Coalitieakkoord
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
‘Aan de slag’ is een nogal ambitieus motto voor drie coalitiepartijen die in beide Kamers geen meerderheid hebben. Het regeerakkoord dat D66, VVD en CDA vrijdag presenteerden, begint dan ook met een nadrukkelijke oproep tot samenwerking. Politiek met een uitgestoken hand, noemt aankomend premier Rob Jetten (D66) het.
Die hand van de coalitie reikt naar alle kanten. Niet alleen naar de oppositie, maar ook naar gemeenten en provincies, werkgevers en werknemers, belangenorganisaties, burgers en Europa. D66, VVD en CDA beloven én vragen de buitenwereld een open houding, met begrip voor elkaars wensen en grenzen.
Ze verkopen het als een ‘nieuwe politieke cultuur’ – transparant en verantwoordelijk – waar al zo lang op wordt gewacht. In werkelijkheid heeft de minderheidscoalitie zichzelf in deze positie gebracht. De VVD wilde niet regeren met GroenLinks-PvdA, D66 en ook CDA niet met JA21. Zó ver reikte de uitgestoken hand ook weer niet.
Hoe dan ook is de uitnodiging tot brede samenwerking een goede openingszet. Ten eerste heeft het nieuwe kabinet buiten Den Haag wat vertrouwen te herstellen na de chaos onder het kabinet-Schoof. Ondoordacht beleid willen D66, VVD en CDA weer terugdraaien: gemeenten kunnen opgelucht zijn dat de spreidingswet voorlopig blijft, provincies dat het stikstoffonds van 20 miljard euro terugkomt en het onderwijs krijgt meer geld – niet minder.
Brede steun zal ook nodig zijn voor alle defensieplannen van het kabinet-Jetten. De coalitie wil de hogere NAVO-norm wettelijk vastleggen, oplopend tot 19,3 miljard euro aan extra uitgaven in 2035. De krijgsmacht moet groeien en als dat niet lukt, overweegt de coalitie een selectieve opkomstplicht. Het zijn noodzakelijke keuzes in een onrustige wereld, maar evengoed ingrijpend.
De grote vraag is: wie pakt de uitgestoken hand van Jetten als hij er mee knijpt?
Vrijheid is niet gratis, schreef het CDA al in zijn verkiezingsprogramma. Om alle extra defensie-uitgaven te dekken wordt een ‘vrijheidsbijdrage’ ingevoerd: burgers gaan vanaf 2028 structureel 3,4 miljard euro betalen, bedrijven de helft minder: 1,7 miljard euro. Op die onderlinge verdeling gaat het coalitie-akkoord helaas niet in. Voor bedrijven wordt alleen het vestigingsklimaat als een factor genoemd. Is vrijheid voor burgers misschien duurder?
De hypotheekrenteaftrek blijft behouden en de coalitie wil jaarlijks 1 miljard euro reserveren om de bouw van betaalbare woningen te stimuleren. Ook wonen is niet gratis.
En de grote klappen vallen bij de zorg (bezuiniging van 10 miljard vanaf 2031) en de sociale zekerheid (6,5 miljard euro). Vanaf 2033 gaat de AOW-leeftijd sneller stijgen: een breuk met een afspraak uit het pensioenakkoord van 2019. Onacceptabel, roepen de vakbonden. Tegelijkertijd beweert deze coalitie wel ‘een betrouwbare en menselijke overheid’ te willen zijn.
Dat wringt, en zo gaat dat bij een coalitieakkoord waarin een aantal grote en pijnlijke keuzes voor de toekomst wordt gemaakt. Dat D66, CDA en VVD een duidelijke koers hebben uitgezet, na een lange periode van stilstand, getuigt in ieder geval van durf.
Het is aan het kabinet-Jetten om ook de oppositie de komende vier jaar te overtuigen dat die koers de juiste is. Dat vraagt van Den Haag zelf om de ingesleten vechtcultuur een beetje los te laten. Onmogelijk? Veel kiezers zouden het van harte toejuichen.
Economieredacteuren nemen je mee in de discussies die zij op de redactie voeren over actuele ontwikkelingen
Source: NRC