Inclusief danstheater Inclusie is opnieuw een speerpunt in de twintigste editie van het Holland Dance Festival. Jordy Dik, choreograaf bij Compagnie Tiuri, repeteert voor een nieuwe voorstelling met vier vrouwen: „Margriet is een podiumbeest.”
Doorloop van de dansvoorstelling 'Please Hold My Hand' van inclusief dansgezelschap Compagnie Tiuri, onder leiding van choreograaf Jordy Dik.
Het is koud in de repetitieruimte van Het Makershuis, een culturele broedplaats in Tilburg. Met een dik vest over twee truien en op zijn hoofd een leren, kleploze pet is choreograaf Jordy Dik (31) uitgegroeid tot twee keer zijn normale postuur. Hij zit aan de rand van het speelvlak waar hij het mengpaneel voor de muziek bedient tijdens een doorloop van de nieuwe voorstelling van Compagnie Tiuri: Please hold my hand. Het is twee weken voor de première van de nieuwe creatie, de choreografie is zo goed als af.
„Sab, ben je aan het kijken of het wodka of water is?”, roept Dik. Sabine van Riel giechelt. In haar openingssolo giet zij een volle fles over haar hoofd leeg. Terwijl het geluid van een regenbui klinkt, strekt ze in haar kleddernat geworden jurkje haar armen uit naar de hemel, glijdt met haar handen over haar buik, haar gezicht. Telkens weer, alsof ze wordt beheerst door een groot verdriet. De zorgende handen van Annemieke Mooij, die haar afdroogt, en Margriet Jacobs, die haar natte haren borstelt, brengen troost. Andrea Beugger slaat een jas om haar schouders.
Compagnie Tiuri is de professioneel producerende theatertak van Tiuri. Deze Bredase werkplaats, opgericht in 2005, heeft een talentontwikkelingstraject ontworpen waarbinnen mensen met een (cognitieve) beperking stap voor stap werken aan hun theatrale potentieel. In het Tiuri-model kan ieder naar eigen kunnen aan de slag met theater en dans. Beginnend met speels snuffelen aan de magie van het theater (de Speelplaats) kunnen degenen die de smaak te pakken hebben doorstromen naar de Werkplaats, waar ze begeleiding krijgen van ervaren docenten en makers. Experiment en uitwisseling met het creatieve veld volgt in praktijklab de Vrijplaats, waarna spelers kunnen instromen in Compagnie Tiuri.
Het gezelschap voor inclusief danstheater werd in 2021 opgericht. Performers met en zonder beperking werken er samen in professionele, artistiek gedreven voorstellingen. Free birds fly , You and me and all the others zijn mooie recente voorbeelden. Dik werd al meermalen onderscheiden voor zijn werk.
Margriet Jacobs en Annemieke Mooij (rechts).
Andrea Beugger (links) en Sabine van Riel.
„Ik wil eigenlijk áf van die term inclusief. Noem het liever radicaal menselijk”, zegt Dik. Voor hem is Jacobs, een vrouw met het syndroom van Down, een ware muze. „Margriet is een podiumbeest.” Zij vertolkte al meermaals een hoofdrol, doorleefd, met een intensiteit en emotie die diep uit haar binnenste komt. „In je buik”, zegt ze er desgevraagd zelf over terwijl ze een gebaar maakt alsof ze door haar keel in haar binnenste reikt. „Dat je het vastpakt en naar boven trekt.” Ook Sabine van Riel voelt het: „Het is verbintenis met je hart. Maar ook met de mensen in deze productie, de mensen in het theater, de wereld.”
Van Riel heeft net als Jacobs het syndroom van Down. Bij Tiuri heeft ze zich technisch ontwikkeld en in de repetitie pikt ze alle nieuwe passen snel op. Als ze niet in een voorstelling zit, danst ze drie of vier dagen in de werkplaats van Tiuri. Jacobs is daar, al vijftien jaar, vijf dagen per week actief. „Ze leven voor hun vak”, zegt Dik. Dat is het grote verschil met zijn community art-projecten in onder andere het azc van Ter Apel . „Bij die projecten moet ik de mensen overhalen om mee te doen. De methode daarvoor is co-creatie. Hier kan ik mijn eigen signatuur veel meer aanbrengen.”
Tijdens de repetitie is het flink aanpoten. „Ja, dat is weer even dansen hè”, grinnikt Dik als Jacobs tussendoor staat uit te hijgen. En als ze tijdens de warming-up een beetje slabakt, roept hij plagerig: „Mensen, de grote Margriet Jacobs wil geen buikspieroefeningen doen!”
Dik is best streng, vindt Jacobs. „Maar niet altijd. En ik ben ook streng.” Van Riel vindt een beetje strengheid wel goed: „Hij wil op zijn manier een choreografie maken. Dat geeft mij meer trots.”
Zoals dat gaat bij een creatie wordt alles eindeloos herhaald. „En weer vanaf het begin lieffies!”, klinkt het opgewekt vanachter het mengpaneel. „We hebben veel nieuw materiaal, Lieblings!” – Dik strooit voortdurend met koosnaampjes en afkortingen.
Sabine van Riel en Andrea Beugger (rechts) in ‘Please Hold My Hand’.
Als de passen eenmaal zijn vastgelegd, begint het fijn slijpen. Alle vier moeten ze de choreografie in hun geheugen prenten, Van Riel en Jacobs net zo goed als de twee profs. Dik beschouwt ook de twee „Tiuri’s” als vakvrouwen en zou graag zien dat ze als zodanig worden beloond. Het huidige subsidiesysteem staat dat echter niet toe – Compagnie Tiuri valt buiten alle hokjes.
In verrassend weinig repetities is de nieuwe voorstelling opgebouwd tot een collage van scènes, losjes geïnspireerd op het werk van Pina Bausch. De caféstoelen achter op het toneel, de elegante avondjurken en de ‘vloerbedekking’ van bloemblaadjes zijn subtiele verwijzingen. Meezingend met een aria laat Jacobs haar heerlijk valse zang langzaam overgaan in een indrukwekkend, kermend huilen. De scène zou overgeheveld kunnen zijn uit een voorstelling van de Duitse keizerin van het Tanztheater.
„Over die scène hebben we wel getwijfeld”, licht Dik toe. „Kan dat wel? Ik heb Margriet gevraagd: ‘Joh, het is best vals, vind je dat erg?’ Haar antwoord: ‘Nee. Ik laat mijn stem horen.’ Dat vond ik zó schoon. Daar gáát het ook over. De bevrijding van een stem. Een vrouw die haar stemrecht opeist.”
Een maand eerder was die focus op het onrecht dat vrouwen nog altijd ervaren nog niet zo uitgekristalliseerd. Met Please hold my hand wilde Dik een ode aan de vrouw brengen, aan vrouwelijke kracht en zachtheid. Ofwel: „hoe tof vrouwen zijn.” Het materiaal was tijdens de repetitie een maand daarvoor in de Stokvishallen in Breda vooral lief, zacht en vreedzaam, met strelingen en omhelzingen. Maar na het zien van documentaires over geweld tegen vrouwen en het luisteren naar podcasts als Zij is van mij – „Onderweg naar het kerstdiner bij familie, haha” – veranderde zijn idee. „Als je de cijfers erbij zoekt… Ik was zó geraakt.”
Ondanks die zware inhoud heerst tijdens de repetities een vrolijke, vriendschappelijke sfeer. Onderling vertrouwen is er ook: afwisselend storten Mooij en Jacobs zich in een duet zonder aarzeling voorover om door de ander te worden opgevangen. In een vechtscène gaan Beugger en Van Riel elkaar te lijf, wat eigenlijk helemaal níets is voor de laatste, aldus Beugger: „Sabine is een lieveheersbeestje, slechtheid bestaat niet voor haar. Maar ze doet het.”
Doorloop voorstelling ‘Please Hold My Hand’ met in het midden choreograaf Jordy Dik.
Met haar 58 jaar is de in Zwitserland geboren Beugger de nestrix van Please hold my hand. Ze brengt een karrenvracht aan ervaring mee, bij diverse Nederlandse gezelschappen en, net als Dik en Mooij, bij community-artsprojecten.
Met Jacobs danste zij het bekroonde duet You and me and all the others. „We matchen gewoon goed. We vinden allebei de theatraliteit belangrijker dan pasjes uitvoeren. Net als Margriet zit ik graag in mijn fantasiewereld.”
Uiteindelijk, zegt Dik, is de voorstelling behoorlijk in your face geworden, met niet mis te verstane teksten en een tragikomische scène voor Beugger die strompelend op hoge hakken uit alle macht alle ballen (ballonnen in dit geval) hoog probeert te houden. Mooij somt vanaf een verhoging allerlei beperkingen op waar vrouwen in de publieke ruimte op stuiten. Omdat ze vrouw zijn. Voor de microfoon haalt Van Riel hinderlijke mannenuitspraken aan: „Ben je soms ongesteld?”, „Mag ik vragen, heb je een vriend?” en, omineus: „Jij begon hè. Je moet stil zijn. Stil. Stil.”
Aan het einde van de repetitiedag worden Van Riel en Jacobs opgehaald. Dik en de anderen ruimen op en verzamelen alle Tiuri-spullen, want hierna verkast het hele gezelschap naar Nijmegen voor het afmonteren van de voorstelling. Die is, ongezien, al door veel theaters in Nederland geboekt. Dik: „In 2021, toen de Compagnie werd opgericht, moesten we smeken of we alsjeblíeft mochten optreden. En kijk ons nou: we staan in zeven voorstellingen tijdens het Holland Dance Festival en rennen van theater naar theater!”
Ook dit jaar is de inclusiedans goed vertegenwoordigd, onder andere in HubClub’26 van Introdans. Compagnie Tiuri leverde een mannenchoreografie van Jordy Dik voor het gemengde programma.
In Theatre of dreams sleurt Hofesh Shechter de toeschouwer mee op een duizelingwekkende rit langs angst, hoop, chaos, emotie, fantasie en werkelijkheid.
R&b-grootheid D’Angelo begeleidt, in de ode die Kyle Abraham met A.I.M. brengt aan zwarte cultuur, familie en gemeenschap.
Holland Dance Festival. Den Haag, Tilburg, Utrecht, Rotterdam. 4 t/m 21 februari. www.holland-dance.com
Elke donderdag de mooiste verhalen over kunst en cultuur: interviews, recensies en achtergronden
Source: NRC