Het nieuwe minderheidskabinet onder beoogd premier Rob Jetten kiest duidelijk voor een pro-Europese koers. In het coalitieakkoord van D66, VVD en CDA staat al op de eerste pagina: "We kiezen voor een sterk Nederland in een sterk Europa." Jetten sprak bij de presentatie over een Nederland "dat gezag heeft in Europa". Diplomaten in Brussel zien dat er werk ligt voor het nieuwe kabinet. Onder demissionair premier Schoof verloor Nederland volgens hen invloed op veel beleidsterreinen. Zij hopen dat een meer meewerkende houding ervoor zorgt dat Nederland weer "in het linkerrijtje" van invloedrijke EU-landen komt, "waar het hoort".
Het vorige kabinet-Schoof probeerde uitzonderingen los te krijgen voor Nederland op landbouw, migratie en de Nederlandse bijdrage aan de EU-begroting, maar kreeg dat niet voor elkaar. De toon ten opzichte van de EU was hard en sterk gericht op nationale belangen, met de belofte om "met de vuist op tafel" te slaan. De nieuwe coalitie kiest juist voor nauwe samenwerking met Europese partners. De partijen willen dat Nederland weer als serieuze en constructieve speler aan tafel zit, in plaats van als dwarsligger.
De internationale veiligheidssituatie, en vooral de onzekere rol van de Verenigde Staten onder Trump, speelde een grote rol bij de snelle totstandkoming van het akkoord. D66, VVD en CDA noemen de VS nog steeds "de wereldmacht met wie wij de meeste belangen delen", maar benadrukken tegelijk dat "onze toekomst en welvaart onlosmakelijk verbonden zijn met een sterk Europa". De partijen willen blijven investeren in de band met Amerika, maar zeggen dat ze de VS aanspreken "wanneer hun acties onze waarden en belangen ondermijnen". Tegelijk willen ze "eenzijdige afhankelijkheid" van de VS verminderen, bijvoorbeeld op defensie, software en belangrijke grondstoffen. De NAVO blijft "de hoeksteen van onze collectieve veiligheid", maar de coalitie wil wel een sterkere Europese pijler binnen het bondgenootschap.
Ook over uitbreiding van de EU kiest de coalitie een andere toon dan eerdere kabinetten. Dit thema ligt in Nederland al jaren gevoelig, maar D66, VVD en CDA zeggen dat ze een "realistische" lijn willen volgen en uitbreiding "ook vanuit een geopolitieke context" bekijken. Daarmee houden ze bewust ruimte voor toekomstige toetreding van Oekraïne, zodra er een bestand met Rusland ligt. Oekraïne mikt zelf op EU-lidmaatschap in 2027. In Brussel wordt al druk gesproken over nieuwe regels die snellere toetreding mogelijk maken, juist vanwege die veranderde geopolitieke situatie.
De drie partijen willen een "Europa van verschillende snelheden". Dat betekent dat landen als Oekraïne, Moldavië en Noord-Macedonië wel lid kunnen worden, maar niet meteen alle rechten krijgen die bij volledig lidmaatschap horen. Ze moeten die stap voor stap "verdienen". Zo kan de EU uitbreiden en landen aan zich binden, terwijl gevoelige onderdelen zoals volledige toegang tot de interne markt of alle fondsen pas later volgen.
Op financieel terrein voert de coalitie een subtiel spel rond gezamenlijke Europese leningen. In het akkoord staat dat Nederland "constructief" kijkt naar samen lenen, maar het woord eurobonds ontbreekt bewust. In Brussel bestaat een brede uitleg waarbij alle gezamenlijke leningen, met gedeelde risico’s, als eurobonds tellen. Onder die uitleg viel ook het recente besluit waarbij de EU, inclusief Nederland, samen 90 miljard euro leent voor steun aan Oekraïne. Het demissionaire kabinet-Schoof ontkende dat dit eurobonds waren en gebruikte een smallere uitleg: pas als landen garant staan voor elkaars nationale schulden, spreekt Nederland van eurobonds.
Die beperkte definitie nemen D66, CDA en VVD nu over. Voor de VVD is dat belangrijk, omdat eurobonds in die partij erg gevoelig liggen. Zo kan het nieuwe kabinet publiek zeggen tegen eurobonds te zijn, maar toch instemmen met nieuwe gezamenlijke Europese leningen, zolang het niet gaat om direct opdraaien voor schulden van andere lidstaten. Dat voorkomt een harde clash in Den Haag, terwijl er in Brussel wél ruimte blijft voor gezamenlijke financiering van grote Europese plannen.
In Brussel kijkt men intussen uit naar de komst van het nieuwe Nederlandse kabinet. Als alles volgens planning gaat en het kabinet op 23 februari op het bordes staat, kan de nieuwe minister van Buitenlandse Zaken de volgende dag al aanschuiven bij zijn eerste EU-overleg in de Belgische hoofdstad. Voor Jetten staat de vuurdoop als regeringsleider op 19 maart gepland, tijdens zijn eerste Europese top. Daar zal meteen duidelijk worden hoe het "sterk Nederland in een sterk Europa" zich vertaalt aan de onderhandelingstafel.
Source: Fok frontpage