In 2020 brak schaatser Nils van der Poel door. Slechts twee jaar later, en vele gouden medailles rijker, stopte de Zweed ermee en verdween hij in de luwte. De Volkskrant reisde af naar Zweden en sprak met oud-coach Johan Röjler over het enigma uit Trollhättan.
is sportverslaggever voor de Volkskrant en schrijft vooral over schaatsen, zwemmen en tennis.
Johan Röjler buigt zich schuin voorover, over de hoek van een onopgemaakt tweepersoonsbed dat bezaaid is met dozen. Hij reikt langs tassen op de grond en zegt, terwijl hij iets wits tevoorschijn trekt: ‘Ja, kijk.’
Een cowboyhoed, uitgegeven op 10 december 2021. Op de Olympic Oval in Calgary kregen alle medaillewinnaars bij wereldbekerwedstrijden een witte hoed. Dit exemplaar, nu in handen van Röjler, kreeg Nils van der Poel destijds op het hoofd gezet. De Zweed, die door Röjler werd gecoacht, was op een Canadese vrijdagmiddag naar de winst op de 5.000 meter geschaatst.
Nadat Van der Poel in 2022 plotseling was gestopt met schaatsen, verscheen hij nog een jaar in de publiciteit. Hij deed mee aan een bekend Zweeds televisieprogramma, gaf interviews, en ontving in de herfst van 2022 nog een Nederlandse journalist in zijn thuisland.
Maar ergens in de jaren die volgden, zo melden diverse websites zonder verdere toelichting, veranderde hij zijn achternaam in Svensson, de naam van zijn moeder. En daarna werd het stil.
Vijf jaar geleden gebeurde er iets bijzonders in het langebaanschaatsen: Nils Göran van der Poel uit Trollhättan schudde de schaatswereld op. Hij was de man die alles anders deed, die grenzen verlegde in een wereld die bol staat van tradities. De Zweed bracht een nalatenschap voort die inmiddels een totaal ander speelveld heeft gecreëerd in het internationale schaatsen.
Ooit was Van der Poel als junior een talent op de lange afstanden. Maar nadat hij in 2018 veertiende was geworden op de 5.000 meter op de Olympische Winterspelen van Pyeongchang en zich niet wist te plaatsen voor de 10.000 meter, nam hij afscheid van de sport. Tijdelijk.
Na een pauze van twee jaar keerde de Zweed, kleinzoon van een Nederlandse grootvader, in 2020 terug op het ijs. Hij had een masterplan geschreven dat hem naar succes moest leiden.
Zo geschiedde. In de twee jaar die volgden pakte hij de grootste prijzen op de lange afstanden, die jarenlang het domein van de Nederlanders waren geweest. Van der Poel veroverde onder meer twee keer olympisch goud op de Winterspelen van 2022 in Beijing, op de 5.000 en 10.000 meter.
En toen verdween hij weer.
Johan Röjler (44), vier jaar geleden de coach van Van der Poel, staat deze middag in januari in wat hij en zijn gezin nog steeds Nils stuga noemen, het ‘Nils-huisje’: een bruin houten huisje op het besneeuwde grasveld aan de rand van het bos, nog geen 10 meter van zijn eigen lichtbruin geverfde, typisch Zweedse huis. Buiten staat een rij diverse (sport)fietsen. Tegen de wand rusten ski’s.
Nils stuga was soms wekenlang Van der Poels vaste slaapplaats als hij Örebro aandeed, een stad in Midden-Zweden, op ruim twee uur rijden van Stockholm. Het ligt op ruim drie uur van zijn geboorteplaats Trollhättan, dat zuidwestelijker ligt en waar zijn vader woont – ook de plek waar hij tijdens zijn schaatscarrière zijn post liet bezorgen.
Een vaste verblijfplaats had Van der Poel niet. Hij verbleef soms in Inzell, vaak zijn trainingslocatie in de winter; soms vroeg hij vrienden die langs de route van een van zijn lange fietstochten woonden of hij bij hen kon slapen.
En andere keren was hij dus in de stuga die zijn voornaam draagt, en waarin Röjler zich nu uitstrekt; van de bovenste plank van een volle boekenkast pakt de oud-coach een grote, in beschermfolie verpakte lijst. Na het verwijderen van het verpakkingsmateriaal komt er een chique, zwart omlijste oorkonde tevoorschijn: de ‘Victoriaprijs’, in 2021 uitgereikt door kroonprinses Victoria.
‘Die kreeg hij omdat hij het Zweedse schaatsen weer op de kaart had gezet. En omdat hij op dat moment de grote hoop was voor Zweden op de Olympische Winterspelen in Beijing’, zegt Röjler.
Zo heeft hij in een paar minuten een aantal rekwisieten uit de carrière van een van Zwedens grootste schaatsers bij elkaar geraapt. ‘Nils is niet materialistisch’, zegt Röjler. ‘En ik ben slecht in weggooien. Al zouden we de Victoriaprijs sowieso nooit weggooien, natuurlijk – ik wil de aanstaande koningin niet beledigen.’
Nils van der Poel verkiest een leven in de anonimiteit; hij is niet beschikbaar voor interviews. Maar zijn voormalige coach praat wél. Niet over het leven dat de inmiddels 29-jarige oud-schaatser leidt na zijn sportcarrière, wel over het enigma tíj́dens zijn schaatsloopbaan. Want wat gebeurde daar nou precies?
Om Van der Poel was gedurende zijn carrière veel te doen. Niet alleen qua sportieve prestaties; het ging ook over zijn opmerkelijke acties daarbuiten. De Zweed ontregelde, hij verraste. In zijn twee grote succesjaren was het nooit saai.
Hij viel in 2021 eens in slaap, vlak voor een wedstrijd in Heerenveen, en werd vervolgens wakker gemaakt door de Noor Sverre Lunde Pedersen. Die vroeg: ‘Moet jij niet over vijftien minuten rijden?’
In datzelfde jaar besloot hij het wereldrecord op 10 kilometer aan te vallen, maar pas nadat hij de toenmalige houder van dat record, de Canadees Graeme Fish, een bericht had gestuurd om zijn plannen aan te kondigen. Wel zo netjes, vond hij.
Nadat hij in zijn voornemen was geslaagd en behalve een nieuwe recordtijd zijn eerste wereldtitel op die afstand had veroverd, liep hij op blote voeten over het middenterrein van Thialf, naar de camera die hem al minutenlang in de gaten had gehouden. Fish zat thuis in Canada, uit angst voor het coronavirus. Of hij vanaf de andere kant van de wereld naar de tv keek, is onbekend, maar Van der Poel boog voorover, pakte de camera beet en zei vlak voor het beeldscherm: ‘Eat fish for dinner, guys.’
Later dat jaar, bij de aftrap van het nieuwe schaatsseizoen, besloot Van der Poel zijn grootste concurrent Patrick Roest aan te moedigen bij diens trainingswedstrijd in Inzell. Daar stond de Zweed op de tribune, met een zelfgemaakt spandoek en een koebel die hij in het Beierse dorp gescoord had, geluid te maken – tot groot onbegrip van sommige Nederlanders.
Dat was Van der Poels humor. Hij hield van ontregelende acties, leek het tegenovergestelde van de meer timide Roest. Maar nooit kwam er bij de Zweed een onvertogen woord over zijn lippen over zijn concurrenten.
‘Ja’, zegt zijn coach, als het gesprek in Zweden komt op het karakter van Van der Poel, ‘dat is typisch Nils.’ En hij begint zijn anekdote over de week na het olympisch succes in Beijing. Toen de 10 kilometer erop zat, ging Röjler terug naar huis, naar zijn vrouw, en naar hun dochter die twee weken voor de Spelen was geboren. En alsof die periode nog niet hectisch genoeg was, zat hij bij thuiskomst midden in een verhuizing.
Van der Poel, die een paar weken later nog het WK allround en de wereldbekerfinale zou schaatsen, besloot bij zijn coach te blijven, in Nils stuga. Na zijn overwinningen in Beijing was zijn populariteit in Zweden tot grote hoogte gestegen. In Örebro kon hij desondanks in betrekkelijke anonimiteit leven, anders dan in Trollhättan, waar hij was geboren en opgegroeid.
‘Maar na een week kreeg ik een telefoontje van de hoofdredacteur van de plaatselijke krant’, zegt Röjler. We weten dat Nils in Örebro is, hoorde hij. We moeten een interviewafspraak maken, want anders worden er paparazzi op jullie afgestuurd. Maar Van der Poel verlangde naar rust. Ze stemden niet toe met een interview.
Röjler: ‘Een dag later stond er een journalist bij mij voor de deur. Nils was boos; hij zei tegen de man: ‘Dit vind ik niet oké – maar... toevallig hebben we hulp nodig.’’
Even later sjouwde de journalist een uur lang in de rondte, met een badkuip en andere meubels. De volgende dag ging Van der Poel zitten voor een interview. Het kenmerkt de creatieve geest van de schaatser, zegt Röjler. ‘Dan bedenkt hij iets waardoor hij er ook zelf iets uit haalt.’
Van der Poel durfde ook op de barricaden te gaan, als de wereld voor zijn gevoel onrecht werd aangedaan. Toen hij in 2022 terugkeerde uit China met twee gouden olympische plakken, besloot hij zijn medaille voor de 5.000 meter aan de dochter van een Chinese dissident te schenken, om zo aandacht te vragen voor mensenrechten. Hij uitte felle kritiek op de keuze van het IOC voor een gastland dat die rechten schendt.
Rond de ijsbaan leek hij soms de man van de speldenprikjes, alsof hij speelde met zijn toehoorders of toeschouwers. Maar waar bij het aanmoedigen van Roest en het roepen in een tv-camera nog humor meespeelde, was dat bij zijn persconferentie in Beijing niet het geval.
In februari 2022 zat Van der Poel op een verhoging aan een lange tafel en beschuldigde hij de Nederlandse ploeg van corruptie. Zijn coach Röjler, die Nederlands kan lezen, had een artikel op schaatsen.nl gezien. Op die website van schaatsbond KNSB vertelde een Nederlandse bewegingswetenschapper hoe hij dagelijks bij de ijsmeester lobbyde voor harder ijs. ‘De Nederlanders zijn gebaat bij hard ijs, dus moet het zo koud mogelijk zijn’, stond er.
Van der Poel sprak op de persconferentie over het grootste schandaal uit de schaatssport. Het zou psychologische oorlogsvoering zijn geweest van Zweedse zijde, zo werd later gezegd. Het opstoken van een vuurtje dat eigenlijk geen vuur had mogen worden.
Maar hoe zat het nou écht?
‘Kijk, ik heb ze nog’, zegt Röjler, terwijl hij op zijn telefoon tekstberichten laat zien. Het zijn groepsgesprekken met teamleiders van alle deelnemende schaatslanden tijdens de Winterspelen van 2022. Hij weet nog hoe de Zweden na afloop het verwijt kregen dat ze de media hadden opgezocht, in plaats van onderling te communiceren. Na de persconferentie ontstond er een rel. Maar het onderwerp was wel degelijk eerst intern aangekaart, zegt Röjler.
Van der Poel was de uitgesproken kopman van de eenlingen, van de kleine schaatslanden. Van schaatsers die doorgaans niet onder de beste omstandigheden hebben getraind, simpelweg omdat geen bond zo rijk is als die van de Nederlanders. Als kampioen en grote rivaal van Patrick Roest en Sven Kramer werd zijn stem gehoord.
Röjler: ‘Ik weet nog dat andere landen ons bedankten voor wat we deden. En later zei iemand tegen mij: als een grote bond zulke uitspraken doet, maakt het dat kleinere landen zich nog kleiner voelen. Dat is het kwalijke.
‘Maar ik weet niet of ik me ooit nog eens zo zou bemoeien met zo’n situatie, want het was ook stressvol.’
Januari 2026, Örebro. Het is niet druk op deze maandagmiddag, in de Behrn Arena. Op de 250 meterbaan van de Zweedse stad schaatsen zo’n dertig mensen, veelal jeugd, op ijshockey- of kunstschaatsen; voor de balans leunen sommigen op een hulpmiddel. Een schaatser duwt een kind in een rolstoel over het ijs.
Dit is de enige overdekte ‘grotere’ ijsbaan van Örebro, vertelt Röjler. Ernaast ligt een ijshockeybaan, die is wekelijks afgeladen vol. Maar hier, op de 250 meterbaan, wordt met regelmaat bandy gespeeld, de historische voorloper van ijshockey en veldhockey, met lange sticks, die vooral populair is in het noorden van Europa.
Ook Van der Poel begon ooit met een stick in zijn handen. Hij was 3 toen hij meeging met zijn twee jaar oudere zus Hanna, die bandy ging proberen. Maar toen hij later in aanraking kwam met een langebaancoach bij de plaatselijke club van Trollhättan, stapte hij over.
Langebaanschaatsen is er niet erg populair. ‘Maar hier wordt jaarlijks een 10 kilometer gereden, ook door Nils in het verleden’, zegt Röjler, met een blik op de ijsbaan van Örebro. Dat betekent op een 250 meterbaan veertig rondjes.
Van der Poel werd de man die in zijn eentje de slapende schaatsnatie Zweden weer wakker maakte. Het Zweedse schaatsen kent grote kampioenen, onder wie Tomas ‘Tommy’ Gustafson, Johnny Höglin en Jonny Nilsson. Recenter was er Van der Poels Röjler, die in 2000 wereldkampioen werd bij de junioren en in 2009 met de Zweedse achtervolgingsploeg naar WK-zilver reed.
Zijn kennis van de Nederlandse taal deed Röjler op aan het begin van deze eeuw, toen hij in Nederlandse dienst schaatste. Bij trainer Leen Pfrommer van de toenmalige DSB-ploeg was hij onder anderen ploeggenoot van Marianne Timmer, Ids Postma, Dennis van der Gun en Erik Bouwman; die laatste twee trof hij later ook nog als coach langs de baan.
Röjler: ‘Ik heb geen cijfers, dus ik kan het niet staven. Maar voor mijn gevoel is er nu wel iets meer aandacht het voor langebaanschaatsen in Zweden.’ Dat merkt hij aan opmerkingen, aan vragen. Maar of het daadwerkelijk wat heeft veranderd voor de toekomst van het Zweedse schaatsen, weet hij niet.
Het is jammer dat de Winterspelen van 2026 aan Milaan werden toegewezen en niet aan Zweden, dat ook in de race was, vindt Röjler. Dan was er waarschijnlijk een overdekte ijsbaan gebouwd in Stockholm, de stad waar de meeste Zweden wonen. Het had het langebaanschaatsen een impuls kunnen geven.
En had Van der Poel dan nog geschaatst? ‘Dan hadden zijn toekomstplannen er wellicht anders voor gestaan.’
Zijn leven is door Van der Poel veranderd, zegt Röjler. De oud-coach is nu actief als personal trainer; sinds anderhalf jaar begeleidt Röjler onder anderen de Zweed Walter Wallberg, regerend olympisch kampioen mogulskiën. Het contact met Wallberg kwam er door Van der Poel. Röjler: ‘Rond Beijing was Nils waarschijnlijk de bekendste Zweedse sporter.’
Nooit eerder zag hij een sporter met zo veel toewijding, met zo veel passie. Nooit eerder werkte hij met iemand die zo kon afzien. ‘Maar ik zag ook nooit eerder iemand die zo goed was in rusten als Nils. Dat deed hij slim.’ Ook omschrijft Röjler Van der Poel als ‘erg creatief, en authentiek’.
Dat bleek maar weer eens in 2022, toen hij zijn trainingsmethodes op straat gooide. Na de voltooiing van zijn masterplan, twee keer olympisch goud halen, zette Van der Poel zijn onorthodoxe, experimentele aanpak online. Op de website howtoskate.se – nog steeds in de lucht – staat zijn extreme trainingsmethode gedetailleerd beschreven in het document How to skate a 10k... and also half a 10k.
Eerst volgde Van der Poel de zwaarste militaire training die er in Zweden is; het versterkte hem mentaal. Na een jaar in het leger keerde hij eind 2019 terug om extreme afstanden te gaan fietsen en lopen. Zo liep hij een vijfdaagse tocht van in totaal 280 kilometer; ook fietste hij in een week 2.300 kilometer.
Op het ijs schaatste hij altijd alleen, wisselend tussen binnen- en buitenbocht, op wedstrijdtempo. Vijf dagen in de week een 10 kilometer, soms deed hij er drie in één training. Die aanpak werkte trendsettend: steeds vaker rijden schaatsers tijdens trainingen hun rondjes in eenzaamheid, op wedstrijdtempo.
Wat bezielde hem om zijn grote geheim prijs te geven? Röjler: ‘Als een ander hem hierin was voorgegaan, zou hij dit volgens mij nooit hebben gedaan.’
Van der Poel wilde inspireren, hoopte dat anderen zijn wereldrecords op de 5.000 en 10.000 meter zouden verbreken. Röjler: ‘Ik denk dat het document een goudmijn is voor andere sporters. Er is nog zo veel te ontdekken. Het is ook breed gelezen in de wereld van de duursporten.’
Bovendien kwam er aan de loopbaan van Van der Poel een eind. Röjler blikt terug op een moment in 2022, in een uitverkocht Thialf. ‘Ik weet nog dat we op een bankje zaten, op het middenterrein. De wereldbekerfinale was bezig, en wij zaten daar naast elkaar, emotioneel. We wisten: dit was het dan. De laatste wedstrijd. Onze reis stopte. En dat is best gek als iemand tegelijkertijd de beste van de wereld is.’
Op dat moment stapte de 21-jarige Oostenrijker Gabriel Odor op hen af – ook een schaatser uit een land zonder overdekte 400 meterbaan, ook een eenling in een door een aantal schaatsnaties gedomineerde wereld. Röjler: ‘En toen bedankte hij Nils, voor het laten zien dat het mogelijk is om vanuit zijn positie de top te halen.’
Terwijl Van der Poel zich heeft teruggetrokken, en zo het mysterie blijft dat hij eigenlijk altijd al was, zijn er nieuwe helden opgestaan. Met Davide Ghiotto is er een nieuwe wereldrecordhouder op de 10.000 meter. Het wereldrecord op de 5.000 meter werd dit seizoen twee keer verbroken: eerst door de Fransman Timothy Loubineaud, en onlangs door de Noor Sander Eitrem in het Duitse Inzell, gelegen op ‘slechts’ 700 meter hoogte.
Vier jaar geleden was een tijd rond de 6.15 op de 5.000 meter geen schande; nu is iedereen die zich meldt met een tijd van rond de 6.11 ver verwijderd van het podium. En ook opmerkelijk: na jarenlange Nederlandse dominantie – door Sven Kramer, Jorrit Bergsma, (de tot Canadees genaturaliseerde) Ted-Jan Bloemen en Patrick Roest – is het speelveld momenteel uiterst gevarieerd. In de top tien van afgelopen weekend op de 5.000 meter zaten acht verschillende nationaliteiten.
Vier jaar geleden was Van der Poel de enige topfavoriet voor olympisch goud op de 10.000 meter. Bij de Winterspelen in Milaan, die aanstaande vrijdag worden geopend, bestaat de groep favorieten voor de winst op de langste afstand uit zo’n zes schaatsers, van wie er twee (Loubineaud en de Tsjech Metodej Jilek) uit een land zonder 400 meterbaan komen.
‘Weet je wat het is’, zegt Röjler, terwijl hij door Örebro loopt. Eens in de zoveel tijd komen er hier goede schaatsers bovendrijven. Dat zal in de toekomst ook ongetwijfeld gebeuren. ‘Maar of ze dan zo goed zullen zijn als Nils was, dat betwijfel ik.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant