Transgender De beroemde zwemvijvers van Hampstead Heath zijn onderdeel geworden van het emotionele debat over transrechten in het Verenigd Koninkrijk. „Moet je straks laten controleren of je een vagina hebt?”
Highgate Men’s Pond, de vijver waar mannen zwemmen in het Londense park Hampstead Heath.
Het water is vandaag 3,5 graden Celsius en Barbara Massey weet precies hoe ze met de kou moet omgaan. „Ik spring erin en zwem een kort stukje. Na een pauze spring ik er nog eens in. Al met al duurt het nog geen vijf minuten.”
Massey – ze houdt haar parelketting om als ze het water in gaat – komt hier bijna elke dag. Ze houdt van de natuur, de bomen, de vogels. „Het voelt even alsof je op vakantie bent.” En dat midden in Londen, in één van de zwemvijvers van het grote stadspark Hampstead Heath.
De vijver waar Massey zwemt is alleen voor vrouwen toegankelijk en is onderwerp van gesprek in het Verenigd Koninkrijk vanwege de vraag of vrouwen hier ook naar binnen mogen. „Mijn eerste gedachte was, nee, als je ooit man bent geweest dan hoor je hier niet. Maar ik veranderde snel van mening omdat ik geen enkel bewijs heb gezien dat we er problemen door hebben.”
Ze komt hier al 47 jaar zwemmen en heeft in die tijd misschien drie keer iets geks meegemaakt. Eén keer was er iemand met een groepje vriendinnen mee die zich kleedde als man, eruitzag als man en een lage stem had, maar zich identificeerde als vrouw. „Ik zei er iets van, maar de badjuf antwoordde dat we onze onderlinge verschillen moeten respecteren. Prima, zei ik, maar volgens mij steekt hij de draak met ons.”
Ongemakkelijk voelde ze zich niet, en ze heeft zich ook verder nooit onveilig gevoeld. „Nee, hij had gewoon lol met zijn vriendinnen. Ach, dacht ik, wat maakt het ook uit?” Zelf heeft ze ooit haar puberzoon eens mee naar binnen gesmokkeld, vertelt ze, toen hebben ze even samen op haar favoriete bankje gezeten.
De zwemvijvers op de heuvels van Hampstead Heath zijn een begrip in Londen. Ze bestaan al meer dan honderd jaar. George Michael ging er zwemmen, net als de Labour-politicus Ed Miliband, schrijfster Esther Freud en popster Harry Styles. Er zijn drie vijvers: één voor vrouwen, één voor mannen en eentje waar iedereen welkom is. De publieke discussie gaat vooral over de Ladies’ Pond en of trans vrouwen daar naar binnen mogen.
Barbara Massey
Vorig jaar april deed het Supreme Court, het hoogste gerechtshof in het VK, uitspraak over de definitie van mannen en vrouwen. De rechters oordeelden unaniem dat het biologische geslacht bepalend is en dat wettelijk gezien alleen vrouwen die in een vrouwenlichaam zijn geboren, als vrouw gelden. En het maakt daarbij niet uit hoe iemand zichzelf identificeert.
Hoewel de rechters waarschuwden dat hun uitspraak dat „het concept geslacht binair is” niet als triomf moest worden gezien voor partijen aan één kant van het debat, was dat precies wat wel gebeurde. Lobbygroepen voor transrechten ervoeren een nederlaag en de ‘genderkritische’ partijen vierden een overwinning. Praktisch gevolg van de uitspraak is volgens de gendercritici dat trans vrouwen voortaan niet meer welkom zijn in publieke ruimtes die alleen voor vrouwen zijn bedoeld.
Maar de City of London, die de zwemvijvers in beheer heeft, houdt er een andere aanpak op na. „Zij die zich als vrouw identificeren zijn welkom”, staat op een bordje bij de ingang. De genderkritische campagnegroep Sex Matters wilde hierover een rechtszaak beginnen omdat zoiets sinds de uitspraak vorig jaar volgens hen niet langer legaal is. Maar afgelopen week wees een civiele rechter hun verzoek af vanwege procedurele redenen. De vraag of het illegaal is om trans vrouwen toe te laten, bleef onbeantwoord.
„De zwemvijvers in Hampstead zijn iconische voorbeelden van voorzieningen voor één geslacht. En de City of London kiest ervoor om mannen toe te laten in de vrouwenvijver”, zegt Maya Forstater, oprichter van Sex Matters. Het gebeurt volgens haar niet vaak dat instellingen zo expliciet zijn: „Veel andere dienstverleners zijn minder uitgesproken, of ze zijn verward wat hun toelatingsbeleid zou moeten zijn. Daarom was dit een goede testcase voor de praktische toepassing van die gerechtelijke uitspraak.”
Degenen die zich als vrouw identificeren maar niet zo geboren zijn, kunnen naar de gemengde vijver, zegt Forstater: „Niemand wordt gedwongen om naar de mannenvijver te gaan.” Die gemengde vijver is in de wintermaanden dicht, maar er liggen plannen om dat te veranderen. Omdat steeds meer Londenaren het hele jaar door zwemmen, wil de City of London de kleedruimtes bij de gemengde vijver renoveren en er sauna’s bij bouwen.
De Kenwood Ladies’ Pond blijft voorlopig open voor trans vrouwen
Voor Crissie Constantinou, met een dikke bruine muts en een glimlach omdat ze weet dat ze straks een kick krijgt van het koude water, is het „goedkope therapie” om op de Heath te zwemmen. „Zodra ik hier het pad op loop, voel ik me al beter. En de vrouwen hier begrijpen elkaar. Soms niet eens met woorden, een knikje of een lach is genoeg.” Ze vindt het belangrijk dat de vrouwenvijver exclusief voor vrouwen blijft. „Heerlijk om even niet naar het gezwets van mannen te hoeven luisteren, hun gepraat over vastgoed of waar ze het dan ook maar over hebben.”
Maar exclusief voor vrouwen, dat betekent voor haar ínclusief trans vrouwen. „Ik wil niemand buitensluiten en gun iedereen die zich hier thuis voelt hun fijne pauzemoment.” Ze windt zich erover op dat dat in de toekomst misschien verandert. „Hoe wil je zoiets handhaven? Moet je laten controleren of je een vagina hebt? En dan één keer, of elke keer, of krijgen we een vaginapas? En wat als je je haar kort wil knippen, of het haar op je benen laat staan? Moet ik elke keer ondervraagd worden als ik naar mijn safe space wil?” Het zou onwerkbaar en oneerlijk zijn, zegt Constantinou, zowel voor de bezoekers als voor het personeel dat zulk beleid zou moeten uitvoeren.
De City of London hield eind vorig jaar een consultatie, waarbij deelnemers konden kiezen uit zes opties. Bijvoorbeeld om alle zwemlocaties voor iedereen toegankelijk te maken, om het beleid te houden zoals het is, dus trans-inclusief, of een hybride model waarbij de vijvers soms single sex zijn en soms trans-inclusief. Afgelopen week bleek dat 86 procent van de meer dan 38.000 respondenten wil dat trans vrouwen en mannen de vijver van hun keuze kunnen blijven gebruiken. Deze lopende consultatie was één van de redenen voor de rechter om het verzoek van Sex Matters voor de rechtszaak af te wijzen. De City of London beraadt zich op hun toekomstige beleid.
Ook de zwemvereniging van de Ladies’ Pond vroeg al eens aan haar leden wat zij het beste vonden, dat was in maart 2024. En ook daar was een grote meerderheid voor inclusiviteit. Constantinou: „Wij hebben duidelijk gemaakt dat we graag een trans-inclusieve ruimte willen blijven, precies zoals nu. Dus, hoe zeg ik dit vriendelijk, nu ophouden met zeuren allemaal.”
Crissie Constantinou
Maya Forstater van Sex Matters ziet de uitkomsten van zowel die ledenvergadering als die van de consultatie van de City of London als illegaal. „Wettelijk gezien zijn er maar twee mogelijkheden. Of alle vijvers zijn gemengd en open voor iedereen, of ze zijn single sex en dus alleen toegankelijk voor biologische mannen of vrouwen.” Forstater verzamelde getuigenissen van vrouwen die zich ongemakkelijk en onveilig voelden bij de aanwezigheid van „mensen in een mannelijk lichaam”. Ook enkele vrouwen, die niet met hun naam in de krant willen, geven voor de ingang van de Ladies’ Pond toe dat ze zoiets „onprettig” zouden vinden. In de zomer zonnen vrouwen graag naakt of zonder bovenstukje op de grasvelden tussen de bomen.
Natuurlijk is het niet oké als vrouwen zich onveilig voelen, zegt ook Steph Richards. Zij is trans vrouw en oprichter van Translucent, een Britse belangenorganisatie voor trans personen. Als voorbeeld noemt ze een recente zaak van een groep verpleegkundigen in Darlington, in het noorden van Engeland. De verpleegkundigen maakten bezwaar dat ze zich moesten omkleden in de aanwezigheid van een biologische man die zich identificeert als vrouw. Richards: „Ik heb alle begrip voor hen, want het ging hier om iemand die nog niet ver in transitie was, die in een boxershort in een vrouwenkleedkamer rondliep. Dat kan niet. Maar als ze een operatie had ondergaan, was het wel gepast geweest.”
Trans vrouwen en mannen hebben ook het recht om niet gediscrimineerd te worden, zegt Richards, en door het vonnis van de hoogste rechter vorig jaar voelen ze zich buitengesloten en gekwetst. „Ik weet van trans vrouwen die hebben geprobeerd zelfmoord te plegen na de uitspraak. Ze zijn in transitie geweest, hebben hun geslacht officieel laten aanpassen en hebben nu het gevoel dat ze hun leven niet als vrouw kunnen leiden.” De afgelopen jaren nam de scepsis in het VK over trans personen toe. Een meerderheid van de Britten vindt nu bijvoorbeeld dat het niet mogelijk moet zijn voor trans personen om wettelijk gezien van geslacht te veranderen.
Het debat over transrechten is geïmporteerd uit de Verenigde Staten, vertelt Richards. In 2019 kwam het onderwerp nog amper voor in verkiezingsprogramma’s van politieke partijen. „De Conservatieve Partij stond aan onze kant en was bijvoorbeeld voor zelfidentificatie. Tot in 2019 Mike Pence, toen vicepresident van de VS in de eerste periode van president Trump, naar Londen kwam en Boris Johnson bezocht.” Bij de verkiezingen vijf jaar later waren de Conservatieven ineens genderkritisch en stond in hun programma dat „het biologische geslacht de realiteit is”.
Voor Labour, sinds juli 2024 aan de macht, is het genderdebat altijd lastig geweest. De vakbonden en de linkerflank van de partij zijn pro-lhbti en willen graag de nadruk op inclusiviteit leggen, maar de publieke opinie beweegt de andere kant op. Partijleider Keir Starmer had het vaak moeilijk als hij van journalisten de vraag kreeg of een vrouw een penis kan hebben. Uiteindelijk antwoordde hij dat dat in 99,9 procent van de gevallen niet zo was. Maar door de uitspraak van het Hooggerechtshof vorig jaar veranderde hij van standpunt: „Een vrouw is een biologische vrouw en het is goed dat hier nu juridisch duidelijkheid over bestaat.”
Intussen heeft een landelijke commissie die over gelijkheid en mensenrechten gaat een advies geschreven over de praktische interpretatie van de uitspraak van het hof. Bijvoorbeeld over hoe bedrijven en publieke instellingen hun toiletten en kleedruimtes het beste kunnen inrichten. Die richtlijn was vorig jaar september klaar, maar ligt sindsdien op het bureau van de Labour-minister die over gelijkheid gaat en is nog steeds niet publiek gemaakt. Forstater van Sex Matterszegt dat de ministeries jarenlang zelfidentificatie als leidend zagen en dat dit dus een moeilijke overgang is voor hen: „Iemand die verklaarde in transitie te zijn, mocht de kleedkamer of toiletten naar zijn of haar keuze gebruiken. Ze moeten hun eigen beleid omgooien.”
De beheerder van de zwemvijvers City of London schrijft in een verklaring bij de resultaten van hun consultatie dat het belangrijk is dat hun nieuwe toelatingsbeleid „eerlijk, legaal en respectvol” wordt. Helaas heeft het publieke debat de neiging vooral dat laatste niet te zijn, zegt Constantinou. „De enige keer dat ik me hier bedreigd heb gevoeld, was toen ik langs gillende genderkritische activisten moest lopen die met nep-politielint de boel kwamen afzetten. En ze zijn ook altijd zo grof. Waarom te pas en te onpas het woord ‘penis’ gebruiken? Ze kiezen een kwetsbare groep als vijand en daar kan ik niet tegen.”
Zonsopgang bij een vijver in Hampstead Heath.
Source: NRC