Een cyberaanval of militair conflict kan ook gebeuren onder werktijd. Moeten bedrijven noodpakketten inslaan? Welke voorbereiding is nog meer geboden?
De overheid ging de afgelopen maanden de boer op met een duidelijke boodschap: de Nederlander dient te allen tijde voorbereid te zijn op massale stroomuitval en watertekorten. Noodpakketten, met ingeslagen flessen water en blikvoer waarop we ten minste 72 uur moeten kunnen teren, zijn inmiddels goed ingeburgerd.
Maar: hoe zit dat met al die mensen die het gros van hun dagen op kantoor of op school doorbrengen? Zijn werkgevers wel bedacht op rampspoed? Of zijn werknemers zelf verantwoordelijk om ook op hun werk een noodpakket binnen handbereik te hebben?
Het gemiddelde lid van de beroepsbevolking werkt 24 uur per week buitenshuis. Er is dus een aanzienlijke kans dat een noodsituatie zoals grootschalige stroomuitval zich voltrekt terwijl miljoenen mensen op hun werkplek zijn en niet meteen naar huis kunnen.
Maar: dat betekent niet dat een cyberaanval of militair conflict meteen tot dagenlange logeerpartijen op kantoor zal leiden, verwacht Arjen Boin, hoogleraar publieke instituties en governance aan de Universiteit Leiden. Hoewel hij benadrukt dat ‘mensen daar vooral hun eigen afweging in moeten maken’, acht hij noodpakketten in kantoorgebouwen niet noodzakelijk.
‘De meesten wonen niet op drie uur rijafstand van hun werk. Mensen zijn bovendien best inventief, en zullen in de meeste noodsituaties hun best doen om thuis te komen. Of ze proberen bij familie of vrienden te overnachten.’
Lukt dat niet, dan bieden opvangplekken in de buurt waarschijnlijk uitkomst, denkt Boin. ‘Denk aan veldbedden die in een gymzaal zijn geplaatst. Veiligheidsregio’s hebben plannen klaarliggen om dergelijke noodopvang op touw te zetten.’
De crux zit dan ook vooral in de mentale voorbereiding, benadrukt Suzanne Segaar, hoofd nationale hulp bij Rode Kruis Nederland. Te beginnen bij de werknemer, die verantwoordelijk is voor diens ‘persoonlijke noodplan’.
Dat betekent: stap voor stap nagaan welke dilemma’s zich tijdens een noodsituatie kunnen voordoen, en daarop anticiperen. ‘Stel: je hebt kinderen op school zitten, en jij en je partner zijn op werk. Wie haalt de kinderen dan op? En kan je daar nog komen met de auto of trein, of moet je met iemand anders meerijden? Of heb je allebei een vitaal beroep, waardoor je een andere oplossing moet zoeken?’
In het verlengde daarvan, zegt Segaar, moeten bedrijven op de hoogte zijn van de thuissituatie van werknemers. ‘De meesten zullen tijdens een noodsituatie eerst aan hun gezin en familie denken. Ga dus als werkgever van tevoren na wie tijdens een noodsituatie familieverplichtingen heeft, en wie door kan werken.’
Of doorwerken überhaupt wenselijk is, ligt aan de aard van de noodsituatie en aan het type bedrijf. In het geval van een zeer ernstige gebeurtenis – een militaire aanval op Nederland, bijvoorbeeld – dan zal vooral de vitale sector moeten aanpoten, terwijl de rest van de economie juist op een lager pitje belandt.
‘Die vitale sector bestaat uit wel honderd typen bedrijven, zoals supermarkten, grote vervoersbedrijven en energieleveranciers’, legt hoogleraar Boin uit. ‘De meeste praten als het goed is al met de overheid over de voorbereiding op noodsituaties. Maar sommige bedrijven zijn misschien, direct of indirect, deel van de vitale infrastructuur zonder dat ze dat weten.’
Een deel van de vitale bedrijven is zelfs wettelijk verplicht om te blijven draaien, zegt Sabine Gielens, strategisch adviseur veiligheid bij werkgeversorganisaties MKB Nederland en VNO-NCW. ‘Drinkwaterbedrijven moeten bijvoorbeeld tien dagen zelfvoorzienend kunnen zijn.’
Maar ook niet-vitale bedrijven hebben er baat bij om bedacht te zijn op nood, vinden Gielens en haar collega’s. Daarom stelden zij een document op dat kleine en grote bedrijven van voorbereidend advies voorziet.
De belangrijkste tip: ga als werkgever na hoe je jouw ‘kroonjuwelen’ kunt beschermen. ‘Dat zijn de belangrijkste onderdelen van de bedrijfsvoering, die altijd door moeten kunnen gaan.’ Denk aan personeel, bepaalde leveranciers, voorraden of ICT-infrastructuur, die cruciaal zijn om het bedrijf op de been te houden.
De werkgeversorganisaties tippen in het document een scala aan voorzorgsmaatregelen. Een greep: maak papieren adressenlijsten van klanten en leveranciers, koop bakfietsen als alternatief voor bedrijfsbusjes, en regel noodaggregaten met dieselolie om stroomuitval te ondervangen.
Het voornaamste doel van al die maatregelen is dat ook niet-vitale bedrijven het landsbelang kunnen dienen indien nodig. Gielens: ‘Bijvoorbeeld door bepaalde diensten te leveren aan vitale sectoren, of aan de Navo als we in een oorlogssituatie terechtkomen.’
Segaar, voortbordurend op dat laatste (doem)scenario: ‘Veel bedrijven hebben bijvoorbeeld ondergrondse parkeergarages, die als schuilkelder zouden kunnen dienen.’
Tot slot nog de kwestie van de kantoornoodpakketten: die zijn in bepaalde gevallen zeker geen slecht idee, vindt zowel Gielens als Segaar. Net als het oefenen van noodsituaties.
Deelt je werkgever jouw zorgen over dergelijke scenario’s niet? Segaar adviseert: ‘Ga in gesprek met je leidinggevende, en eventueel met gelijkgestemde collega’s. En leg een noodpakketje in je auto, met wat voedsel en water.’
Zo’n mini-noodpakket is naar eigen inzicht samen te stellen, benadrukt hoogleraar Boin. Waar sommigen prima een paar dagen kunnen teren op ‘drie flesjes water en twee Marsen’, bereiden anderen zich liever grondiger voor op tegenspoed, weet hij. ‘Ik had ooit een collega die waar hij ook naartoe ging vijf boeken meenam. Mocht iemand hem ooit gijzelen, dan zou hij zich in ieder geval nooit vervelen.’
Beter Leven
In de rubriek Beter Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant