
De 53-jarige Saif was het lievelingetje van zijn vader. De op 25 juni 1972 in Tripoli geboren zoon vervulde geen officiële functie toen zijn vader aan de macht was, maar werd toch beschouwd als de beoogde opvolger. Zeker nadat Mohammed, de zoon uit het eerste huwelijk van Moammar Gaddafi, duidelijk maakte geen interesse te hebben in een politieke rol en zich vooral richtte op telecombedrijven.
Saif was nauw betrokken bij de onderhandelingen met de Verenigde Staten over compensatie door Libië voor de nabestaanden van slachtoffers van de aanslag op het Amerikaanse PanAm-toestel in 1988 boven het Schotse Lockerbie. Later was hij betrokken bij gesprekken over schadevergoedingen na de bomaanslag op een vlucht van de Franse maatschappij UTA in 1989, waar zes Libiërs voor werden veroordeeld in Parijs. Gaddafi senior weigerde het zestal uit te leveren. Het toestel was boven de Sahara in Niger ontploft, alle 170 inzittenden kwamen daarbij om.
Schadevergoeding kwam er ook van de Gaddafi-stichting aan de Duitse slachtoffers van een aanslag op een Berlijnse discotheek in 1986 waar Anerikaanse militairen vaak kwamen. Opvallend was dat Saif erkende dat zes buitenlandse artsen, die ervan waren beschuldigd dat ze eind jaren negentig in Libië kinderen met hiv hadden besmet, waren gemarteld. Deze artsen, waaronder vijf Bulgaren, kwamen in 1999 na acht jaar gevangenschap vrij.
Saif werd het progressieve gezicht van Libië waar het Westen zaken mee kon doen, mede omdat hij Europa goed kende. Hij had zowel in Wenen als in Londen gestudeerd. In 2008 behaalde hij een doctoraat aan de London School of Economics. Later werd die Britse universiteit bekritiseerd omdat ze banden had met het Libische regime, met name door het toelaten van Saif als student. Op de dag van zijn promotieceremonie deed de Gaddafi-stichting een gift van 2,4 miljoen dollar aan LSE. Later bleek dat Saif plagiaat had gepleegd.
Daarnaast stond Saif bekend als playboy die graag dure feestjes gaf waar hij beroemdheden als Beyoncé, Nelly Furtado en Mariah Carey liet optreden. Ook had hij goede contacten met de Britse oud-premier Tony Blair, de inmiddels van zijn titels ontdane ‘prins’ Andrew, alsook met de Britse politicus Peter Mandelson en de Russische oligarch Oleg Deripaska.
Source: NRC