Eerst een bekentenis. In mijn tuin staat een stevige esdoorn, die ik ooit als iele zaailing heb ontvoerd uit het Haagse Bos. „Het bos van de koningin”, noemde mijn dochter het toen ze nog in sprookjes geloofde. Ze dacht ook dat de nette vrouwenstem in de tram van de koningin was. „Volgende halte: Madurodam.”
Het Haagse Bos is iets tussen park en woud; je kunt je er wel verstoppen maar verdwalen is moeilijk. Ooit begon het al bij het Voorhout – vandaar die naam – en jaagden de graven van Holland er.
Mark Kras, boswachter bij Staatsbosbeheer, laat een oude kaart zien en wijst. Zand, hoger gelegen strandwallen van na de laatste IJstijd aan de noordkant, met bomen en struiken. En het natte Bezuidenhout, ooit moeras en vol slootjes. „Uitgerekend op het natste punt zouden ze Huis ten Bosch bouwen.”
Bezit van de laatste koningin of haar voorouders is het bos nooit geweest. Toch zou het zonder Willem van Oranje niet meer bestaan. Diens handtekening redde in 1576 „de Waranden ende ’t Bosch van den Haege” en maakte het zo tot het oudste stuk beschermde natuur van Nederland.
Spaanse troepen hadden een jaar eerder met succes Haarlem belegerd, maar ‘met Alkmaar begon de victorie’ en Leiden werd in hetzelfde jaar ontzet. Politiek zat Willem in de lift, maar de oorlogskas was leeg. De Staten van Holland besloten het bos te kappen voor de opbrengst van het hout.
De stad, die eerder al zijn kerkklokken had moeten laten omsmelten voor kanonnen, had er geen oren naar. Uiteindelijk mocht Den Haag de kap afkopen voor het fortuin van 6.000 pond. Waarna de stadhouder, Guillaume de Nassou, mede namens de Staten, de Akte van Redemptie tekende, die bepaalde dat het bos nooit verkocht zou mogen worden voor houtkap en „van den Haege sal blijven tot alsulcken gebruijck, ende service als ’t van ouden hercommen heeft gestaen”.
Maar het was geen geschenk aan het volk; dat mocht er niet eens in. Waarschijnlijk wilde Den Haag het houden om Willem, die het Binnenhof had verruild voor het veiliger Delft, terug te lokken. Zonder plezierbos zou dat misschien niet lukken en werd Delft de Hofstad.
Gekapt is er sindsdien trouwens volop. Voor waterpartijen bij Huis ten Bosch, en voor een Duitse tankgracht en vrij schootsveld ging in 1943 zelfs driekwart tegen de vlakte.
„Dat laatste is een van de redenen dat we selectief nog steeds kappen”, zegt Mark Kras. „Nieuwe aanplant sinds de oorlog bestaat vooral uit dezelfde, nu tachtig jaar oude beuken. We sturen op soortenrijkdom en diverse leeftijdsopbouw, ook met het oog op klimaatverandering. Om een waardevolle jonge linde de ruimte te geven, gaat er soms een grote beuk of eik om.”
Hij wijst op een beuk die met oranje verf is ‘geblest’, gemarkeerd. Jammer? „Je kijkt verkeerd”, zegt Kras. „Je moet naar de oude en jonge bomen eromheen kijken.”
In april viert Den Haag de 450-ste verjaardag van de Akte met een tentoonstelling, rondleidingen en een kunstroute. In januari was er al een dag waarop Hagenaars gratis zaailingen – jonge boompjes en struiken die massaal uit beukennootjes en andere zaden opschieten – konden ophalen. Willem van Oranje, wiens leven als musical deze week in première gaat – in Delft – was erbij. Maar ik had dus al een boompje uit zijn bos.
Hans Steketee doet elke maandag ergens vanuit Nederland verslag
De laatste ontwikkelingen rond klimaat, natuur en duurzaamheid
Source: NRC