De coalitie wil het eigen risico verhogen, om de zorgkosten te beteugelen. Die rekensom klinkt mooi, maar houdt bij nader inzien alle dure, nadelige gevolgen van die verhoging buiten beschouwing.
De nieuwe coalitie van D66, VVD en CDA wil ‘strenger toetsen op bewezen effectiviteit’ in de zorg. Dat is verstandig. Maar zouden ze die toets dan ook toe kunnen passen op de verhoging van het eigen risico? De nieuwe coalitie wil namelijk ook dat mensen meer zorgkosten uit eigen zak gaan betalen. Maar werkt dat? En tegen welke prijs?
Het gebruik van zorg met lage waarde, leidt tot stijging van premies en belastingen voor iedereen. Eigen betalingen hebben een voordeel: ze maken zorgkosten voelbaar en kunnen zorg met lage maatschappelijke waarde remmen. Maar dat stijgende zorguitgaven op zich een probleem zijn, is een misvatting. Mensen hebben immers veel over voor een goede gezondheid, en daarbij zijn stijgende zorguitgaven geen probleem als ze veel gezondheidswinst opleveren.
De vraag is dus of deze maatregel vooral zorg met lage opbrengst afremt, zonder schade aan zorg die veel gezondheidswinst oplevert. En weegt dat op tegen de nadelen van eigen betalingen?
Bastian Ravesteijn is universitair docent gezondheidseconomie aan de Erasmus Universiteit en doet onderzoek naar zorgverzekeringen en eigen betalingen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
In adviesrapporten en beleidsnotities gaat het vaak over twee cijfers: wat het oplevert aan eigen betalingen en wat het scheelt aan zorguitgaven. Wat vaak ontbreekt, is de volledige afweging: wat is het effect op de risicobescherming? Wordt er zorg gemist die veel gezondheidswinst op had kunnen leveren? Wat zijn de latere kosten en maatschappelijke gevolgen van die gemiste zorg?
Die nadelen, heeft de wetenschap de afgelopen jaren namelijk overtuigend laten zien. Minder risicobescherming kost ons namelijk welvaart. De meeste mensen betalen liever een vaste premie dan een flinke rekening bij ziekte. Verzekeren spreidt het risico; terwijl eigen betalingen de rekening bij ziekte juist verhogen.
Daarbij veronderstellen eigen betalingen dat patiënten kunnen inschatten welke zorg ‘het geld waard’ is. Maar de meeste mensen kunnen dit niet goed beoordelen en maken daardoor verkeerde medische keuzes. Onderzoek laat bijvoorbeeld zien dat mensen soms niet bereid zijn om enkele tientjes uit eigen zak te betalen voor medicatie na een hartinfarct. De invoering van een kleine eigen betaling voor deze medicatie, zorgde dus voor meer hartinfarcten en hogere sterfte.
Een andere belangrijke factor is dat vroege zorg vaak effectiever én goedkoper is dan late zorg. Een bultje op de huid laten beoordelen kan het verschil zijn tussen een kleine ingreep en zware behandeling later. Onderzoek laat zien dat eigen betalingen ook tijdige diagnostiek en behandeling verminderen, wat leidt tot meer complicaties en duurdere ziekenhuisopnames.
Tot slot raken onbehandelde aandoeningen soms ook anderen. Onbehandelde mentale problemen kunnen doorwerken op gezin en werk. En lichamelijke klachten kunnen leiden tot uitval en extra druk op partners en mantelzorgers. Een hogere drempel kan dan averechts werken, omdat die ook een drempel opwerpt voor zorg die schade voor anderen zou beperken.
Een verhoging van het eigen risico moet worden behandeld als de invoering van een nieuw medicijn: eerst onafhankelijk wegen, dan pas invoeren, en daarna meten en bijsturen. En de belangrijke voorwaarden die nodig zijn om goede keuzen te kunnen maken, ontbreken nu.
Ten eerste: geef een onafhankelijke commissie de opdracht die welvaartsbalans expliciet en openbaar te maken. Inclusief verlies aan risicobescherming, gemiste hoogwaardige zorg, latere kosten en maatschappelijke gevolgen. Pas na zo’n afweging kan de Tweede Kamer beslissen over de hoogte van het eigen risico en andere eigen betalingen.
Ten tweede: als men besluit het eigen risico te handhaven of te verhogen, koppel dat dan aan een proef met vooraf vastgelegde succescriteria, een evaluatiemoment en een terugdraaiknop. Stel tijdelijk een grote, willekeurig gekozen groep vrij van (een deel van) het eigen risico, groot genoeg om verschillen tussen inkomensgroepen te meten.
Verhoog het eigen risico pas als je kunt laten zien dat het vooral zorg met lage waarde afremt én dat de winst opweegt tegen nadelen. Zonder de balans op te maken op basis van die volledige afweging, besluit de Tweede Kamer namelijk met één oog dicht en wordt het eigen risico een maatschappelijk risico.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant