Het kabinet-Jetten I heeft vrijdag zijn regeerakkoord gepresenteerd. De integrale tekst van het regeerakkoord staat hier (pdf).
Vandaag verdedigt Rob Jetten het coalitieakkoord tijdens een debat in de Tweede Kamer.
Jesse Klavers spreektermijn is ronduit zorgelijk van toon. Hij vreest dat de Haagse politiek afstevent ‘op een permanente formatie’. Het kan voordelen hebben, denkt hij, al die onderhandelingen in de Kamer, ‘maar het risico is dat we heel veel onzekerheid over Nederland gaan uitstorten’.
Hij heeft daar grote zorgen over, zegt hij, zeker nu blijkt dat de formerende partijen strakke financiële afspraken hebben gemaakt over de kaders waarbinnen zij opereren. ‘Wij zouden andere keuzes maken’, aldus Klaver, maar daardoor is het waarschijnlijk wel moeilijk om, binnen de kaders van de coalitie, alternatieven aan te dragen.
En dat zal wel nodig zijn voor zijn steun, want de ingrepen in de zorg en de sociale zekerheid zijn ‘onverantwoord hard’, en het stikstof- en klimaatbeleid is juist bij lange na ‘niet ambitieus genoeg’. De belastingverhogingen landen intussen precies bij de verkeerde mensen, betoogde hij eerder deze dinsdag al.
Fundamentele wijzigingen zijn nodig, denkt Klaver. ‘En we zijn bereid daarover te spreken. Maar we zijn ook niet bang om een heel dikke streep in het zand te trekken.’
Raoul du Pré
Klaver waarschuwde zondag al, toen hij zijn achterban toesprak, en herhaalt het vandaag in vele toonaarden: GroenLinks-PvdA heeft grote, principiële bezwaren tegen het regeerakkoord. Steun van zijn partij aan dit beleidspakket is heel ver weg.
Zijn focus ligt vandaag bij de sociale zekerheid, de zorg en de belastingheffing. Daar worden in zijn ogen fundamenteel verkeerde keuzes gemaakt.
‘De middenklasse betaalt de rekening. De allerrijksten betalen niet. Al die hardwerkende mensen die dit land draaiende houden betalen hogere belastingen, een hoger eigen risico….Hoe kan het dat de VVD dit heeft laten gebeuren?’, vraagt hij aan VVD-leider Yesilgöz.
Zij geeft geen krimp en sluit zich aan bij de eerdere woorden van D66-leider Rob Jetten: de drie coalitiepartijen menen dat ze een evenwichtig pakket hebben samengesteld, dat zij vol overtuiging zal verdedigen.
Klaver denkt dat het lastig wordt, zegt hij, nu de oppositie op rechts én op links grote bezwaren blijkt te hebben. ‘U heeft in de formatie mogen onderhandelen met twee mannen die u voortdurend gelijk hebben gegeven’, zegt hij tegen Yesilgöz. ‘In deze Kamer zal het anders gaan.’
Raoul du Pré
Na anderhalf uur debat is wel duidelijk hoe dit debat zich vandaag gaat voltrekken: oppositiepartijen dragen om de beurt hun bezwaren tegen het regeerakkoord aan, Jetten luistert geduldig en zegt dat hij bereid is om overal over te praten.
Maar nu nog niet.
Illustratief is, opnieuw, een woordenwisseling tussen Jetten en GL-PvdA-leider Klaver over de voorgenomen snellere stijging van de AOW-leeftijd per 2033.
Klaver: ‘U heeft nu van links tot rechts gehoord: die AOW-leeftijdsverhoging, dat moet je niet doen. Partijen zijn bereid om zaken met u te doen, maar dit is een aantasting van een afspraak uit het pensioenakkoord. Bent u bereid te zeggen: deze hadden we niet moeten opschrijven, we halen ‘m eruit?’
Jetten: ‘In dit debat verdedigen we wat we hebben opgeschreven en u maakt duidelijk hoe u daar tegenaan kijkt. Ik hoor de signalen. We zullen de komende tijd het gesprek moeten gaan voeren.’
Klaver: ‘Dit is een kans om te luisteren en meteen een stap te zetten. Dit is het moment om te zeggen: we hebben hier een fout gemaakt.’
Jetten: ‘Deze drie partijen hebben 66 zetels in de Tweede Kamer. We moeten op zoek naar steun en draagvlak. Dit debat is heel nuttig, omdat ik u heel goed heb gehoord. Het is duidelijk waar de prioriteiten en de accenten van de oppositie zitten. Daar zullen we mee aan het werk moeten. Dat gaan we doen zodra het kabinet is beëdigd.
Klaver: ‘U wilt een nieuwe politieke cultuur. Maar door hierachter te blijven staan, geeft u het signaal af dat afspraken (uit het pensioenakkoord, red.) bij u niet staan.’
Jetten: ‘Ook hier zullen we aan het werk moeten.’
Dan krijgt Klaver bijval van PVV-leider Wilders. Wat gaat Jetten nu doen, wil hij weten, als de Kamer vanavond per motie in meerderheid uitspreekt dat de AOW-leeftijd niet sneller mag gaan stijgen?
Jetten: ‘In dit debat wordt duidelijk wat de inzet van de oppositie wordt. Maar de eerstvolgende stap is het aanstellen van een kabinet. Dat krijgt het regeerakkoord als opdracht mee en zal zich daarna moeten verhouden tot de Kamer.’
Raoul du Pré
BBB-leider Caroline van der Plas kaart het volgende hete hangijzer uit het regeerakkoord aan: de verhoging van het eigen risico in de zorgverzekering tot 460 euro.
Zij vreest een averechts effect. ‘Er komen nog veel meer zorgmijders bij, waardoor die mensen uiteindelijk nog zieker worden, later hun diagnose krijgen, een intensievere behandeling nodig hebben….’
Dat is een zorg die Jetten begrijpt, zegt hij. Daarom wil het kabinet het eigen risico per handeling beperken tot 150 euro per keer. 'Ik vind dat sociaal, ik vind dat rechtvaardig.'
Maar de verhoging van het eigen risico ‘doen we vooral om verdere stijging van de zorgpremie te voorkomen’, benadrukt hij. Want, zegt hij: ‘Veel mensen hikken daar nu al maandelijks tegenaan.’
Zijn doel is bovendien vooral om te voorkomen ‘dat de zorg totaal vastloopt’, zegt hij.
Van der Plas kan die redenering niet volgen. Steun van de BBB voor deze maatregel is ver weg, zoveel is duidelijk.
Raoul du Pré
GL-PvdA-leider Jesse Klaver schaart zich aan de zijde van Struijs. Hij keert zich faliekant tegen de voorgenomen snellere verhoging van de AOW-leeftijd per 2033. Dat is een breuk met het pensioenakkoord dat het toenmalige kabinet in 2019 sloot met werkgevers en werknemers, merkt hij op. Daarin werd juist een gematigde verhoging van de AOW-leeftijd afgesproken.
Klaver: ‘Ik begrijp het standpunt vanuit de positie van D66. Maar er is een pensioenakkoord gesloten. We hebben afspraken gemaakt over die AOW-leeftijd. Het was een totaalpakket. Nu stapt u daar eenzijdig vanaf. Wat is het signaal aan ons, aan de oppositie?’
Jetten maakt duidelijk dat niets in beton is gegoten. ‘We zullen bij alle plannen op zoek moeten naar steun. We realiseren ons heel goed dat er afspraken liggen. Wij zullen ons best moeten doen om steun te krijgen. Vanuit die verantwoordelijkheid zullen we aan de slag gaan. Ik mag hopen dat de nieuwe minister van Sociale Zaken op z’n eerste dag afspraken met u maakt om te praten over de vraag hoe we de sociale zekerheid houdbaar en betaalbaar houden.’
Klaver vindt dat Jetten dan een valse start heeft gemaakt. ‘U dreigt deze boot te missen.’
CU-leider Mirjam Bikker is al even sceptisch: ‘U wilt de hand reiken aan de polder, maar u gooit er eerst een handgranaat naar binnen.’
Raoul du Pré
50Plus-voorman Jan Struijs maakt het punt dat hij in de komende jaren nog heel vaak gaat maken: waarom kiest het kabinet, per 2033, voor een snellere verhoging van de AOW-leeftijd? ‘U verhoogt de AOW-leeftijd en daarmee breekt u het zwaarbevochten pensioenakkoord en eerdere beloften van de regering die u als erfenis heeft meegekregen’, aldus Struijs.
Kan niet anders, werpt Jetten tegen. ‘We worden steeds ouder. En steeds vitaler ouder. We vragen van een steeds kleinere groep jongeren om onze sociale zekerheid te betalen. Daarom vinden we dit rechtvaardig.’
Maar hij heeft ook alle reacties van de afgelopen dagen gezien en maakt duidelijk dat hij open staat voor overleg, om te beginnen in de polder. ‘Ik ga ervan uit dat dit een van de eerste onderwerpen is waarover we het gesprek met werknemers en werkgevers gaan voeren.’
Raoul du Pré
Aanstaand premier Rob Jetten grijpt de gelegenheid bij het begin van het debat nog eens aan om te benadrukken dat het tijd is voor ‘doorbraken’, voor een ‘andere politiek’, voor ‘minder ruzie’. Hij hoopt dat andere tijden aanbreken in Den Haag.
PVV-leider Wilders maakt daarna meteen zijn punt: hij gaat keihard de oppositie in en spreekt van de ‘afbraak’ van Nederland, nu er bezuinigd wordt op de zorg en op de sociale zekerheid: ‘Nederland is niet de pinautomaat van D66 (...) U plukt Nederland kaal en u geeft het aan Jesse Klaver.’ Ook verwijt hij Jetten dat hij ‘niets’ doet aan immigratiebeleid.
Jetten is niet verrast door deze interruptie. ‘Een hele grote bak negativisme’ zegt hij erover. 'Dit zijn Nederlanders zat.'
Iets meer interesse toont hij daarna voor SGP-leider Chris Stoffer - altijd een potentiële steunpilaar voor regeringsbeleid - die wil weten hoe Jetten denkt de benodigde meerderheden in beide Kamers te gaan zoeken.
Dat verleidt Jetten tot een eerste toezegging: ‘Ik zal erop toezien dat bewindslieden zelf de eerste stap naar de Kamer gaan zetten.’ Hij belooft dat oppositiepartijen niet hoeven te ‘bedelen’ om aandacht van ministers. Het kabinet zal zelf steeds het initiatief nemen. ‘We komen zelf vragen: wat vinden jullie belangrijk?’
Raoul du Pré
In de Tweede Kamer begint om 14.00 uur het debat over het eindverslag van informateur Rianne Letschert. Weinigen in de Kamer zijn echter bezig met haar bevindingen - ze zal het moeten doen met de complimenten voor het keurig halen van haar deadline - maar des te meer met het resultaat van die formatie: het vrijdag gepresenteerde regeerakkoord.
Alle ogen gericht dus op D66-leider Rob Jetten, de man die aan het eind van de dag zal worden aangewezen als formateur en dan kan beginnen met de samenstelling van zijn ministersploeg. Vandaag moet hij laten zien hoe hij omgaat met de storm van kritiek die van alle kanten op hem af gaat komen. Weet hij die te weerstaan zónder dat hij partijen als GL-PvdA en JA21 van zich vervreemdt? Waar ziet hij openingen om te onderhandelen? En buigt hij dan eerder naar links of naar rechts?
Een nieuw politiek tijdperk staat op het punt van beginnen en vandaag krijgen we daarvan waarschijnlijk een eerste glimp te zien.
Raoul du Pré
‘Aan de slag’: vol goede moed presenteerden Jetten, Yesilgöz en Bontenbal vanmiddag hun coalitieakkoord. En ja, dat is op sociaaleconomisch vlak onversneden rechts, maar je kunt ook zeggen: dat biedt ruimte voor linkse bewegingen. De kamer van Klok heeft het akkoord uitgeprint op 67 dubbelzijdige kantjes en neemt het (bijna) punt voor punt door.
In een korte verklaring heeft GroenLinks-PvdA gezegd dat het ‘keihard’ nodig zal zijn om de aangekondigde plannen van het nieuwe minderheidskabinet ‘groener en socialer’ te maken. De grootste oppositiepartij in de Tweede Kamer noemt het regeerakkoord een ‘startpunt voor onderhandelingen’.
Het ontbreekt de combinatie van D66, VVD en CDA zowel in de Tweede als Eerste Kamer aan een meerderheid. Daarom zal de nieuwe coalitie op zoek moeten naar steun van oppositiepartijen om hun plannen aan een meerderheid te helpen.
Op steun van de PVV hoeft de minderheidscoalitie niet te rekenen. Partijleider Geert Wilders noemt het regeerakkoord ‘rampzalig’. Hij uit onder meer kritiek op de aangekondigde bezuinigingen op de zorg en sociale zekerheid. Die zijn ook voor SP-leider Jimmy Dijk reden om de toekomstige regering te betichten van een ‘aanval op de beschaving’.
De groep van onlangs afgesplitste PVV’ers, die onder leiding staat van Gidi Markuszower, heeft gezegd ‘best geschrokken’ te zijn van de plannen. De zeven Kamerleden zien het akkoord als ‘een openingsbod’ naar de Tweede Kamer, maar vinden ook dat er ‘veel reparatiewerk’ nodig is.
De BBB, met twaalf zetels de tweede partij in de Senaat, stelt dat het coalitieakkoord vol staat met ‘tekentafel-plannen’. Partijleider Caroline van der Plas laakt onder meer de bezuinigingen op de zorg en de geringe aandacht ‘voor gebieden buiten de Randstad’. Evengoed staat de BBB ‘open’ voor gesprekken. ‘Goed beleid steunen we. Slecht beleid steunen we niet.’
Thom Canters
Investeren in defensie en onderwijs, bezuinigen op de sociale zekerheid en de zorg, de hypotheekrenteaftrek blijft. Dit zijn de belangrijkste plannen van het kabinet-Jetten.
Lees hier het hele bericht.
De plannen van de aanstaande coalitie om te bezuinigingen op de zorg kunnen op verontruste reacties rekenen uit de zorgsector. Door de plannen van de drie coalitiepartijen stijgt het eigen risico volgend jaar van 385 naar 460 euro. Vanaf dan zal het ieder jaar ook meestijgen met de inflatie.
Patiëntenfederatie Nederland zegt in een reactie bezorgd te zijn over de voorgenomen verhoging. Veel mensen met lage inkomens en chronische klachten hebben het nu al financieel moeilijk, zegt de organisatie. ‘Onder de streep neemt het risico op zorgmijding alleen maar toe’, verklaart waarnemend directeur Linda Daniels.
D66, VVD en CDA zeggen dat de maatregelen nodig zijn om de zorg betaalbaar te houden. De Patiëntenfederatie laat weten daar begrip voor te hebben, maar wil dat dit op andere manieren wordt bereikt. Zo pleit de federatie voor meer hulp om mensen gezonder te laten leven, zodat ze later minder hulp nodig hebben. Ook wil de organisatie dat ‘perverse financiële prikkels’ worden aangepakt.
De beroepsorganisatie voor verpleegkundigen en verzorgenden, V&VN, stelt dat de regering zichzelf in de vingers snijdt met snijden in de zorg. De verhoging van het eigen risico kan ertoe leiden dat mensen ervoor kiezen niet meer naar een dokter te gaan bij klachten, waarschuwt V&VN. Ook wil het nieuwe kabinet geld ophalen door een ‘eigen bijdrage’ te vragen voor de wijkverpleging. Volgens V&VN botst dat met ‘de in het akkoord geuite ambitie om de zorg in de wijk te stimuleren’.
De Federatie Medisch Specialisten had er rekening mee gehouden dat de aanstaande coalitie zou bezuinigen op de zorg. ‘Maar dit komt wel keihard binnen’, aldus stelt voorzitter Karel Hulsewé. ‘Ik houd mijn hart vast.’
Volgens voorzitter Ad Melkert van de Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen zal het afhangen van de zorgtoeslag en de regeling voor chronisch zieken of de verhoging van het eigen risico verantwoord is. De NVZ zegt verder de intentie van het aanstaande kabinet om voort te bouwen op de eerder afgesloten zorgakkoorden te verwelkomen. Maar Melkter voegt daar ook aan toe dat een aantal van de aangekondigde maatregelen daar haaks op staan, ‘omdat structureel wordt bezuinigd en slechts beperkt en incidenteel wordt geïnvesteerd in het verbeteren van de zorg’.
Brancheorganisatie Zorgverzekeraars Nederland is wel ‘overwegend positief’ over de plannen van D66, VVD en CDA. Voorzitter Van den Berg kan zich voorstellen dat mensen schrikken van een hoger eigen risico. Toch is het volgens hem een goede maatregel: een lager of geen eigen risico leidt volgens Van den Berg tot een grotere zorgvraag, wat weer hogere premies zou opleveren.
Thom Canters
Onderwijsinstellingen krijgen een grotere verantwoordelijkheid om voldoende huisvesting voor internationale studenten te regelen, al is nog niet duidelijk hoe dit vorm gaat krijgen. In het regeerakkoord staat dat in dat kader wettelijk wordt vastgelegd dat instellingen huur mogen vragen voor woonruimte die zij aanbieden.
Nu al hebben hogescholen en universiteiten een informatieplicht richting internationale studenten. Zij moeten duidelijk maken hoe moeilijk het kan zijn om een kamer te vinden en studenten waarschuwen om niet zonder woonruimte naar Nederland te komen. Veel instellingen bemiddelen daarnaast bij huisvesting, bijvoorbeeld via woningcorporaties, particuliere verhuurders of eigen studentenwoningen.
Wat verandert, is niet zozeer dat instellingen huur vragen – dat gebeurde immers al – maar dat hun rol in de studentenhuisvesting explicieter wordt vastgelegd. Daardoor kan de overheid ze duidelijker aanspreken op de manier waarop zij internationale studenten begeleiden bij huisvesting.
Dit kan bijdragen aan meer regie, maar roept ook vragen op. Critici wijzen erop dat onderwijsinstellingen hiermee een taak krijgen die traditioneel bij woningcorporaties ligt, terwijl het bredere woningtekort, waar ook Nederlandse studenten mee te maken hebben, daarmee niet wordt opgelost. Daarbij schuurt dit dossier met de bredere politieke discussie over het beperken van het aantal internationale studenten. Juist vanwege de krapte op de woningmarkt klinkt al langer de roep om instroom te remmen.
Irene de Zwaan
Het nieuwe kabinet wil meer doen om geweld tegen vrouwen aan te pakken. Het gaat daarom een variant op de zogeheten Clare’s Law introduceren: die Britse wet stelt partners in staat een verzoek aan de politie te doen om meer te weten te komen over eerdere geweldsplegingen door hun partner. De Tweede Kamer heeft in mei al in meerderheid om dergelijke wetgeving gevraagd, volgens toenmalig oppositiepartij D66 omdat ‘te veel vrouwen onnodig risico lopen in een onveilige relatie’.
Ook wil het kabinet dat er een ‘wettelijke adviesplicht’ komt voor zorgmedewerkers, wanneer er vermoedens bestaan van huiselijk geweld. Zorgverleners worden daarmee verplicht deskundig advies in te winnen. Daarnaast wordt psychisch geweld strafbaar en moet er werk worden gemaakt van hulptrajecten voor daders, zo staat in het coalitieakkoord. Het kabinet denkt hiermee te kunnen voldoen aan het verdrag van Istanbul, dat sinds 2016 in Nederland in werking is. Het verdrag verplicht landen alles te doen om huiselijk geweld aan te pakken.
In Nederland wordt iedere acht dagen een vrouw vermoord. In grofweg de helft van de gevallen is de dader haar (ex-)partner, veelal een man. De plannen van het kabinet spelen tegen de achtergrond van de toegenomen maatschappelijke aandacht voor femicide. ‘Geweld achter de voordeur, is te lang onderschat en verdient meer prioriteit bij hulpverlenende instanties en moet worden gezien als high impact crime’, schrijven de drie partijen.
Veilig Thuis laat aan ANP weten blij te zijn met de ‘duidelijke en stevige aandacht’ voor geweld tegen vrouwen. Wel benadrukt de organisatie dat er moet worden geïnvesteerd om de wachtlijsten terug te dringen en er meer expertise moet komen op het gebied van partner- en eergerelateerd geweld.
Lees ook: Kamer dringt aan op wet waarbij vrouwen informatie krijgen over gewelddadig verleden partner
Maartje Geels
De nieuwe coalitie wil Lelystad Airport openen voor 10 duizend vakantievluchten per jaar. Het vliegveld is tot nu toe nog nooit gebruikt voor groot verkeer wegens weerstand van bewonersgroepen.
Nu mag de luchthaven dus toch open. Dat is goed nieuws voor de regio, dat een economische impuls kan verwachten. Sommige maatschappijen zoals Transavia zullen hun vliegtuigen voortaan laten vertrekken vanuit Lelystad in plaats van Schiphol.
Daarmee wordt het overigens niet stiller rondom Amsterdam: vrijgekomen landingsrechten op Schiphol worden dan doorgegeven aan nieuwe maatschappijen. Het aanstaande kabinet belooft wel op andere manieren de geluidshinder terug te brengen. Het wil per 2030 een beperkte nachtsluiting invoeren. Dat betekent dat er op Schiphol tussen 00.00 en 05.00 ‘s nachts geen vliegtuigen mogen opstijgen of landen.
Dat is tegen de wens in van de luchtvaartsector, maar minder vergaand dan het verzoek van de meeste omliggende gemeenten. Die eisten dat het vliegverkeer tussen 23.00 en 07.00 stil zou komen te liggen.
D66, VVD en CDA willen ook voorkomen dat de uitstoot van de Nederlandse luchtvaart verder groeit. Er komt een limiet voor zowel Schiphol als Lelystad Airport. De totale CO2-uitstoot moet in 2030 lager liggen dan de uitstoot van Schiphol in 2024. Het besluit is een stuk minder ambitieus dan het co2-plafond dat eerder boven de markt hing. Oorspronkelijk zou de uitstoot 2030 moeten worden teruggebracht naar het niveau van 2005, in plaats van 2024.
Inmiddels afgetreden minister Barry Madlener (Infrastructuur en Waterstaat, PVV) zei begin vorig jaar dat Schiphol vanaf 2028 verder zou kunnen groeien. Over groei is er in het regeerakkoord echter niets vastgelegd.
Ook de afstandsafhankelijke vliegbelasting blijft overeind. Per 2027 worden verre en dus vervuilendere vluchten zwaarder belast. De nieuwe coalitie spreekt wel de wens uit om de Nederlands belasting te vervangen met een Europese vliegtaks ‘die voor alle EU-landen gelijk is’.
Oud-politicus Lodewijk Asscher vroeg twee weken geleden in de Volkskrant om 200 miljoen euro per jaar te geven aan KLM en andere maatschappijen, zodat ze daarvan meer duurzame kerosine kunnen kopen. In het regeerakkoord is daarover niets opgenomen.
Ashwant Nandram
D66, VVD en CDA hebben in het regeerakkoord afgesproken de Asielnoodmaatregelenwet van oud-migratieminister Marjolein Faber en het tweestatusstelsel onverkort uit te voeren. Onderdeel daarvan is onder meer een aanscherping van de mogelijkheden op gezinshereniging.
VluchtelingenWerk noemt het ‘gescheiden houden van gezinnen van mensen die bewezen gevaar lopen’ in een reactie een ‘harteloze maatregel en juridisch twijfelachtig’. Volgens de organisatie zijn de drie coalitiepartijen ‘hard’ voor ‘mensen die bescherming zoeken, jarenlang wachten in de opvang en in angst en onzekerheid leven over de veiligheid van hun gezin met wie ze niet herenigd kunnen worden’.
De Immigratie- en Naturalisatiedienst noemt de afspraken die in het coalitieakkoord zijn gemaakt over migratie ‘positief’. ‘De fracties hebben duidelijk oog voor de uitvoerbaarheid van hun afspraken’, aldus directeur-generaal Rhodia Maas. ‘De voorgenomen vereenvoudiging van de asielprocedure gaat ons enorm helpen. Ik kijk erg uit naar de stabiele financiering voor de IND. Dat is iets waar we al heel lang om vragen. ‘
Tegelijkertijd roept Maas de nieuwe regering op de rechterlijke dwangsom te schrappen die de IND nu moet betalen aan aanvragers van asiel als zij niet tijdig een besluit hebben genomen. De IND stelt door tekorten niet alle aanvragen op tijd te kunnen behandelen.
Thom Canters
Lees hier ook: Coalitie mikt op Europese aanpak migratie, maar laat ook PVV-wetten ongemoeid
Bij de Nederlandse Publieke Omroep (NPO) heerst nog onduidelijkheid over de gevolgen van het vrijdag gepresenteerde regeerakkoord. Afgelopen woensdag lekte via De Telegraaf dat een bezuiniging van 50 miljoen euro op de publieke omroep zou worden geschrapt en in het regeerakkoord is inderdaad te lezen dat er 50 miljoen wordt geïnvesteerd in media, maar dat bedrag is niet in zijn geheel bestemd voor de NPO – een deel ervan gaat naar persveiligheid en journalistieke vrijheid.
De NPO probeert nu uit te zoeken wat de precieze verdeling van de gelden is, laat een woordvoerder weten. Een andere bezuiniging, van 106 miljoen euro, blijft in elk geval staan.
Vooruitlopend op de bezuinigingen kondigden de omroepen de afgelopen maanden het einde aan van een groot aantal programma’s, zoals Kassa, Zomergasten en Studio Voetbal.
De NPO krijgt van de politiek de opdracht om ‘vol’ in te zetten op digitalisering en meer samen te werken met commerciële partijen. Met RTL en Talpa spreekt de NPO al over een samenwerking waardoor programma’s als Wie is de Mol? straks mogelijk te zien zijn op streamers als Videoland, NLZiet of Kijk.
De NTR, de omroep achter Het Klokhuis en Het Sinterklaasjournaal, mag definitief blijven bestaan. Vorig jaar wilde toenmalig minister Bruins (Media, NSC) de taakomroep nog opheffen, maar nu hebben D66, dat die samen met de NOS een zogeheten taakomroephuis gaat vormen. De elf ledenomroepen moeten de komende jaren opgaan in vier andere omroephuizen.
Gijs Beukers
‘Onacceptabel, onnodig en oneerlijk’, zo noemt vakbond FNV de voorgestelde bezuinigingen op de sociale zekerheid en zorg. In het regeerakkoord wil het nieuwe kabinet miljarden bezuinigen op de uitkering voor werklozen en arbeidsongeschikten, ook gaat de aow-leeftijd sneller omhoog.
Hoewel ‘s lands grootste vakbond het toejuicht dat het kabinet-Jetten aangeeft te willen samenwerken met de sociale partners, stelt zij dat het met de plannen die nu voorliggen lastig wordt. ‘FNV gelooft dat we juist in tijden van grote onzekerheid moeten investeren in de zekerheden van mensen, niet in de afbraak daarvan’, aldus interim-voorzitter Dick Koerselman.
Ook de vakbond CNV vindt dat het kabinet ‘de botte bijl aan de wortels van cruciale werknemersrechten’ zet. De bond hekelt het inkorten van de ww-duur juist nu de werkloosheid oploopt: in het vierde kwartaal van vorig jaar waren 410 duizend Nederlanders werkloos (82 procent was dit korter dan een jaar).
Daarnaast zou het kabinet volgens CNV ‘een bom onder het Pensioenakkoord’ uit 2019 hebben gelegd. In dat akkoord spraken bonden, werkgevers en het kabinet af dat de aow-leeftijd langzamer zou stijgen: voor elk jaar dat de levensverwachting toeneemt, zou de pensioenleeftijd met acht maanden stijgen. Het kabinet-Jetten komt op deze vertraging terug. ‘Ons doel is om deze onzalige plannen snel van tafel te krijgen’, aldus CNV-voorzitter Piet Fortuin. ‘Onze hand blijft uitgestoken, maar op deze wijze kunnen we het Malieveld vast reserveren.’
Marieke de Ruiter
Zowel boerenvertegenwoordigers als natuurorganisaties zijn overwegend positief over de plannen van D66, VVD en CDA op het gebied van landbouw en stikstof. ‘Ondanks grote, openstaande punten legt het coalitieakkoord een basis die vertrouwen wekt’, zegt Ger Koopmans, voorzitter van de Land- en Tuinbouworganisatie Nederland (LTO).
LTO is vooral blij dat het kabinet boeren zelf wil laten bepalen hoe ze hun uitstoot gaan verminderen en het beleid met hen wil vormgeven. ‘Heel terecht en cruciaal voor succes’, vindt Koopmans. ‘Zo kunnen we schouder aan schouder werken aan doelen op een manier die haalbaar en realistisch is, en die de sector écht toekomstperspectief biedt.’
Roy Meijer, voorzitter van het Nederlands Agrarisch Jongeren Kontakt (NAJK) ziet in de plannen ‘een sterke basis om jonge boeren en tuinders weer perspectief te bieden en het stikstofprobleem aan te pakken’. Het wordt volgens de jonge boeren tijd om woorden om te zetten in daden. Meijer: ‘Het is essentieel dat er een daadkrachtige, maar ook menselijke minister wordt aangesteld, die met redelijkheid durft te kiezen.’
Agractie is kritischer op de landbouwparagraaf van het akkoord. De organisatie ziet een paar goede plannen, maar vreest dat boeren zelf voor dure maatregelen moeten gaan betalen of anders gedwongen worden minder dieren te houden. ‘Kortom: de coalitie lijkt de agrarische sector perspectief te willen bieden, maar dat perspectief komt dan wel neer op krimp, krimp en nog eens krimp.’
Volgens de vereniging Natuurmonumenten zet het coalitieakkoord op het gebied van stikstof, water en natuur ‘een goede richting neer’. Het heropgerichte stikstoffonds van 20 miljard euro is volgens De Koe ‘broodnodig’. Het plan biedt volgens hem perspectief, ‘maar dan moet wel worden gekozen voor maatregelen die écht optellen, mét een stok achter de deur’.
Johan Vollenbroek van Mobilisation for the Environment (MOB) noemt de stikstofplannen van de nieuwe coalitie ‘een oorlogsverklaring aan de natuur’. Met zijn organisatie won hij al tal van rechtszaken over stikstof tegen de staat. ‘We gaan de druk verder opvoeren’, zegt hij. ‘Er wordt ons geen andere keuze gelaten.’
Vollenbroek wijst erop dat de coalitie stikstofdoelen voor 2030 uitstelt naar 2035 en niet duidelijk maakt hoe ze die wil halen. Hij concludeert dat de partijen het stikstofvonnis van de rechtbank Den Haag van vorig jaar, in een zaak aangespannen door Greenpeace, naast zich neerleggen. ‘Vergunningverlening voor de bouw en industrie komt zo volledig stil te liggen.’ Een generieke korting van de veestapel met een derde is volgens hem de enige oplossing.
Natuur en Milieu is eveneens van mening dat de plannen onvoldoende zijn om wettelijke doelen te behalen. De organisatie is blij met de terugkeer van het stikstoffonds, maar ziet geen garantie dat de voorziene stikstofreductie op tijd gerealiseerd wordt. ‘De richting klopt, maar sommige besluiten vallen behoorlijk tegen’, zegt directeur Marjolein Demmers. ‘Het kabinet spreekt over dappere keuzes, maar die zien we nog te weinig terug.’
Maarten Albers
Bijna gratis kinderopvang voor werkende ouders staat opnieuw in het regeerakkoord. Per 2029 wil het kabinet overstappen op een nieuw stelsel waarin de overheid de kinderopvang rechtstreeks financiert. Ouders betalen een vaste, lage bijdrage en hoeven geen toeslagen meer aan te vragen. Dat moet leiden tot meer duidelijkheid en financiële rust. Tegelijkertijd onderzoekt het kabinet maatregelen om meer werken aantrekkelijker te maken, zoals een voltijdsbonus.
De plannen voor bijna gratis kinderopvang bestaan al jaren, maar bleven door politieke wisselingen, uitvoeringsproblemen en financiële bezwaren steeds op de plank liggen. Nu zegt het kabinet de ingezette lijn voort te zetten.
Er zijn wel nog kanttekeningen. De kinderopvang kampt met grote personeelstekorten. De vraag is of bijna gratis opvang in de praktijk kan werken zolang dat niet is opgelost. Zonder voldoende medewerkers dreigt het plan vast te lopen.
Toch spreekt de Branchevereniging Maatschappelijke Kinderopvang (BMK) van ‘een noodzakelijke en langverwachte doorbraak’. ‘Dit stelsel biedt ouders zekerheid én doet recht aan wat kinderopvang werkelijk is: een plek waar kinderen zich veilig kunnen ontwikkelen’, zegt voorzitter Karen Strengers.
Het nieuwe stelsel geldt voorlopig alleen voor werkende ouders. De organisatie pleit ervoor om kinderopvang op termijn toegankelijk te maken voor alle kinderen, ongeacht of hun ouders werken.
Irene de Zwaan
Ook de fatbike heeft het regeerakkoord gehaald: het kabinet-Jetten wil voor de elektrisch aangedreven dikkebandenfiets een aparte voertuigcategorie optuigen. Dat maakt het mogelijk te handhaven op alleen die categorie en bijvoorbeeld een minimumleeftijd in te voeren, een helmplicht, of fatbikevrije zones per gemeente. Nu is de fatbike juridisch niet te onderscheiden van andere elektrische fietsen, waardoor dergelijke maatregelen te veel berijders zouden raken.
Het voornemen van het kabinet-Jetten gaat voorbij aan een advies dat demissionair minister Madlener (Infrastructuur en Waterstaat, PVV) een jaar geleden kreeg van adviesbureau DTV, als onderdeel van zijn poging om fatbikes aan banden te leggen. Het adviesbureau constateerde dat het onderscheid tussen fatbikes en andere elektrische fietsen juridisch niet goed te maken valt.
Volgens DTV kan een categorie ‘fatbike’ wel worden opgesteld, maar zal het gevolg zijn dat er fietsen komen die eruitzien als een fatbike, maar net genoeg afwijken om juridisch niet als fatbike te worden aangemerkt. Als voorbeeld noemde DTV destijds de 'skinnybike', die al door fabrikanten is bedacht om toekomstige maatregelen te omzeilen. Zo’n fiets heeft grotendeels dezelfde kenmerken als een fatbike, maar dunnere banden (2 inch in plaats van 3,5 tot 5 inch). Daardoor zouden eventuele regels voor fatbikes niet gelden voor de skinnybike.
Robert-Jan Friele
Het aanstaande kabinet wil de financiële positie van studenten verbeteren. In het formatieakkoord schrijven D66, VVD en CDA dat zij van plan zijn de uitwonende beurs te verhogen en de rente op de studielening vast te stellen op maximaal 2,5 procent. Die is nu 2,3 procent, maar kan worden verhoogd. Ook wil het kabinet-Jetten bedrijven verplichten tot het uitkeren van stagevergoedingen.
Het Interstedelijk Studenten Overleg (ISO), belangenbehartiger van de 800 duizend studenten in Nederland, is blij met de plannen. ‘Dit is goed nieuws en daar waren we ook wel aan toe na alle bezuinigingen van de afgelopen jaren’, aldus voorzitter Sarah Evink.
Als het aan de nieuwe coalitie ligt, investeert de overheid de komende jaren fors in het onderwijs als geheel. De bezuinigingen van het kabinet Schoof moeten van tafel, en er moet structureel meer geld worden vrijgemaakt: 1 miljard euro vanaf aankomend jaar, oplopend tot jaarlijks 1,5 miljard vanaf 2031.
Jasper Daams
In een campagne waarin het woningtekort bovenaan de prioriteitenlijst van de kiezer stond, waren alle partijen het eens over de urgentie. D66, VVD en CDA willen bezwaarprocedures schrappen, de mogelijkheden om bouwprojecten stil te leggen beperken en de drempels voor beroep verhogen. Ook komen er eenvoudigere regels voor het ‘optoppen en splitsen’ van woningen. Dat wordt in sommige gevallen zelfs ‘vergunningsvrij’. Gemeenten mogen geen extra duurzaamheidseisen meer aan de bouw stellen ‘zodat overal hetzelfde geldt’.
Over heel Nederland moeten er ‘dertig grootschalige nieuwbouwlocaties van nationaal belang’ bijkomen. ‘Dat kunnen nieuwe wijken zijn, maar ook nieuwe steden.’ Het Rijk moet hierin ‘sterker’ de regie nemen, ook in hoe die nieuwe locaties eruitzien. In het tussenverslag dat D66 en CDA in december naar buiten brachten stond dat ze op die manier meer dan 100 duizend woningen per jaar willen bouwen, maar die doelstelling wordt nu niet expliciet herhaald.
Wat nog het meest opvalt aan de woonparagraaf, is wat er niet meer in staat. Schreven D66 en CDA in hun vorige verslag nog dat zij de hypotheekrenteaftrek willen afbouwen vanwege het prijsopdrijvende effect, in het regeerakkoord blijft die ongemoeid. Daarin schijnt de invloed van de VVD door. Voor de liberalen was het in stand houden van de hypotheekrenteaftrek een van de belangrijkste verkiezingsbeloftes.
Hessel von Piekartz
Om ervoor te zorgen dat er na 2030 altijd genoeg elektriciteit beschikbaar is, presenteert het nieuwe kabinet een noviteit: Nederland krijgt een zogenoemde capaciteitsmarkt. Dit betekent dat de staat reservecapaciteit van bestaande gascentrales inkoopt om die achter de hand te houden voor momenten dat er ’s winters langere tijd geen zon- of windenergie is.
Het Rijk betaalt energiebedrijven straks om gascentrales open te houden die anders om financieel-economische redenen gesloten zouden worden. Met dit reservevermogen wordt de levering van elektriciteit zeker gesteld. De energiemarkt riep al langer om een capaciteitsmarkt, maar het demissionaire kabinet vond deze maatregel te duur.
Bard van de Weijer
Om te voorkomen dat het uitkeringsstelsel voor arbeidsongeschikten nog verder vastloopt, schaft het aanstaande kabinet-Jetten de aparte IVA-uitkering voor volledig en duurzaam arbeidsongeschikten af. Daarmee wordt op termijn ruim 1,1 miljard euro bezuinigd.
De nieuwe coalitie volgt daarmee een recent advies van de topambtenaren van meerdere ministeries. Mensen kunnen volgens dat advies nog wel grotendeels of volledig arbeidsongeschikt worden verklaard, maar verzekeringsartsen hoeven niet meer te voorspellen hoe definitief dat is en of op de lange termijn misschien nog herstel mogelijk is. Afschaffing van die ‘toets op duurzaamheid’ vereenvoudigt het werk van verzekeringsartsen aanmerkelijk, waardoor zij meer beoordelingen kunnen uitvoeren en de wachtlijsten korter worden, zo hoopt het nieuwe kabinet althans.
Het wegvallen van de speciale regeling betekent dat volledig arbeidsongeschikten onder dezelfde regeling komen te vallen als gedeeltelijk arbeidsongeschikten, alleen het stempel ‘duurzaam arbeidsongeschikt’ vervalt. In de praktijk zullen volledig arbeidsongeschikten na hun eerste beoordeling waarschijnlijk alleen herkeurd worden als zij aangeven dat hun gezondheid verbeterd is of als zij weer blijvend (gedeeltelijk) aan het werk gaan.
De ingreep betekent wel dat het niveau van inkomensbescherming voor volledig arbeidsongeschikten daalt van 75 procent naar 70 procent van het vroegere loon.
Raoul du Pré
Dat er klappen zouden vallen in de sociale zekerheid was bekend en de nieuwe coalitie voldoet ruimschoots aan die verwachting. Een van de stevigste bezuinigingen is een aanzienlijke inkorting van de Werkloosheidswet (WW), een uitkering die mensen krijgen als ze buiten hun schuld hun baan verliezen. Als het aan D66, VVD en CDA ligt, gaat de uitkeringsduur naar één jaar. Nu hebben mensen nog maximaal twee jaar recht op WW. Ook bouwen mensen minder snel het recht op om WW te ontvangen.
Daar staat tegenover dat mensen de eerste maanden een hogere uitkering krijgen. Nu is het nog 75 procent, dat gaat naar 80 procent. Het idee is dat de WW daarmee ‘meer activerend’ wordt en mensen daardoor sneller worden aangespoord om aan het werk te gaan.
Dat neemt niet weg dat het om een stevige maatregel gaat. Het kabinet Schoof wilde ook al sleutelen aan de WW, maar beperkte de voorgenomen inkorting tot een half jaar. Op basis van de reactie die dat besluit uitlokte, kan de nieuwe coalitie de borst nat maken voor stevige tegenstand van met name de linkse oppostiepartijen. Voor GroenLinks-PvdA lijkt inkorting van de WW onacceptabel.
Hessel von Piekartz
Het kabinet-Jetten gaat ‘alles op alles zetten om de file op het elektriciteitsnet terug te dringen’. Daartoe komt er een Crisiswet Netcongestie, waarmee het rijk kan ingrijpen als de vergunningsprocedures of de bouw van nieuwe centrales en netwerken dreigen te stagneren. Er wordt, in navolging van het kabinet-Schoof, doorgewerkt aan de bouw van ‘tenminste vier nieuwe kerncentrales’ en aan windmolens op zee.
De volle inzet op een verdere elektrificatie van de Nederlandse energievoorziening is een belangrijke pijler van de terugkerende klimaatambitie, na de onderbreking van het kabinet-Schoof dat daar minder mee op had.
De nieuwe klimaatminister krijgt het druk, want het kabinet wil in 2040 en 2050 voldoen aan de internationale klimaatafspraken. ‘Het klimaatdoel van 2030 wordt lastig, maar we houden die ambitie vast. We gaan vol door met de implementatie en realisatie van maatregelen die reeds zijn afgesproken, lossen knelpunten in de uitvoering op en versnellen doorbraken waar mogelijk.’
Raoul du Pré
Het kabinet-Jetten mikt op een krimp van de veehouderij om het stikstofprobleem op te lossen. Het doel blijft wel dat boeren vrijwillig stoppen, gelokt door de financiële tegemoetkoming die de overheid daartegenover zet. Voor de ‘vrijwillige beëindigingsregeling’ komt in de komende tien jaar 2,75 miljard extra beschikbaar.
Dit jaar ligt de prioriteit bij de kwetsbare natuurgebieden ‘met de meeste impact’, waaronder de Veluwe en de Peel. ‘Per gebied wordt gewerkt aan stikstofreductie, natuurbehoud- en herstel, waterkwaliteit, het tegengaan van verdroging en het herstel van ecosystemen.’
Dat schrijven D66, VVD en CDA in hun regeerakkoord. De nieuwe coalitie ziet het oplossen van de stikstofcrisis als een topprioriteit omdat de vergunningverlening voor bouwprojecten al jaren grote hinder ondervindt van het gebrek aan daadkrachtig natuurbeleid. Het stikstoffonds van het kabinet Rutte IV, dat door het kabinet-Schoof werd afgeschaft, wordt nu weer in ere hersteld. Het kabinet-Jetten geeft zichzelf wel wat meer tijd dan het kabinet Rutte IV destijds: de deadline voor het halen van de wettelijke stikstofdoelen verschuift van 2030 naar 2035.
2030 wordt wel een tussenjaar voor de metingen. ‘Als het 2030-streefdoel niet wordt gehaald, zullen – in overleg met betrokken partijen – aanvullende maatregelen getroffen worden.’ In dat geval zal harder worden ingegrepen via gedwongen krimp: ‘Als ultieme remedie zal worden gekort op dier- of fosfaatrechten bij landbouwbedrijven.’
Raoul du Pré
Hoewel informateur Rianne Letschert denkt dat het minderheidskabinet kans van slagen heeft, zal daarvoor in haar ogen wel een forse verandering van de politieke cultuur aan het Binnenhof nodig zijn.
In haar eindverslag citeert ze vrijdag staats- en bestuursrechtkundige Corné Smit: ‘Het behoeft weinig betoog dat het wedstrijdkarakter van het parlementaire spel met name voor een minderheidskabinet een serieuze bedreiging is.’
Letschert ziet echter wel kansen, nu een sterk vernieuwde Tweede Kamer is aangetreden. ‘In de gesprekken die ik heb gevoerd met verschillende fractievoorzitters, heb ik gemerkt dat met name de net aangetreden Kamerleden (maar liefst meer dan 50 nieuwe leden) uitkijken naar een manier van werken die scherp mag zijn op de inhoud maar warm op de relatie. En dit laatste niet alleen achter de schermen waar de camera’s niet draaien, maar juist ook voor de schermen. Het zou een voorbeeld zijn voor velen in ons land, jong en oud, die het belangrijke Kamerwerk volgen.’
Raoul du Pré
Het kabinet-Jetten wordt in hoge mate afhankelijk van steun van oppositiepartijen, maar staat daarin niet met de handen op de rug. Dat schrijft informateur Rianne Letschert vrijdag in haar eindverslag aan de Tweede Kamer. Daarin stelt ze vast dat D66, VVD en CDA samen weliswaar slechts 66 zetels in de Tweede Kamer hebben, maar daarmee getalsmatig en inhoudelijk toch ook een blok vormen waar andere partijen nauwelijks omheen kunnen als zij iets voor elkaar willen krijgen.
‘De coalitiepartijen moeten steeds meerderheden realiseren met steun van ten minste één andere fractie. Anderzijds zijn de fracties van deze minderheidscoalitie, indien zij hun standpunten gezamenlijk innemen, in de praktijk steeds nodig om opvattingen en initiatieven van fracties aan hun politieke weerszijden aan een meerderheid te helpen. Een minderheidscoalitie beschikt dus niet over doorzettingsmacht, maar is anderzijds veelal onmisbaar voor de doorzetting van plannen.’
‘Dit gegeven maakt dus dat de betrokken partijen over en weer steeds een verregaande bereidheid zullen moeten tonen tot samenwerking met andere partijen in de Tweede en Eerste Kamer.’
Raoul du Pré
Het minderheidskabinet-Jetten zal met ‘moed en zelfbeheersing’ op zoek moeten naar steun voor het regeerakkoord, niet alleen bij oppositiepartijen maar ook bij maatschappelijke organisaties. Informateur Rianne Letschert adviseert D66, VVD en CDA om daarmee rekening te houden bij de selectie van hun bewindspersonen. Van hen zal veel worden gevraagd, waarschuwt zij. ‘Ik raad ze aan een goed koffiezetapparaat te kopen. Ze zullen zichzelf soms moeten wegcijferen. Het wordt geven en nemen.’
Dat zei Letschert vrijdagochtend bij de aanbieding van haar eindverslag aan de Tweede Kamer. De bewindspersonen van het nieuwe kabinet zullen een ‘terughoudende en dienende rol’ moeten gaan spelen, denkt zij. ‘Nederland staat in een nieuwe politieke werkelijkheid.’
Letschert trad op 10 december aan als informateur, zonder enige landelijke politieke ervaring, maar met de opdracht om op 30 januari een regeerakkoord af te leveren. ‘Mijn academische hart is opgelucht dat ik die deadline heb kunnen halen’, zei ze vrijdagochtend.
De moeilijkste fase van de formatie ging wat haar betreft over de samenstelling van de nieuwe coalitie, maar ze heeft er nu alle vertrouwen in. ‘D66, VVD en CDA zijn overtuigd dat ze met z’n drieën snel en stabiel kunnnen handelen en dat ze brede overeenstemming in beide Kamers kunnen realiseren. Ze zullen altijd op zoek moeten naar steun.’
Het regeerakkoord zelf wordt vrijdagmiddag om 13.00 uur gepresenteerd door de drie nieuwe regeringspartijen.
Raoul du Pré
De partijleiders van D66, VVD en CDA hebben donderdag het coalitieakkoord helemaal afgemaakt. Zij hebben nog een paar ‘kleine aanpassingen’ gemaakt na terugkoppeling uit de fracties. Die fracties hadden het akkoord woensdagavond al goedgekeurd.
Rob Jetten (D66), Dilan Yeşilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) zeiden dat het vooral ging om taalfouten en slordigheden. ‘Wij hebben vaak naar dezelfde teksten gestaard, de frisse blik van Kamerleden was goed’, zei Jetten.
Het akkoord wordt vrijdag gepresenteerd, waarna de Tweede Kamer er woensdag over in debat gaat. Jetten zei donderdag al dat hij hoopt dan als formateur te worden aangewezen, wat doorgaans betekent dat hij daarna ook premier wordt. Als formateur moet Jetten zijn kabinet gaan samenstellen. Daarbij moeten de partijen ook nog in gesprek over de verdeling van de kabinetsposten.
ANP
Het onderhandelaarsakkoord voor de formatie is rond, en klaar om aan de fracties overlegd te worden. Vanavond komen de Kamerleden van de drie aanstaande coalitiepartijen bij elkaar om het eindresultaat door te nemen.
Jetten, Yesilgöz en Bontenbal rekenen niet op heftige tegenstand, al is het maar omdat de fractiespecialisten bij het opstellen van het regeerakkoord op hun dossiers betrokken zijn. ‘We nemen rustig de tijd, dat kan wel even duren’, voorspelde Yesilgöz. ‘Dat wordt een mooi gesprek.’
In de vorige formatie werd het nog even spannend bij de VVD, waar Eric van der Burg huilend instemde met het intrekken van zijn Spreidingswet. ‘In een regeerakkoord zullen altijd zaken staan die een persoon raken, om wat voor reden dan ook. Het is daarom belangrijk dat we als fractie rustig de tijd nemen. Emoties zijn niet slecht’, zei VVD-leider Yesilgöz.
‘Voor het CDA zit er genoeg in om het goed te kunnen verdedigen’, verwacht Bontenbal. Zonder in te gaan op de inhoud, liet hij wel doorschemeren hoe het minderheidskabinet de komende tijd te werk zal gaan. Gedurende de formatie viel bij betrokkenen te horen dat overwogen werd om een apart potje te reserveren om tegemoet te komen aan wensen van de oppositie, maar dat blijkt het niet gehaald te hebben.
‘We doen het zoals het eigenlijk altijd gaat’, zei Bontenbal. Dat betekent dat partijen die een wijziging willen aanbrengen ten opzichte van het voorgestelde beleid, zelf de financiële dekking op de begroting moeten vinden.
‘Dit coalitieakkoord maakt duidelijke keuzes. We beseffen heel goed dat we een minderheidscoalitie zijn die met de oppositie moet praten’, aldus Bontenbal. ‘Straks moeten de bewindspersonen de Kamer in om meerderheden te zoeken. Dat kan betekenen dat de uitkomst niet precies overeenkomt met het coalitieakkoord. Maar wij maken in ieder geval duidelijk wat we willen.’
Avinash Bhikhie
Rob Jetten (D66), Dilan Yesilgöz (VVD) en Henri Bontenbal (CDA) hebben zich zojuist bij de draaisluizen gemeld die leiden naar de zogeheten schrijfkamer. Daar zal de laatste hand worden gelegd aan het onderhandelaarsakkoord.
‘Door de adrenaline van de de onderhandelingen gisteren is het een kort nachtje geworden’, zei Jetten voor aanvang van de laatste formatiegesprekken. ‘De afgelopen weken hebben we lang aan de financiële plaat gewerkt, we moeten nog één keer nalopen of alles klopt.’
Gisteravond bracht hij, met Yesilgöz en Bontenbal aan zijn zijde, naar buiten dat de drie er op de hoofdlijnen uit zijn. Ze hadden 45 dagen aan inhoudelijke onderhandelingen nodig om tot een akkoord te komen.
Voor hedendaagse Haagse begrippen is dat een snelle formatie, al is nog niet duidelijk hoe gedetailleerd de plannen zijn. Voor de exacte plannen, met betrekking tot bijvoorbeeld de aanpak van de wooncrisis of het migratiedossier, is het wachten op de presentatie van vrijdag.
Het plan is om het onderhandelaarsakkoord ter goedkeuring aan de fracties voor te leggen nadat de puntjes op de i gezet zijn. Jetten en Bontenbal verwachten hun fracties mee te krijgen: de afgelopen weken schreven de fractiespecialisten op hun dossiers mee aan het regeerakkoord. ‘Ik heb er alle vertrouwen in dat het goed gaat komen’, aldus de premier in spe.
De Kamer debatteert volgende week over het regeerakkoord van de aanstaande minderheidscoalitie. Daarna mag Jetten als formateur aan de slag met de samenstelling van het kabinet, het eerste dat door een D66’er geleid zal worden. Vlak voor hij naar binnen ging zei Jetten dat de kabinetsposten onderling nog niet verdeeld zijn.
Avinash Bhikhie
D66, VVD en CDA zijn het op hoofdlijnen eens geworden over een regeerakkoord. De drie partijen bereikten overeenstemming over de financiën en hebben de laatste inhoudelijke knopen doorgehakt.
Dinsdag vond de laatste onderhandelingsronde plaats. Nu moet het akkoord nog aan de fracties worden voorgelegd. Vrijdag presenteren de partijen hun regeerakkoord.
Lees hier het nieuwsbericht.
Oppositieleider Jesse Klaver wil de aanstaande minderheidscoalitie uit de brand helpen, nog voordat het kabinet-Jetten überhaupt is begonnen. Hij probeert daarmee niet alleen het regeerakkoord naar links te trekken, maar ook Jetten, Yesilgöz en Bontenbal een stapje voor te zijn.
Lees hier de analyse.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant