New START, verdrag tussen de Verenigde Staten en Rusland over nucleaire wapens, loopt donderdag af. Het niet verlengen ervan door Trump past bij de nieuwe, op macht gebaseerde wereldorde, maar is ook een gevaarlijke en existentiële gok, betoogt Ko Colijn.
Als er geen wonderen gebeuren verloopt donderdag 5 februari het allerlaatste verdrag tussen de VS en Rusland over de beperking van elkaars strategische kernwapens. Dat zijn intercontinentale atoomwapens. Preciezer gezegd: het New START-Verdrag verdwijnt dan. Dat verbiedt beide landen om meer dan 1.550 atoomraketten, nucleaire vliegtuigbommen of vanuit onderzeeboten af te vuren nucleaire projectielen, op elkaars grondgebied te richten.
Het verdrag gold van 2011 tot 2021, werd daarop tot 2026 verlengd en in september 2025 stelde Vladimir Poetin voor om het nog eens met een jaar te verlengen – hoewel Rusland zelf sinds 2023 gedeeltelijk eruit was gestapt. Het verdrag was opgetuigd met deelparagrafen (toegestane aantallen lanceerinstallaties) en meld- en nalevingsclausules, die minstens zo belangrijk zijn als de numerieke atoomplafonds zelf, omdat 1.550 een betrekkelijk willekeurig getal is.
De realiteit is trouwens waarschijnlijk hoger omdat niemand exact kan vaststellen of bepaalde lanceerinstallaties (vliegtuigen of onderzeeboten) of reservebunkers ‘bruikbare’ atoomwapens bevatten. Men denkt dat onmiddellijke uitbreiding van 60 à 110 procent uit geheime reserves mogelijk is. De politieke prijs voor START-2 was destijds hoog: toenmalig president Barack Obama wilde het verdrag per se, maar trok Republikeinse haviken alleen over de streep met een erg dure belofte om het nucleaire restant te updaten.
Ko Colijn is veiligheidsexpert. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Vertrouwen en telregels zijn dus – naast waarnemingssatellieten en inspectiereizen – ook het bindmiddel van een nu al zo’n zestig jaar durende relatie tussen de twee tegenstanders. Sceptici zeggen: welbegrepen eigenbelang, opdat de tegenpartij zich niet vergist en uit een vergeldingsimpuls op de rode knop van het armageddon drukt. Daar kun je ook een dosis ‘goede trouw’ aan toevoegen, want beide partijen hebben zich grosso modo aan de verplichtingen gehouden, zoals het aanmelden van proeflanceringen.
Ook steeds betere satellieten hielden het verdrag overeind. De ultieme overtuiging in Moskou en Washington dat een atoomoorlog niet gewonnen kan worden en zelfs het einde van de mensheid zou betekenen, heeft tot de macabere belangengemeenschap geleid dat je de ander beter niet met deze wapens moet aanvallen, ook al kun je er af en toe stoer mee dreigen.
In oktober 2022 overwoog Poetin, nadat Oekraïne de Russen in een zomeroffensief had teruggeslagen, de inzet van kernwapens, maar werd door de VS angstvallig herinnerd aan de ‘onwinbaarheid’ van zo’n oorlog vanwege al het escalatiegevaar dat daaraan verbonden zou zijn. Les: blaffende honden bijten niet, maar je kunt nooit weten.
Zelfs president Trump, die zich in 2016 nog afvroeg waarom de VS hun kernwapens niet inzetten, lijkt intussen bekeerd en begrijpt dat een atoomoorlog op zelfmoord neerkomt.
Nu heeft Poetin dus voorgesteld om het verdrag met een jaar te verlengen. Na een aanvankelijk vrij positief onthaal, heeft Trump dat toch van de hand gewezen. ‘If it expires, it expires’, zei hij onlangs schouderophalend. Hij wil dat China voortaan gaat meepraten, wijzend op de (niet zo zekere) inhaalrace die dat land heeft ingezet. China heeft veel minder atoomwapens dan de VS en Rusland, die samen 87 procent van de totale wereldvoorraad bezitten. Ik vind dat weigeren van Trump om meer dan één reden onverstandig.
Het niet-verlengen zou inhouden dat de wereld voor het eerst sinds pakweg zeventig jaar in een wapenbeheersingsloos tijdperk wordt gestort. Dat past weliswaar bij de nieuwe, op macht en niet op verdragen gebaseerde, wereldorde waarin we zijn beland, maar het is een gevaarlijke en existentiële gok. Niet alleen schiep de arms control community bij Amerikanen en Russen een soort vertrouwensband die in tijden van crisis en onzekerheid een nuttig kanaal was, het wegvallen ervan zet de deur open naar een ronde van dure modernisering en uitbreiding, ook van landen die aan het begin van een atoomopbouw verkeren of die wapens zelfs (nog) niet hebben. Alles onder het motto ‘je weet maar nooit’.
Trump plant een modernisering van zijn atoomwapens ter waarde van 1.700 miljard dollar, zinspeelt op hervatting van atoomproeven, en kan niet weten wat de reacties van derde landen (inclusief China en Iran) zullen zijn. De doelbewuste kwetsbaarheid die supermachten elkaar boden, gaf de wereld een soort zekerheid, want de atoomoorlog kwam neer op zelfmoord. Hoe cynisch ook, afschrikking gaf decennialang een zekere stabiliteit.
Het idee van Trump om tegelijkertijd te moderniseren, van de VS een onneembare vesting te maken via een Golden Dome (futuristische luchtafweer) en speculaties om atoomproeven te hervatten, maakt elk land onrustig en zet het oude adagium van non-proliferatie op de tocht. Want de Noord-Korea’s en tal van andere landen zullen niet stilzitten. Al was het maar om de afzonderlijke atoomspullen vast klaar te leggen, voor het geval dat. Dat wordt hedging genoemd. En wat zal het autocratische Rusland doen?
Het nieuwe regeerakkoord van D66, CDA en VVD belooft dat het kabinet de VS zal aanspreken als ze dingen doen die ons niet aanstaan. Dat kan niet snel genoeg gebeuren: aan de slag.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant