Juist op het moment dat het kabinet-Jetten in de startblokken staat bezoekt de Franse econoom Gabriel Zucman Nederland op zijn missie om miljardairs wereldwijd meer belasting te laten betalen. ‘Je hebt als superrijke geen recht om niets te betalen.’
is economieredacteur voor de Volkskrant. Hij schrijft onder meer over grote bedrijven, ongelijkheid en lobby.
De timing is pikant. De Franse econoom Gabriel Zucman bezoekt Nederland voor Miljardairs betalen geen inkomstenbelasting en daar gaan we een einde aan maken, zijn uit het Frans vertaalde essay. De promotietour, inclusief een gesprek met de Tweede Kamer, vindt plaats op het moment dat er een nieuwe regering op het punt staat aan te treden.
In het vorige week gepresenteerde coalitieakkoord van het kabinet-Jetten staat geen woord over het zwaarder belasten van grote vermogens. Wel worden bezuinigingen aangekondigd op onder meer de sociale zekerheid en de zorg.
Dus u bent eigenlijk te laat met uw bezoek.
‘Het is niet te laat. Ik denk dat Nederland een minimumbelasting voor superrijken nodig heeft. Ik denk dat alle landen dat nodig hebben. Uit onze omvangrijke studie blijkt dat superrijken veel minder belasting betalen dan gewone mensen. In Nederland betalen ze 17 procent. Dat is dan inclusief de winstbelasting van hun bedrijven, want aan inkomstenbelasting betalen ze bijna niks. Voor de gemiddelde Nederlander is de belastingdruk 45 procent. Dat is gewoon niet oké.’
Er komt een regering die gaat snijden in de sociale voorzieningen en miljardairs ongemoeid laat. Hoe zou u die situatie omschrijven?
‘Ik denk dat het gaat veranderen. Deze situatie is niet houdbaar. Overal steunen mensen een minimumbelasting voor de rijksten. Het wordt breed gedragen in alle lagen van de bevolking, met 80 procent of meer, dus het is echt niet iets van alleen links. Het is dan alleen nog de vraag wanneer het gaat gebeuren.
‘Nederland heeft net als andere landen geld nodig. Dat kan je niet van mensen vragen als je de gefortuneerden niet ook om een bijdrage vraagt. Rijke mensen zouden niet in staat moeten zijn om minder te betalen dan de rest van de bevolking. Dat is een anomalie in ons belastingstelsel die moet worden gerepareerd. De beste manier om dat te doen is een minimumbelasting voor de superrijken.’
Zucman (39) is inmiddels zo bekend dat hij zijn eigen taks heeft: de Zucman-taks van jaarlijks 2 procent voor vermogens boven de 100 miljoen euro, die de steeds grotere vermogensongelijkheid moet beteugelen. Met zijn essay hoopt hij daarvoor steun te vergaren onder beleidsmakers en het grote publiek.
Zucman studeerde economie in Parijs en onderzocht voor zijn dissertatie – onder supervisie van ongelijkheidseconoom Thomas Piketty – hoe rijke Fransen het land verlieten om de vermogensbelasting te ontvluchten.
Als jong talent werd hij naar de Berkeley-universiteit in Californië gehaald om Amerika’s verborgen rijkdom te bestuderen. Maandenlang ploeterde hij met een collega door de statistieken om te ontdekken dat de ultrarijken nog rijker waren dan al gedacht. Inmiddels is Zucman hoogleraar economie aan de Paris School of Economics en aan UC Berkeley.
Terwijl demonstranten in Frankrijk zijn naam scanderen – ‘wij willen Zucman!’ – noemen Franse rijken hem ‘een extreem-linkse activist’. Ook sommige vakgenoten vinden dat hij de grens van wetenschap en activisme weleens overschrijdt. Wetenschappelijke kennis moet niet beperkt blijven tot de ivoren toren, is de reactie van de Fransman.
Gebaseerd op de Quote 500 – totaal vermogen 273 miljard euro, ondergrens 130 miljoen – zou de Zucman-taks in Nederland zo’n 5,5 miljard euro kunnen opleveren, de helft van de geplande bezuinigingen in de zorg.
U kiest ervoor het vermogen te belasten, niet het inkomen. Waarom?
‘Het belastbaar inkomen is makkelijk te manipuleren, bijvoorbeeld via houdstermaatschappijen. Het bekendste voorbeeld is Jeff Bezos, een van de rijkste mensen ter wereld, die de inkomensafhankelijke kinderbijslag kreeg omdat hij zichzelf een heel laag salaris had toebedeeld. De inkomstenbelasting is dus niet geschikt om de superrijken te laten betalen.
‘Dan moet het via vermogen. Dat is veel moeilijker te manipuleren. In mijn voorstel gaat het om jaarlijks 2 procent van vermogen boven de 100 miljoen euro. Als je als superrijke al 2 procent of meer inkomstenbelasting afdraagt, hoef je het niet te betalen. Het gaat alleen om multimiljonairs die belasting ontwijken. Die moeten over hun vermogen van 100 miljoen of meer 2 procent inkomstenbelasting betalen.
‘Mensen moeten begrijpen dat dit dus heel bescheiden is. Je hebt als superrijke geen recht om niets te betalen. Daar is bijna iedereen het over eens. Dus hoe leggen we dan effectief een bodem? Door een minimumbelasting voor de superrijken. Dat is geen radicaal idee. En het is hoognodig.’
Waarom?
‘De welvaart van de superrijken is de afgelopen decennia geëxplodeerd, en de laatste jaren helemaal. De misgelopen inkomsten voor de overheid waren dertig jaar geleden niet zo’n probleem, maar nu wel.
‘Het leidt ook tot concentratie van vermogen in de top. Als de superrijken niet meebetalen zoals de rest van ons, dan heeft dat een sneeuwbaleffect. Hun vermogen zal nog verder groeien en de kloof met de rest van de bevolking wordt nog groter. Die moet namelijk eerst belasting betalen voordat ze iets kunnen sparen.
‘Het is ook belangrijk te bedenken dat miljardairs hun status niet alleen aan zichzelf te danken hebben. Ze konden zo rijk worden met dank aan onderwijs, infrastructuur, wetgeving, allemaal zaken waar iedereen aan heeft bijgedragen. Dan hebben ze de plicht iets terug te doen.’
U heeft de steun van de bevolking, zegt u. Maar niet van de beleidsmakers.
‘Mijn idee voor een minimumbelasting is nieuw. En zoals met alle nieuwe ideeën kost het tijd om eraan te wennen. We zitten in Europa met allemaal plannen om vermogens te belasten die heel slecht werken. Zoals box 3 in Nederland, met de fictieve rendementen, waar de Hoge Raad een streep door heeft gezet.
‘Dan kun je zeggen: oké, vermogens goed belasten lukt niet, laat dan maar zitten. Maar ik zeg: laten we leren van de fouten en het beter doen. Dat is ons werk als economen. Het zijn geen onoplosbare problemen.
‘Let wel: als je minder dan 100 miljoen euro hebt, heb je nergens last van. Heb je meer dan 100 miljoen en betaal je niet mee, dan komt er een bindende ondergrens. Miljardairs maken jaarlijks bijna 10 procent rendement, blijkt uit ons onderzoek. Dus zelfs met die 2 procent worden ze alleen maar rijker.’
Een vaak genoemd bezwaar tegen het belasten van de superrijken is dat ze het land zullen ontvluchten. Wat heeft u daarvoor bedacht?
‘Ik weet niet of ze gaan vluchten, dat moet iedere miljardair voor zichzelf bepalen. Als je in Amerika bent geboren, blijf je er belastingplichtig, waar je ook woont. In landen als Frankrijk en Nederland mag je gewoon weg. Ik stel voor iets ertussenin te doen: als je vertrekt naar een land waar je minder of niets hoeft te betalen, blijf je hier nog vijf of tien jaar belastingplichtig.’
Wat ook gezegd wordt: superrijken belasten is slecht voor de innovatie.
‘Wat slecht is voor innovatie is niet genoeg investeren in onderwijs en in onderzoek en ontwikkeling. Innovatie komt niet van een handjevol miljardairs. Bill Gates (medeoprichter van Microsoft, red.) heeft de computer niet uitgevonden. Innovatie komt van miljoenen mensen, in bedrijven en op universiteiten.
‘Ik geef al bijna tien jaar les op Berkeley, aan studenten die in tech gaan en start-ups beginnen. Ik heb nog nooit eentje horen zeggen: o, wacht, dan word ik maar geen ondernemer als ik 2 procent belasting moet betalen als ik zo rijk ben dat ik meer dan 100 miljoen heb. Nog nooit.
‘Sommige rijken houden liever de huidige situatie in stand. Dat is hun goed recht, ik heb verder niks tegen miljardairs. Alleen zouden ze hier niet over moeten beslissen.’
Wat multimiljonairs betreft die liever de status quo behouden: superrijken worden steeds machtiger, waarschuwde ontwikkelingsorganisatie Oxfam Novib onlangs in Davos. Ze kopen politieke invloed.
‘Extreme rijkdom is macht. In Frankrijk verzetten miljardairs zich tegen het betalen van belasting. Hun invloed op het beleid groeit, via onder meer mediabedrijven die ze bezitten. De superrijken sparen niet voor hun pensioen, het gaat ze om de macht. Dat is altijd zo geweest. Macht om het debat te beïnvloeden, om verkiezingen te beïnvloeden, om de volgens hen juiste ideologie te promoten.
‘Maar het begint te veranderen. Een jaar geleden ging de Assemblée nationale (het Franse Lagerhuis, red.), die niet heel links is, akkoord met de 2 procent belasting boven de 100 miljoen euro. Daarna werd het geblokkeerd door de Senaat, die heel conservatief is. Dus het is nog niet ingevoerd. Maar het was wereldwijd voor het eerst dat een parlement instemde met het belasten van de superrijken. Dat is een heel belangrijke ontwikkeling.
‘Kijk ook wat er gebeurt in Californië. In november komt er een referendum over een belasting van 5 procent voor de miljardairs. Niet elk jaar, maar eenmalig. Dat zou 100 miljard dollar aan belastinginkomsten opleveren. Je ziet dat de miljardairs in Californië zich nu al agressief verzetten tegen dit voorstel. Maar als het lukt, worden voor het eerst in de wereld superrijken belast.’
Maar ondertussen is het nog nergens ingevoerd. In Nederland dus ook niet, met dit nieuwe kabinet. U bent opmerkelijk optimistisch als u denkt dat uw voorstel gaat werken.
‘Overal wordt er over gepraat. In Spanje, Brazilië, Nederland, Frankrijk, het Verenigd Koninkrijk, we zien het begin van een internationale beweging.
‘We staan op een omslagpunt. Het is nog niet ingevoerd, maar dat gaat gebeuren. Over twintig, dertig jaar zullen mensen terugkijken op deze periode en zeggen: toen is het begonnen, het belasten van de superrijken.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant