Sinds de dood van twee burgers in Minneapolis laaien de zorgen over ICE steeds hoger op. De immigratiepolitie, zeggen critici, is een instrument van Donald Trumps fascistische ambities. Dat was niet de bedoeling toen ICE werd opgericht na 9/11.
is correspondent Verenigde Staten van de Volkskrant. Hij woont in New York.
Twee dagen na de schietpartij verschijnt de advertentie. Terwijl burgers door heel het land worstelen met de gewelddadige dood van Renée Good, de dichter en moeder van drie die in Minneapolis door een ICE-agent in haar hoofd, arm en borst werd geschoten, publiceert de Amerikaanse overheid op 9 januari een nieuwe wervingsposter.
Het beeld: een ruiter op de vlakte, cowboyhoed en stuivend stof, met boven zijn hoofd het gekartelde silhouet van een B-2-bommenwerper. Twee iconen van het thuisland, uit verschillende tijden.
‘We’ll have our home again’, luidt de slogan. ‘Join ICE.’ Op Instagram hoor je er mannen bij zingen over ‘bloed’, ‘zweet’ en het ‘heroveren’ van hun land: een lied van folkgroep Pine Tree Riots, populair onder neonazi’s en extreemrechtse milities.
Als je doorklikt, verschijnt de officiële vacaturesite.
Niet voor het eerst gebruikt de regering van Donald Trump extreemrechtse verwijzingen om ICE-agenten te rekruteren. Afgelopen najaar was er al de slogan ‘Which way, American man?’, naar het antisemitische manifest Which Way Western Man? uit 1978. En een andere recente leus, ‘America for Americans’, lijkt direct ontleend aan een motto van de Ku Klux Klan.
De Amerikaanse immigratiepolitie, waarschuwen critici, verandert in een instrument van Trumps autocratische of zelfs fascistische ambities. Sinds de dood van Good en verpleegkundige Alex Pretti, die vorige week in Minneapolis met tien kogels werd doorboord, lopen de zorgen verder op. En de regering-Trump doet maar weinig om die weg te nemen.
Had je vorig jaar een willekeurige Amerikaan aangesproken, Democraat of Republikein, en verteld dat er in de nabije toekomst gemaskerde mannen door de straten zouden trekken, die mensen arresteren zonder zich te identificeren en schieten zonder vrees voor vervolging, dan had diegene gedacht dat er een burgeroorlog was uitgebroken. En toch gebeurt dat nu al maanden.
De agenten van de Immigration and Customs Enforcement (ICE), belast met het uitzetten van ongedocumenteerde migranten, verbergen hun gezichten. Soms dragen ze camouflage, bepakt als commando’s achter de frontlinie met rookgranaten aan hun riem. Anderen lopen rond in burgerkleding, hun gezicht slechts verborgen achter een zakdoek.
Tenues bij ICE-operaties lezen ‘Federal Agent’, ‘DHS’ (Department of Homeland Security), ‘Border Patrol’ of simpelweg ‘Police’. Ze patrouilleren in pantservoertuigen, politiewagens of reguliere huurauto’s. Zelden weet je wie je tegenover je hebt.
In progressieve steden als Washington, Los Angeles, New Orleans en Minneapolis organiseert ICE razzia’s op zoek naar mensen die ‘lijken op’ ongedocumenteerden: aanhoudingen kunnen plaatsvinden op basis van huidskleur, accent of beroep. Controle volgt achteraf. Sinds Trumps aantreden zijn honderden staatsburgers opgepakt en soms pas na dagen vrijgelaten. Tienduizenden anderen zonder staatsburgerschap zitten nog altijd vast onder gruwelijke omstandigheden, vorig jaar overleden zeker 32 mensen in ICE-detentie.
Volgens vicepresident JD Vance en topadviseur Stephen Miller zijn ICE-agenten onschendbaar. Zij mogen burgers staande houden zonder verdenking en detineren zonder tussenkomst van de rechter – iets wat zelfs de FBI niet doet.
Steeds meer begint ICE te lijken op een binnenlands leger. Of een militie.
De dienst wordt geboren uit crisis. Nadat zich op 11 september 2001 twee vliegtuigen in de Twin Towers van New York hebben geboord, trekt de Amerikaanse overheid een pijnlijke conclusie: deze ongekende aanslag, met repercussies wereldwijd, had mogelijk kunnen worden voorkomen. Hadden de diensten maar beter samengewerkt.
Er is hervorming nodig, besluit president George W. Bush. Want waarom is er niet één instantie verantwoordelijk voor het beschermen van Amerikanen tegen dreigingen van buiten?
In 2003 wordt daarom DHS geschapen, het ministerie van Binnenlandse Veiligheid – de grootste hervorming van de federale overheid sinds de Tweede Wereldoorlog. Tientallen diensten worden er ondergebracht, waaronder de Border Patrol (grenswacht) en rampendienst Fema. Ook worden er nieuwe gecreëerd. Eén daarvan is ICE.
Vanaf het begin is de missie van ICE duaal. De Amerikanen in het post-9/11-tijdperk beschouwen migratie, veiligheid en terrorisme als een onontwarbare kluwen. ICE wordt verantwoordelijk voor een beetje van alles: het opsporen, detineren en uitzetten van ongewensten, een civiele taak, maar ook het onderzoeken van aan migratiegerelateerde misdrijven.
Maar de lijn daartussen blijkt gedoemd te vervagen.
Was je tien jaar geleden afgestapt op een willekeurige Amerikaan en begonnen over ICE, dan had diegene je mogelijk glazig aangekeken. Of gedacht dat je ijsklontjes bedoelde. Lang was de immigratiepolitie, in tegenstelling tot veel andere diensten, geen household name. De gemiddelde burger kreeg er jarenlang weinig van mee. Buiten het grensgebied zag je nauwelijks agenten.
Zelfs de meeste migranten zullen begin deze eeuw nauwelijks koude rillingen hebben gekregen van ICE. De immigratiepolitie heeft aanvankelijk amper oog voor ‘gewone’ ongedocumenteerden, die met tientallen miljoenen in de VS wonen, werken en, in veel gevallen, belasting betalen.
Hoewel de dienst onder president Barack Obama jaarlijks honderdduizenden migranten uitzet – de president wordt niet voor niets gedoopt tot deporter-in-chief – gebeurt dat haast geruisloos.
Het gros wordt gelijk na het oversteken van de zuidgrens opgepakt. Daar bouwt ICE in die jaren een omvangrijk netwerk van detentiecentra, bedoeld voor migranten die de Amerikaanse samenleving nooit mogen bereiken.
De mensen die ICE tijdens die jaren wél opspoort in de binnenlanden zijn vooral veroordeelde criminelen en verdachten, mensen die een expliciet opsporings- of uitzettingsbevel krijgen. Vóór zo’n aanhouding onderzoekt en observeert ICE dagenlang om iemand, bij voorkeur in het holst van de nacht, te kunnen inrekenen met zo min mogelijk kabaal.
Lange tijd wílde ICE juist opereren in de schaduw. Inmiddels gaat het er heel anders aan toe.
Het nieuwe tijdperk wordt ingeluid met een ijzige schreeuw. Op 25 maart 2025 benaderen gemaskerde mannen, even buiten Boston, de Turkse student Rümeysa Öztürk. Gillend wordt ze weggevoerd. Beelden van een lokale beveiligingscamera snellen de wereld over. Was dit nou het nieuwe migratiebeleid dat Trump had beloofd?
Het is de eerste keer dat veel Amerikanen worden geconfronteerd met wat inmiddels tot het straatbeeld behoort: agenten zonder identificatie of arrestatiebevel die, schijnbaar, arresteren wie ze willen. Maar een machtiger ICE, verheven boven andere diensten, prijkt al veel langer op het verlanglijstje van Donald Trump.
Het omslagpunt komt in 2016. Tot verbazing van vriend, vijand én hemzelf wint Trump voor het eerst de verkiezingen met, voor dat moment, ongekend harde retoriek over migranten. Als president voegt hij daad bij woord. Een van Trumps eerste besluiten is om ICE meer ruimte te geven.
Onder Trump gaat ICE ook achter migranten zónder veroordeling aan. Lokale gevangenissen delen data en vingerafdrukken. De bescherming tegen ICE die ‘gewortelde’ ongedocumenteerden onder Obama genoten, wordt door Trump opgeheven. Iedereen is nu een potentieel doelwit.
Joe Biden gooit in 2021 roet in het eten. De president die zich liet verkiezen op een ‘humaan asielbeleid’ maakt veel van Trumps hervormingen ongedaan. ICE-agenten dienen weer toestemming te vragen voor ze iemand oppakken, zoals ook de politie dat moet. Maar dit is van korte duur.
Als Trump in 2024 wordt herkozen, ditmaal met een verpletterende overwinning en de belofte van de ‘grootste uitzettingsoperatie uit de geschiedenis’, voelt hij zich gemachtigd om alle grenzen te laten varen. Zelfs die van de wet.
‘ICE heeft in januari 2026 waarschijnlijk meer gerechtelijke bevelen geschonden dan andere federale diensten in hun hele bestaan’, schrijft de federale rechter Patrick Schiltz woensdag in een zeldzaam kritische gerechtelijke uitspraak. Naar aanleiding van het optreden van ICE in Minnesota heeft de federale rechtbank aldaar een lijst opgesteld van de keren dat de dienst dit jaar buiten zijn boekje trad.
De rechter, ooit aangesteld door George W. Bush, telt 96 schendingen in één maand. ‘Vrijwel zeker een substantiële onderschatting’, aldus Schiltz. ‘Deze lijst zou iedereen die om de rechtsstaat geeft tot nadenken moeten stemmen – ongeacht zijn of haar politieke overtuiging.’
Middelen om ICE in te tomen zijn echter steeds schaarser. Vrijwel direct na zijn aantreden beëindigde Trump verschillende wettelijke beperkingen voor ICE, waaronder een verbod op arrestaties in scholen, rechtbanken en kerken. Ook controleorganen zijn uitgekleed.
De Amerikaanse ombudsman voor immigranten heeft nog amper ambtenaren in dienst. Het Office for Civil Rights and Civil Liberties, een waakhond die toeziet op de immigratiepolitie, opereert dezer dagen zo marginaal dat de dienst zich genoodzaakt voelt om, met een uitroepteken op de website, te melden dat hij nog wel bestaat.
Terwijl de controle verschrompelt, blijft ICE maar groeien. Het budget, gevoed door zo’n 85 miljard uit Trumps ‘One Big Beautiful Bill’-wetgeving, overstijgt inmiddels de meeste legers op aarde. Het aantal agenten is afgelopen jaar verdubbeld, van 10- tot ruim 22 duizend.
De dienst sloot miljoenencontracten af met het Israëlische spionagebedrijf Paragon en het Amerikaanse Palantir, en verwerft zo toegang tot uiterst gevoelige informatie over Amerikaanse staatsburgers. Ook gezichtsherkenning behoort nu tot het arsenaal van zijn agenten.
Zelfs het buitenland lonkt. En de regering heeft aangekondigd om ICE-agenten naar de Olympische Spelen in Milaan te sturen om daar de Amerikaanse delegatie te beveiligen. Zo krijgt de dienst echt iets weg van een presidentiële lijfwacht.
De op extreemrechts georiënteerde campagnes slaan aan, tenminste onder een bepaald slag Amerikanen. Anderen worden gelokt met bonussen van soms tienduizenden dollars. De training voor nieuwe rekruten is verkort van vijf maanden tot zes weken. Er geldt geen leeftijdsbegrenzing meer.
‘We tillen de hechting tussen vader en zoon naar een nieuw niveau’, grapt een officiële poster van DHS: twee getekende mannen, jong en oud, beiden in camouflage met een machinegeweer in de hand.
Onder Trump lijkt het Amerikaanse immigratiebeleid steeds minder te draaien om de uitvoer van wetgeving, en meer om het beschermen van het thuisland tegen veelsoortige, in zijn ogen ongewenste elementen.
‘Even belangrijk als de taak van grensbeveiliging is het verdedigen van onze cultuur en wat het betekent om Amerikaan te zijn’, zei DHS-functionaris Micah Bock afgelopen najaar in een wervingsvideo. ‘Wij weten wat het betekent om Amerikaan te zijn. (...) Wij willen jullie de macht geven om te besluiten hoe ons land er de komende decennia komt uit te zien.’
Volgens Kristi Noem, minister van Binnenlandse Veiligheid, is ICE nu verantwoordelijk voor ‘het beschermen van het volk’. In steden als Minneapolis besteedden federale agenten de afgelopen weken evenveel energie aan het neerslaan van progressieve demonstraties als aan het uitvoeren van immigratiebeleid.
De zichtbaarheid van ICE en zijn steeds extremere methoden lijkt voor de regering-Trump geen bijkomstigheid, maar een doel op zich. De president en zijn getrouwen spreken geregeld over ‘remigratie’. Met die term, vaak geassocieerd met extreemrechts en ook te vinden in vijf Nederlandse verkiezingsprogramma’s, wordt de vrijwillige terugkeer bedoeld van mensen met een migratieachtergrond naar hun land van oorsprong.
DHS publiceert daarom zélf filmpjes van hardhandig optreden; in plaats van in het duister opereert de dienst graag bij daglicht en op de drukste plekken. Naast uitzetten lijkt het afschrikken van buitenstaanders, in elke denkbare vorm, een officiële functie geworden. En wat moedigt remigratie beter aan dan gegronde angst?
Maar aan geweld kleeft een prijskaartje. Zelfs voor Donald Trump. Volgens een recente peiling van Reuters/Ipsos is meer dan de helft van de Amerikanen inmiddels ontevreden over het immigratiebeleid van de president – eerder nog op afstand zijn grootste troef. De dood van Good en Pretti heeft iets teweeggebracht. Een meerderheid van Amerikanen is wellicht vóór uitzettingen, maar ongebreideld geweld door de uitvoerders is de meesten nog altijd een stap te ver.
Populist Trump ruikt inmiddels gevaar. Democraten dreigen met een nieuwe shutdown, een sluiting van de overheid, zolang de president de migratiepolitie niet beknot. Zelfs enkele Republikeinen roeren zich, na Trump maandenlang zijn gang te hebben laten gaan. Nu zijn privéleger binnen handbereik lijkt, is voorzichtigheid geboden.
Deze week trok Trump operationeel leider Greg Bovino terug uit Minneapolis. Maar van oproepen om ook Noem te ontslaan, die ook mondjesmaat uit eigen hoek klinken, wil hij vooralsnog niets weten.
In Minneapolis circuleert een memo met potentiële nieuwe richtlijnen voor ICE. Agenten zouden demonstranten vanaf nu tijdelijk moeten mijden en zich weer moeten richten op ongedocumenteerden met een strafblad. Voor even zou ICE zich weer gedragen als een normale politiedienst. Op papier, tenminste.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant