Het zee-ijs verdwijnt er in rap tempo, maar de ijsberen rond Spitsbergen zijn de afgelopen decennia vooral dikker en gezonder geworden. Mogelijk leidt terugtrekkend zee-ijs tot makkelijker te vangen zeehonden.
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, gespecialiseerd in klimaat en microleven.
Biologen hadden juist verwacht dat de ijsbeer, die vaak jaagt vanaf zeeijs, de dupe zou zijn van de versnelde opwarming in het poolgebied. Maar kennelijk past de ijsbeer zich aan, denken Noorse wetenschappers die de ijsbeerpopulaties al 27 jaar volgen. Onder leiding van bioloog Jon Aars van het Noorwegen Pool Instituut verscheen deze week in vakblad Scientific Reports een onderzoek naar het welzijn van de ijsberen.
Een van de verklaringen is dat de beren vaker op landprooien jagen, zoals walrussen en rendieren, waarvan er veel meer zijn sinds ze beter worden beschermd tegen jagers. Een andere verklaring is dat door het terugtrekkende zee-ijs populaties zeehonden meer op een kluitje zijn gaan leven. Dat maakt het voor de ijsbeer makkelijker ze te vangen. Allemaal factoren waardoor de ijsbeer in plaats van in hongersnood eerder in een soort luilekkerland is beland.
Maar pas op: dat kan tijdelijk zijn, waarschuwen de Noren. Zo gaat het op andere plaatsen, zoals de Westelijke Hudsonbaai bij Canada, wel degelijk bergafwaarts met de ijsbeer.
‘Gezien de prognoses voor aanhoudende opwarming, de duidelijke negatieve effecten van het verlies van zee-ijs in andere gebieden, en het feit dat ijsberen nergens voorkomen waar geen toegang is tot zee-ijs, zullen de beren in de nabije toekomst waarschijnlijk negatief worden beïnvloed’, schrijft Aars.
Maar in Nederland is evolutiebioloog Ken Kraaijeveld daarvan niet zo zeker. Alweer vijftien jaar geleden wees hij erop dat tijdens een eerdere warme periode, 8 duizend jaar geleden, de ijsbeer het kennelijk niet zo slecht had: het ijsbeer-DNA wijst er niet op dat de populatie destijds erg was uitgedund. ‘Blijkbaar konden ze ook zonder zee-ijs hun kostje wel bij elkaar scharrelen’, aldus Kraaijeveld.
Anders zat dat met dieren zoals de muskusos, de noordelijke lemming, de kanoetstrandloper en uitgestorven soorten zoals de mammoet en de steppebizon, constateert Kraaijeveld. Door de opwarming rukken naaldbossen op, waardoor dergelijke toendradieren in de knel kwamen.
‘Het is duidelijk dat klimaatverandering wel degelijk grote gevolgen heeft in het hoge noorden’, aldus Kraaijeveld destijds, in biologenblad BioNieuws. ‘De klimaatlobbyisten hebben alleen de verkeerde mascotte uitgekozen.’
De Noorse experts voerden tussen 1995 en 2019 in totaal haast 1.200 lichaamsonderzoeken uit op bij elkaar 770 volwassen ijsberen op Spitsbergen. In die tijd schoot de temperatuur in het gebied griezelig snel omhoog, met zo’n 4 graden Celsius sinds 1980. Het gevolg is dat er nu honderd méér ijsvrije dagen zijn dan bij het begin van het onderzoek.
Na een aanvankelijke afname werden de ijsberen vanaf de eeuwwisseling juist gezonder. De Noren keken daartoe vooral naar het vetgehalte van de dieren. ‘Hoe meer vet, des te beter’, aldus Aars in een toelichting. Het vet isoleert de dieren immers tegen de kou en zorgt voor betere moedermelk. ‘We vonden geen ondersteuning voor het voorspelde negatieve effect van warmer weer en habitatverlies’, constateert Aars in het vakartikel.
Alles over wetenschap vindt u hier.
Geselecteerd door de redactie
Lees hier alle artikelen over dit thema
Source: Volkskrant