Vanuit de VVD klinkt nu de oproep om sterker te sturen op studiekeuze: maak tekortopleidingen goedkoper en duw jongeren richting sectoren waar Nederland ze hard nodig heeft. Goed idee? Of juist niet?
is binnenlandverslaggever van de Volkskrant.
Onderzoek heeft al aangetoond dat sturen op opleidingskeuze door middel van financiële prikkels niet werkt. En dat onderzoek stamt uit 2024, heel recent dus. Een ander middel waarmee de politiek het overschot aan kennisdiploma’s wil tegengaan, is loting voor bepaalde studies. Dat is misschien direct effectief voor een lagere instroom, maar het is nog niet aangetoond dat uitgelote studenten daardoor eerder kiezen voor een ‘tekort’-opleiding.
Ik voorzie juist hogere uitval onder studenten die voor dergelijke opleidingen kiezen vanwege een financiële prikkel, zoals het eerdergenoemde onderzoek ook stelt. Zo kan uiteindelijk blijken dat de opleiding niet past bij de verwachtingen van de student. Het gevolg: geen doorstroom naar de arbeidsmarkt. Een ander gevolg is dat studenten met kennisopleidingen het gevoel krijgen dat bepaalde opleidingen belangrijker zijn dan andere. Stel dat je psychologie gaat studeren, wat een heel belangrijk vak is, dan kan ik me voorstellen dat je denkt: ben ik dan niet nuttig bezig?
Het enige wat wél aantoonbaar werkt bij het maken van een studiekeuze, is intrinsieke motivatie. Daar kan de overheid ook best in sturen - en daar zijn ook al mooie voorbeelden van, zoals de recente overheidscampagne Werken voor de toekomst om meer studenten te werven voor pabo-opleidingen. In deze campagne ligt de focus op de betekenis van het werk, de ontwikkelingsmogelijkheden en wegnemen van stereotypes.
Daarom zou ik ook meer aandacht willen zien voor burgerschap. ‘Wat kun je doen voor de samenleving? ‘zou de centrale vraag moeten zijn, en niet: met bepaalde opleidingen heb je betere perspectieven op de arbeidsmarkt. Kruisbestuiving van verschillende disciplines zou daarbij ook waardevol kunnen zijn. Bij de studie Maritieme Techniek van TU Delft moeten studenten bijvoorbeeld bij het vak Scheepsbouw twee weken op een werkplaats lassen om te leren hoe het werkt in de praktijk.
Over het jongerenpanel
In de media wordt vaak óver en zelden mét jongeren gesproken. Daarom stelde de Volkskrant, met hulp van jongerenorganisatie NJr, een panel samen. Dat bestaat uit 150 jongeren uit heel Nederland, met allerlei achtergronden en schoolrichtingen, die hier onregelmatig worden geraadpleegd. Lees hier meer.
Het is goed dat het belang van praktische opleidingen meer politieke erkenning krijgt, maar ik ben geen voorstander van sturing.
Ik werd op de middelbare school ook gestuurd in mijn studiekeuze, toen ik in een lagere klas de keuze had tussen een zogeheten groene mbo-opleiding of Zorg en Welzijn. De leukere opleidingen kon ik pas in een hogere klas kiezen. Ik koos toen voor Zorg en Welzijn, omdat mij werd verteld dat de baankansen en het salaris hoger is in de zorgsector. Uiteindelijk voldeed de opleiding niet aan mijn verwachtingen en haakte ik af.
Later begon ik aan een make-up mbo-opleiding: dat was het helemaal. Nu ben ik precies waar ik moet zijn en doe ik wat mij gelukkig maakt. Mijn vader investeerde in het opstarten van mijn freelance-bedrijf, dat hielp en ben ik erg dankbaar voor. Niet iedereen heeft dat geluk. Tegenwoordig doe ik heel gevarieerd werk. Ik stond nog op Amsterdam Fashion Week met een backstage-pas. Ik heb zelfs voor Kylie Jenner gewerkt.
Ik weet dat de samenleving een probleem heeft met vergrijzing en ik snap dat er meer handen nodig zijn in tekortsectoren. Maar waarom moeten jongeren dat weer oplossen? Velen van ons ervaren al genoeg schooldruk en mentale problematiek, vooral sinds corona. Ondertussen moeten we aan verwachtingen voldoen van samenleving, school én ouders. Veel ouders volgen immers het nieuws, en willen ook liever baanzekerheid voor hun kind. Ik ken iemand die om die reden een mbo-zorgopleiding is gaan doen, terwijl ze er weinig affiniteit mee had. Na een half jaar stopte ook zij.
Laat de politiek eens kijken naar alle vluchtelingen in Nederland die best aan de slag kunnen. Dan bespaar je op uitkeringen en is arbeidsmigratie niet nodig. Ik ben er nog niet over uit of ze dan hetzelfde salaris moeten verdienen als Nederlanders, maar het is een begin.’
En ik denk wel dat het heel goed is dat we langzamerhand gaan sturen om praktische opleidingen voor tekortsectoren aantrekkelijker te maken. Een financiële prikkel lijkt me een goede eerste stap. Motivatie is natuurlijk ook belangrijk. Aan de andere kant: je kunt dan wel heel gemotiveerd zijn, maar als een opleiding te duur is, dan gaat het ‘m ook niet worden.
Ik zit zelf op het technasium waar we onlangs een interactieve workshop van Tech This Out kregen, bedoeld om de technische opleidingen te promoten onder jongeren. Dat lijkt mij een goed middel om meer mensen te werven. De overheid zou ook sociale media kunnen overwegen om deze opleidingen aantrekkelijker te maken.
Ik merk nu al het effect van personeelstekorten in bepaalde sectoren. In het eerste jaar kreeg ik bijvoorbeeld lange tijd geen Frans, en vervolgens heel veel verschillende docenten. Ik merk dan wel dat we te veel achterlopen.
Meestal hebben kinderen al vroeg een indicatie van wat ze later willen worden en welke kant ze op willen. Mijn achternichtje wilde eerst dieren-assistent worden, maar is uiteindelijk toch een docentenopleiding gaan volgen. Mijn stiefbroer is ook praktisch opgeleid en werkt nu als ovenist bij een crematorium. Ik overweeg ook een opleiding tot docent, maar ik weet het nog niet zeker.
Ik heb momenteel geen praktisch opgeleide vrienden. Dat zou ik ergens wel leuk vinden, al heb ik nu genoeg vrienden. Ik ken wel iemand die een praktische opleiding volgt, maar die wil uiteindelijk doorstromen naar een kennisopleiding.
Daarom denk ik dat het aantrekkelijker maken van deze beroepen van belang is. Maar die bewustwording zou al op scholen moeten beginnen.’
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant