De EU blijft voor de import van cruciale grondstoffen als kobalt en lithium te afhankelijk van slechts een paar landen. Ook lukt recycling nauwelijks. Daardoor loopt de overgang naar een groene economie grote vertraging op, waarschuwt de Europese Rekenkamer.
is EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
De Rekenkamer schrijft in een maandag gepubliceerd rapport dat er zonder die cruciale grondstoffen ‘geen energietransitie, geen concurrentievermogen en geen strategische autonomie mogelijk is’. De wettelijk vastgelegde doelstellingen om de CO2-uitstoot te verminderen en om de economie te vergroenen, worden dan niet gehaald.
In 2024 namen de lidstaten een verordening en een actieplan aan om de beschikbaarheid van 26 noodzakelijke en soms schaarse grondstoffen veilig te stellen. Het gaat daarbij om mineralen als kobalt, lithium, boor, gallium en magnesium. Die zijn onder meer onmisbaar voor accu’s, windturbines en zonnepanelen.
Het streven van de niet-bindende verordening is dat in 2030 de EU voor geen enkele strategische grondstof voor meer dan 65 procent afhankelijk is van één land.
Om dat te bereiken willen de EU-landen de import van kritieke grondstoffen spreiden. Nu komt vrijwel alle boor (gebruikt voor bijvoorbeeld hittebestendig glas en kogelwerende vesten) uit Turkije, haalt de EU lithium (voor accu’s) uit Chili en importeert de Unie magnesium, gallium en zeldzame aardmetalen vooral uit China.
Afgelopen jaren sloot de EU veertien strategische partnerschappen en verschillende handelsverdragen met derde landen, maar het effect op de grondstoffenimport is marginaal.
De invoer is zelfs voor nogal wat grondstoffen gedaald, onder meer door oorlogen en wereldwijde handelsconflicten. Verder wachten de handelsverdragen met de Latijns-Amerikaanse Mercosurlanden, met Mexico, India en Indonesië nog op definitieve goedkeuring eer ze in werking kunnen treden.
Ook het hergebruik in de EU van grondstoffen komt nauwelijks van de grond. Het streven is dat in 2030 ten minste 25 procent van de strategische grondstoffen die de EU nodig heeft uit hergebruik komt. Tien van de 26 materialen worden nog helemaal niet gerecycled; voor de overige grondstoffen schommelt het hergebruikpercentage tussen de 1 en 5 procent. De kosten zijn vaak te hoog en de regels te complex om recycling levensvatbaar te maken.
De doelen van de winning in Europa zelf van kritieke grondstoffen (minstens 10 procent van het verbruik) en de verwerking ervan (minstens 40 procent), liggen eveneens voorlopig niet binnen handbereik. Lange vergunningsprocedures zijn een knelpunt; zo duurt het al snel twintig jaar eer een mijnbouwproject operationeel is.
De Rekenkamer stelt verder vraagtekens bij de opzet van de EU-verordening voor kritieke grondstoffen. Het is niet helder waarop de streefdoelen gebaseerd zijn. Bovendien zijn ze toegespitst op hele categorieën materialen, waardoor tekorten van specifieke grondstoffen buiten beeld blijven.
De Rekenkamer stelt dat alle onvolkomenheden kunnen leiden tot ‘een vicieuze cirkel’ waardoor in 2030 zowel de spreiding van de import, het hergebruik, alsook de winning en verwerking van grondstoffen hier weinig is opgeschoten vergeleken met 2024. Dat ondermijnt niet alleen de groene- en klimaatambities van de EU, maar ook haar geloofwaardigheid als geopolitieke speler.
De Rekenkamer adviseert een betere onderbouwing van de doelstellingen, meer EU-geld voor projecten, een bindend doel voor het hergebruik van noodzakelijke materialen en kortere vergunningstermijnen. Over dat laatste wordt al jaren in Brussel gesproken maar de lidstaten staan zeer huiverig tegenover soepeler milieuprocedures.
Volgende week komen de EU-leiders bijeen voor een speciale EU-top over het versterken van de concurrentiekracht van het Europese bedrijfsleven. Ze bespreken onder meer de economische afhankelijkheden van de EU en de regeldruk.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant