In De rolverdeling volgt podcastmaker Sara de Monchy vijf kinderen in het laatste jaar van de basisschool. Is de rol die ze spelen in de eindmusical kenmerkend voor hun verdere levensloop?
Ianthe Sahadat is redacteur van de Volkskrant, met bijzondere aandacht voor de koloniale geschiedenis.
In haar nieuwe podcastserie De rolverdeling volgt Sara de Monchy (31), maker van de succesvolle kinderpodcastreeks Sara’s mysteries, een jaar lang vijf kinderen uit groep 8 van een basisschool in Vlaardingen. Op deze school, op een steenworp afstand van de Rotterdamse haven, zitten kinderen uit alle windstreken en sociaal-economische klassen bij elkaar in de klas.
De Monchy volgt de kinderen in de aanloop naar de eindmusical. Wie krijgt welke rol? Onderliggend speelt de vraag: voorspelt die rol iets over de rol en de maatschappelijke positie die de kinderen in hun verdere leven zullen krijgen?
‘Hoeveel hoofdrollen zijn er?’, roept een kind in aflevering 1. ‘Eigenlijk heeft iedereen een beetje een grote rol, op z’n eigen manier’, zegt de juf met een regionaal-Rotterdamse tongval. Podcastmaker Sara de Monchy, in voice-over: ‘De kinderen kijken naar elkaar, vluchtig. Lijken dit niet meteen te geloven. Iedereen een grote rol? Ja dááhág.’
Met een blozend hoofd van de kou buiten, de handen om een dampende kop lapsang souchong-thee, vertelt Sara de Monchy in een café in de Amsterdamse Javastraat over De rolverdeling, vanaf 2 februari te beluisteren bij de NPO.
‘Door in te zoomen op kinderen uit één klas wilde ik onderzoeken hoe hoge of juist lage verwachtingen van ouders, leerkrachten en systemen de toekomstkansen van kinderen uit verschillende sociale milieus beïnvloeden’, zegt De Monchy. ‘Welke factoren remmen hen af, wat brengt hen juist vooruit en hoeveel ruimte hebben kinderen om hun eigen weg hierin te vinden?’
Hoe kwam je op het idee om een verhaal over maatschappelijke kansen te koppelen aan de musical in groep 8?
‘Alle scholen doen een eindstuk, iedereen die in Nederland is opgegroeid, kent het. Zelf speelde ik in mijn eindmusical een van de hoofdrollen. Ik weet nog hoe belangrijk dat voor me was. Alsof daar al een beetje bepaald werd hoe ik me zou ontwikkelen. Ik ging gymnasium doen, daarna naar de toneelschool om regie te studeren. Ik wilde graag eens een aantal kinderen wat langer volgen om hun ontwikkeling te kunnen zien.’
Kinderen van een jaar of 11, 12 zijn haar specialiteit, zo toonde De Monchy al in haar populaire kinderpodcast Sara’s mysteries. Daarin lost ze raadsels op die kinderen uit hun eigen leven aandragen zoals: waar is mijn beste vriendin plotseling naartoe verdwenen? Of: spookt het misschien in het verlaten landhuis?
Het lukt De Monchy in haar podcast zelfs de meest schuchtere kinderen uit hun schulp te laten kruipen. Ook in De rolverdeling staan kinderen op het snijvlak van kindertijd en puberteit centraal, alleen is de luisterdoelgroep ditmaal volwassen.
‘Kinderen hebben net zo’n rijk innerlijk leven als volwassenen. Eigenlijk is dat ook wat ik hoop dat luisteraars eruit halen: de complexiteit van de gedachtewereld van een kind, en hoe kinderen en ouders zich tot elkaar verhouden. Dat vind ik zelf mateloos interessant. Als 12-jarige laveer je tussen meegaan met wat er van je verwacht wordt en jezelf herpositioneren.’
Groep 8 is vaak de laatste plek waar kinderen nog écht gemengd samenleven, zeg je in de podcast. Hoe bedoel je dat?
‘Na die eerste twaalf jaar van hun leven gaan de scheidslijnen zich verder aftekenen en worden de verschillen steeds groter. In ons onderwijssysteem is het schooladvies dat je krijgt bepalend voor je levensloop. We sturen kinderen op hun 11de, 12de naar óf een gymnasium óf een vmbo-praktijkschool. Vooral in grotere steden zie je trouwens ook basisscholen die al gesegregeerd zijn. Je hebt scholen waar alle kinderen op skivakantie gaan en scholen waar juist bijna uitsluitend kinderen uit armere gezinnen naartoe gaan.’
Maar gelukkig, verzucht De Monchy, ziet ze ook veel scholen zoals ‘haar’ school in Vlaardingen ‘waar de kinderen van directieleden van containerbedrijven en de kinderen van dokwerkers samen in een klas zitten. Kinderen die wonen in huizen met zwembaden en kinderen uit kleine huurflatjes. Islamitische kinderen, christelijke kinderen. Kinderen met een Nederlandse, Turkse, Angolese, Poolse, Marokkaanse achtergrond.’
De juf en jij hebben het in de podcast bij de schooladviezen over ‘praktisch’ en ‘theoretisch’, maar de kinderen zeggen: ons maak je niks wijs, het ene is gewoon ‘lager’ en het andere ‘hoger’.
‘Het zou goed zijn als we niet in hoog en laag zouden denken, maar dat verander je niet door een woord aan te passen. Waardering en aanzien zitten veel dieper vervlochten in het systeem. In hoe we bepaalde beroepen belonen, wat we slim vinden, waar we tegen opkijken. Zo lang dat niet verandert, zullen kinderen zeggen: wat een onzin, vwo is gewoon het hoogst haalbare. Je hoort het Demy ook tegen haar moeder en stiefmoeder zeggen: ‘Ik ben hoger dan jullie.’ En zij antwoorden vrolijk: ‘Jaaa, jij bent slim.’
Voor Sara’s mysteries bezoekt De Monchy veel basisscholen door het hele land. Die van juf Femke – ‘blond, gespierd, stoer, altijd in spijkerbroek, rode wangen’ – in Vlaardingen (‘zo’n juf die altijd groep 8 doet, en die zelf als kind op de school heeft gezeten’) en haar klaslokaal dat recht op de haven uitkijkt, bleef haar bij.
Door extreme bezuinigingen in het onderwijs ziet De Monchy dat leerkrachten allerlei taken op zich nemen ‘waarvan je kunt denken: is dit normaal?’
Ook juf Femke is opperbevelhebber, regisseur, surrogaatmoeder en maatschappelijk werker ineen. De Monchy zit naast haar in een auto ‘vol dubbelvla, kaas en cervelaat’ – gratis eten, bij elkaar gesprokkeld bij lokale supermarkten voor het schoolkamp. Ze ziet hoe de juf achter van alles aanbelt, met kinderen naar een volleybalclub gaat en soms voor twee klassen tegelijk staat, want vervangers voor zieke collega’s zijn er niet.
Maar in De rolverdeling zijn het de vijf kinderen die De Monchy volgt die het echte middelpunt van de podcastserie vormen.
Demy, die veel heeft meegemaakt, oogcontact soms vermijdt, op een geheime veilige plek woont met twee Chantallen (haar moeder en de nieuwe – lieve – geliefde van haar moeder), graag zwart draagt, of een T-shirt van haar favoriete K-popband BTS. Ze worstelt met een laag zelfbeeld, al durft ze misschien – ‘what the hell’ – toch een rol te spelen ‘met heel veel zinnen’.
Anaya, met kleine, zwarte krulletjes en schaterlach, die meteen opvalt. Altijd vrolijk, maar op de dag van de voorlopige schooladviezen staat haar blik op onweer. Thuis facetimet haar moeder met familie in Angola terwijl ze kookt. Of ze werkt overuren. Anaya vindt de musical stom. Stomme personages, stomme namen. Alles stom. Silke, Jip, Wietske, Sem, Sam, Linda, Puck. Ik kan niet iets spelen dat ik niet ben, zegt ze als De Monchy doorvraagt. ‘Waarom is niemand buitenlands?’
Bij Qing – ‘rond gezicht, gel in zijn haar, een soort kuifje en felle ogen’ – thuis is het altijd een gezellige chaos. Vader heeft een eigen aannemersbedrijf. De Monchy eet vaak mee. Qing frummelt zwijgend met een papiertje als de klas zingt voor een jarige. Hij is Jehova’s getuige. Zijn route lijkt al uitgestippeld: liever geen havo, zo snel mogelijk werken bij pa, net als broer Sirus. Op school vertoont hij steeds explosiever gedrag.
Yahya (uitgesproken als ‘Jachja’) met de kuiltjes in zijn wangen, die in de eerste zes opnames met De Monchy niet één volle zin uitspreekt en in de klas meestal zwijgt. Tot het over de musical gaat; dan gaan zijn ogen twinkelen. Hij mantelzorgt, slaapt in een klein flatje bij zijn ouders op de kamer. Zijn hoofd zit vaak vol. Yahya wil geen vmbo-basis of -kader. Broer Fouad ziet het probleem niet. Dan word je toch dakdekker, beveiliger, of rioolreiniger, zoals hij? ‘Iew’, zegt Yahya. Hij wil iets anders worden. Later fluistert hij tegen De Monchy: ‘Actrice, misschien?’
Dan is er nog Maud, die soms zo boos wordt dat ze moet schreeuwen. Ze noemt zichzelf ‘gewoon een meid zoals alle meiden’, heeft blond haar en veel zenuwen. Haar vader Vincent is klassenvader, draagt vaak een pak. Hij ‘heeft een hoge functie’ bij containerbedrijf Maersk, ‘om de hoek’. Maud kan mooi zingen, is alleen blij met een 9 of hoger, wat haar klasgenoten gek vinden, en droomt al sinds groep 6 over de hoofdrol in de musical.
In goed getroffen scènes groeien de vijf in zes afleveringen uit tot gelaagde personages, die de podcastmaker steeds meer overpeinzingen toevertrouwen. De Monchy praat met hen over schoolkeuzes, dromen en zorgen. Op het schoolplein, tijdens pauzes en thuis.
En zonder de kwesties expliciet te benoemen passeert alles de revue: onderadvisering, Cito-druk, discriminatie, gezien worden, ruimte krijgen en durven innemen, geldzorgen, obstakels en kansenongelijkheid, hoge eisen, verwachtingen en dromen.
Kinderen zijn niet altijd in staat om hun eigen kansrijkheid te formuleren, zegt De Monchy vlak voordat ze in het café een pannenkoek bestelt. En een leerkracht, ook eentje die zichzelf oprekt tot het maximale, kán nu eenmaal niet elk kind even goed zien. Gelukkig treffen ze soms een podcastmaker die ze een handje helpt.
De rolverdeling is een productie van de NTR en vanaf 2 februari in zijn geheel te beluisteren in de app van NPO Luister. In de rest van de podcastapps verschijnt wekelijks een aflevering.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant